Μια ψηφιακή υπηρεσία €8 εκατομμυρίων που, στην πράξη, εξακολουθεί να χρειάζεται... Λευκωσία.
Αφορμή για το παρόν άρθρο αποτέλεσε πρόσφατη ποινική υπόθεση την οποία ανέλαβα να χειριστώ. Ο κατηγορούμενος μου παρέδωσε το κατηγορητήριο. Η επόμενη κίνηση ήταν αυτονόητη: να εφοδιαστώ με το μαρτυρικό υλικό της υπόθεσης, δηλαδή τις καταθέσεις και τα έγγραφα που αφορούν τη διερεύνησή της.
Η υπόθεση θα διεξαχθεί στη Λευκωσία. Εγώ, όμως, βρισκόμουν στη Λεμεσό. Σκέφτηκα, λοιπόν, ότι ίσως αυτή τη φορά θα μπορούσα να αποφύγω το ταξίδι. Άλλωστε, ζούμε πλέον στην εποχή της ψηφιακής διακυβέρνησης.
Υπάρχει η Ψηφιακή Πύλη DIGIPOL της Αστυνομίας Κύπρου, μέσω της οποίας, σύμφωνα με την επίσημη κυβερνητική ενημέρωση, δικηγόροι και κατηγορούμενοι μπορούν να υποβάλλουν ηλεκτρονικά αίτηση για εξασφάλιση αντιγράφων καταθέσεων και εγγράφων που αφορούν ποινικές υποθέσεις. Η ίδια η υπηρεσία αναφέρει ότι το μαρτυρικό υλικό που διατίθεται σε ηλεκτρονική μορφή παρέχεται μέσω της πλατφόρμας DIGIPOL.
Η νομική βάση της διαδικασίας είναι το άρθρο 7 του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 155. Η συγκεκριμένη διάταξη προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι μετά την επίδοση κλήσης ή εντάλματος ο κατηγορούμενος δικαιούται, με γραπτό αίτημά του προς την κατηγορούσα αρχή, πρόσβαση στις καταθέσεις και τα έγγραφα που λήφθηκαν κατά τη διερεύνηση της υπόθεσης. Για την παροχή αντιγράφων προβλέπεται τέλος που καθορίζεται από τον Αρχηγό Αστυνομίας με την έγκριση του Υπουργού Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως.
Όλα αυτά ακούγονται πολύ ωραία. Μέχρι εδώ.
Πριν πατήσω «υποβολή». Επειδή στην Κύπρο ζούμε και επειδή έχω μάθει ότι άλλο είναι τι γράφει μια ιστοσελίδα και άλλο τι λειτουργεί στην πράξη, αποφάσισα να κάνω πρώτα ένα τηλεφώνημα. Επικοινώνησα με την υπεύθυνη αστυνομικό στην Εισαγγελία Λευκωσίας και εξήγησα ότι προτίθεμαι να υποβάλω ηλεκτρονικά την αίτηση μέσω DIGIPOL.
Η ενημέρωση που έλαβα ήταν ότι υπήρχε πρόβλημα με τη διαδικασία και ότι δεν θα ήταν προτιμότερο να χρησιμοποιήσω τη συγκεκριμένη ηλεκτρονική υπηρεσία.
Η λύση που μου υποδείχθηκε ήταν η παραδοσιακή:
Να μεταβώ προσωπικά στη Λευκωσία, να πάω στα γραφεία της Εισαγγελίας, να παραδώσω την επιστολή με την οποία ζητώ το μαρτυρικό υλικό και να καταβάλω το πάγιο τέλος των €20, καθώς και τις προβλεπόμενες χρεώσεις για τα αντίγραφα. Έτσι, το ταξίδι Λεμεσός–Λευκωσία παρέμεινε απαραίτητο.
Η ψηφιακή λύση αποδείχθηκε, τουλάχιστον στην περίπτωση αυτή, λιγότερο ψηφιακή απ' όσο υποσχόταν. Το πιο παράδοξο: η αίτηση μπορεί να παραληφθεί, αλλά η διαδικασία δεν ολοκληρώνεται. Εδώ όμως βρίσκεται η ουσία.
Η επίσημη υπηρεσία του DIGIPOL δεν παρουσιάζεται ως απλή ηλεκτρονική φόρμα. Περιγράφεται ως υπηρεσία μέσω της οποίας ο δικηγόρος υποβάλλει ηλεκτρονικά το αίτημά του και το ηλεκτρονικό μαρτυρικό υλικό παρέχεται μέσω της πλατφόρμας. Προβλέπεται, μάλιστα, και δυνατότητα παρακολούθησης της πορείας του αιτήματος.
Στην πράξη, όμως, πληροφορήθηκα ότι το ηλεκτρονικό αίτημα μπορεί να παραληφθεί από το αρμόδιο τμήμα, αλλά δεν μπορεί να ολοκληρωθεί με τον τρόπο που περιγράφεται στην ηλεκτρονική υπηρεσία. Και ο λόγος που μου εξηγήθηκε ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικός.
