Αφορμή του παρόντος άρθρου έδωσε η πρόσφατη απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου σε σχέση με τον διορισμό του προέδρου και των μελών που θα συνθέτουν την Ανεξάρτητη Αρχή Διερεύνησης Ισχυρισμών και Παραπόνων κατά της Αστυνομίας, γνωστής με το ακρωνύμιο ΑΑΔΙΠΑ, για περίοδο πέντε ετών, από τις 2/07/2026 έως την 1/07/2031.
Κέντρισαν το ενδιαφέρον, δύο σημεία. Το πρώτο είναι ότι δεν συμπεριλαμβάνεται στην νέα σύνθεση της ΑΑΔΙΠΑ πρώην ανώτερος αξιωματικός της Αστυνομίας. Το δεύτερο είναι ο επαναδιορισμός του προέδρου της ΑΑΔΙΠΑ για τρίτη συνεχόμενη θητεία, όπου αισίως θα συμπληρώσει 15 έτη σε αυτή την θέση.
Πρώτο σημείο. Σύμφωνα με τις ετήσιες εκθέσεις της ΑΑΔΙΠΑ οι οποίες είναι αναρτημένες στην ιστοσελίδα της, προκύπτει ότι την 04/05/2016 διορίστηκε ως πρόεδρος της ΑΑΔΙΠΑ ο κ. Αντρέας Πασχαλίδης και την ίδια ημερομηνία διορίστηκε για πρώτη φορά ως μέλος αυτής ο πρώην Ανώτερος Αξιωματικός της Αστυνομίας κ. Παναγιώτης Πελαγίας. Στην συνέχεια το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε να διορίσει για δεύτερη φορά τον κ. Πελαγία ως μέλος της Αρχής για την χρονική περίοδο από 21/04/2021 έως τις 20/04/2026.
Το υπουργικό συμβούλιο στις 17/01/2024 αποφάσισε να διορίσει τον κ. Μενέλαο Τσαγγαρίδη, πρώην Πρόεδρο του Οικογενειακού Δικαστηρίου, ως μέλος της ΑΑΔΙΠΑ, σε αντικατάσταση του κ. Παναγιώτη Πελαγία, ο οποίος υπέβαλε παραίτηση.
Το νομικό ενδιαφέρον στον διορισμό ως μέλους της ΑΑΔΙΠΑ πρώην ανώτερου αξιωματικού της Αστυνομίας είναι ο περιορισμός που τίθεται στον ίδιο τον νόμο, των εξουσιών του.
Δηλαδή, σύμφωνα με το άρθρο 4(2) ο πρώην ανώτερος αξιωματικός της Αστυνομίας δεν μπορεί να διοριστεί από το Υπουργικό Συμβούλιο ως πρόεδρος της Αρχής και ούτε μπορεί να εκλέγεται από τα μέλη της Αρχής ως αντιπρόεδρος.
Σύμφωνα με το άρθρο 4(4) σε περίπτωση που ισχυρισμός ή παράπονο αφορά πράξη του Αρχηγού ή του Υπαρχηγού της Αστυνομίας η οποία εμπίπτει στις διατάξεις του εδαφίου (2) του άρθρου 5, η διεξαγωγή ανάκρισης για διερεύνηση του ισχυρισμού ή παραπόνου δυνάμει του παρόντος Νόμου δε δύναται να ανατεθεί στον πρώην ανώτερο αξιωματικό της Αστυνομίας ούτε και δύναται ο πρώην ανώτερος αξιωματικός της Αστυνομίας να μετέχει σε οποιαδήποτε συνεδρία της Αρχής που αφορά την ανάθεση της διεξαγωγής της ανάκρισης ή σε συνεδρία της για μελέτη και ενέργειες, όπως αναφέρεται στο εδάφιο (1) του άρθρου 16, του υλικού, των εγγράφων και της έκθεσης της ανάκρισης που διεξήχθη.
Σύμφωνα με το άρθρο 16(2) ο πρώην ανώτερος αξιωματικός της Αστυνομίας δε μετέχει σε οποιαδήποτε