Η αρμόδια αστυνομικός δεν διέθετε την αναγκαία υπηρεσιακή ηλεκτρονική υποδομή για να ολοκληρώσει την αποστολή του ηλεκτρονικού μαρτυρικού υλικού στον αιτητή δικηγόρο. Ακόμη πιο σημαντικό: δεν είχε εκπαιδευτεί στη διαδικασία αποστολής του ηλεκτρονικού μαρτυρικού υλικού στον αιτητή. Η ίδια, μάλιστα, απολογήθηκε για την ταλαιπωρία. Και εδώ θέλω να είμαι απολύτως ξεκάθαρος: Δεν ήταν δικό της λάθος. Ούτε μπορεί να είναι.
Δεν είναι δυνατόν να ζητούμε από έναν λειτουργό να εφαρμόσει μια νέα ψηφιακή διαδικασία όταν δεν του έχουν εξασφαλιστεί τα απαραίτητα εργαλεία και η απαιτούμενη εκπαίδευση. Το πρόβλημα, συνεπώς, δεν είναι η συγκεκριμένη αστυνομικός. Το πρόβλημα είναι ο σχεδιασμός και η επιχειρησιακή ετοιμότητα της υπηρεσίας.
Ψηφιοποιήσαμε την αίτηση. Όχι ολόκληρη τη διαδικασία. Και εδώ βρίσκεται, κατά την άποψή μου, η μεγάλη αντίφαση του DIGIPOL.
Το ίδιο το έργο παρουσιάζεται από την Αστυνομία ως έργο ψηφιοποίησης διαδικασιών και υπηρεσιών προς το κοινό. Το επίσημο πληροφοριακό υλικό του έργου αναφέρει προϋπολογισμό €8.000.000 πλέον ΦΠΑ και χρονοδιάγραμμα Ιούνιος 2021–Απρίλιος 2026. Στόχος του είναι η ψηφιοποίηση των διαδικασιών της Αστυνομίας και η διευκόλυνση της εξυπηρέτησης των πολιτών χωρίς φυσική παρουσία.
Αυτό είναι ακριβώς το ζητούμενο. Να μην χρειάζεται φυσική παρουσία. Μόνο που στη συγκεκριμένη περίπτωση χρειάστηκε. Και όχι επειδή ο δικηγόρος δεν ήθελε να χρησιμοποιήσει την ηλεκτρονική υπηρεσία. Αλλά επειδή, σύμφωνα με την ενημέρωση που έλαβε από την αρμόδια υπηρεσία, η διαδικασία δεν μπορούσε να ολοκληρωθεί ηλεκτρονικά.
Άρα το ερώτημα είναι απλό: Έχουμε ψηφιοποιήσει τη διαδικασία ή απλώς ψηφιοποιήσαμε την αίτηση;
Το πρόβλημα, όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Ο δικηγόρος μπορεί να κάνει το δικό του μέρος της διαδικασίας: να μεταβεί στη Λευκωσία, να καταθέσει την αίτηση και να πληρώσει το πάγιο τέλος των €20 και τις προβλεπόμενες χρεώσεις για το μαρτυρικό υλικό. Τι γίνεται όμως όταν η πληρωμή πραγματοποιείται με πιστωτική κάρτα;
Στη δική μου περίπτωση, ενημερώθηκα ότι για πληρωμές που είχαν ήδη πραγματοποιηθεί με πιστωτική κάρτα, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους είχε ενημερώσει την αρμόδια αστυνομικό ότι δεν είχε δοθεί συγκεκριμένος λογαριασμός στον οποίο να κατατίθενται τα σχετικά ποσά. Ως αποτέλεσμα, προέκυπτε ζήτημα επιστροφής των χρημάτων στην Αστυνομία και τακτοποίησης της διαδικασίας.
Αντιλαμβάνεται ο καθένας το παράδοξο. Ο πολίτης ή ο δικηγόρος κάνει την πληρωμή. Η πληρωμή γίνεται ηλεκτρονικά. Αλλά η δημόσια υπηρεσία δεν έχει ολοκληρώσει την αντίστοιχη εσωτερική διαδικασία για την ορθή λογιστική καταχώριση του ποσού. Ψηφιακή πληρωμή, αναλογική γραφειοκρατία.
Και ποιος εκπαιδεύει τους ανθρώπους; Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο ερώτημα.
Μπορεί να δημιουργηθεί μια εξαιρετική πλατφόρμα. Μπορεί να επενδυθούν εκατομμύρια ευρώ. Μπορεί να δημιουργηθούν ηλεκτρονικές φόρμες, αυτοματισμοί και ψηφιακές διαδρομές. Αν όμως ο άνθρωπος που βρίσκεται στην άλλη πλευρά της διαδικασίας δεν έχει εκπαιδευτεί και δεν έχει τα απαραίτητα εργαλεία, η ψηφιακή μεταρρύθμιση σταματά εκεί. Και αυτό δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα διοικητικής οργάνωσης. Η εκπαίδευση των λειτουργών θα έπρεπε να προηγείται της πλήρους εφαρμογής μιας νέας υπηρεσίας. Δεν μπορεί ο πρώτος δικηγόρος που θα χρησιμοποιήσει την πλατφόρμα να γίνεται, άθελά του, ο δοκιμαστής του συστήματος.
Και εδώ θέλω να κάνω μια διευκρίνιση. Το παρόν άρθρο δεν γράφεται για να απαξιώσει το DIGIPOL. Το αντίθετο. Το DIGIPOL είναι αναγκαίο. Η Κύπρος χρειάζεται σύγχρονες ψηφιακές υπηρεσίες. Η Αστυνομία χρειάζεται να ψηφιοποιήσει τις διαδικασίες της. Οι δικηγόροι δεν είναι λογικό να ταξιδεύουν από επαρχία σε επαρχία για να παραδώσουν μια αίτηση που μπορεί να υποβληθεί ηλεκτρονικά. Και το κράτος δεν είναι λογικό να απασχολεί προσωπικό με διαδικασίες που μπορούν να αυτοματοποιηθούν. Γι' αυτό ακριβώς η επένδυση πρέπει να αποδώσει.
Το ίδιο το έργο DIGIPOL έχει ως στόχο τη δημιουργία πλατφόρμας μέσω της οποίας οι διαδικασίες της Αστυνομίας θα μπορούν να διεκπεραιώνονται ψηφιακά, με τα αιτήματα να διαβιβάζονται στα συστήματα της Αστυνομίας για επεξεργασία και τον πολίτη να λαμβάνει ηλεκτρονική ενημέρωση. Αυτό είναι το σωστό μοντέλο. Αλλά πρέπει να λειτουργεί ολόκληρο.
Τι χρειάζεται; Κατά την άποψή μου, η λύση είναι απλή:
- Να λειτουργεί πραγματικά η ηλεκτρονική υποβολή της αίτησης για μαρτυρικό υλικό.
- Να διαθέτει κάθε αρμόδιος λειτουργός τα αναγκαία υπηρεσιακά ηλεκτρονικά μέσα για τη διεκπεραίωση της αίτησης.
- Να υπάρχει υποχρεωτική εκπαίδευση πριν από την ενεργοποίηση της υπηρεσίας.
- Να ολοκληρωθεί η ηλεκτρονική διαδικασία πληρωμών, ώστε τα ποσά να καταλήγουν αυτομάτως στον σωστό κρατικό λογαριασμό.
- Να υπάρχει σαφές πρωτόκολλο για την αποστολή ηλεκτρονικού μαρτυρικού υλικού.
- Και, κυρίως, να μπορεί ο δικηγόρος να ολοκληρώνει ολόκληρη τη διαδικασία από το γραφείο του.
Γιατί αυτό είναι το νόημα της ψηφιοποίησης.
Η επίσημη σελίδα της Αστυνομίας κατατάσσει το DIGIPOL ως ψηφιακή υπηρεσία και περιλαμβάνει μεταξύ των υπηρεσιών της την «Αίτηση για Αντίγραφα Μαρτυρικού Υλικού». Η ερώτηση, επομένως, δεν είναι αν υπάρχει η πλατφόρμα. Υπάρχει. Η ερώτηση είναι αν μπορεί να κάνει αυτό που υπόσχεται.
Στη δική μου περίπτωση, για να πάρω το μαρτυρικό υλικό μιας ποινικής υπόθεσης, χρειάστηκε τελικά να κάνω αυτό που η ψηφιακή μεταρρύθμιση υποτίθεται ότι θα καταργούσε: να πάω στη Λευκωσία.
Και γι' αυτό, χωρίς καμία διάθεση να αδικήσω τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή και προσπαθούν να εξυπηρετήσουν μέσα σε ένα σύστημα που δεν είναι ακόμη πλήρως έτοιμο, το συμπέρασμα δεν μπορεί παρά να είναι ένα:
Digital Police (DIGIPOL) – Εισαγγελία Λευκωσίας, σημειώσατε μηδέν.
Όχι γιατί η ιδέα είναι λανθασμένη. Αλλά γιατί μια ψηφιακή υπηρεσία κρίνεται όχι από την ύπαρξη της πλατφόρμας, αλλά από το αν ο πολίτης, ο δικηγόρος και ο δημόσιος λειτουργός μπορούν να ολοκληρώσουν τη δουλειά τους χωρίς να χρειάζεται να επιστρέψουν στο γκισέ. Η ψηφιοποίηση δεν είναι να υποβάλλεις ηλεκτρονικά την αίτηση και μετά να πάρεις το αυτοκίνητο για τη Λευκωσία. Η ψηφιοποίηση είναι να μην χρειάζεται να πάρεις το αυτοκίνητο καθόλου.
Δημήτρης Απαισιώτης
Δικηγόρος
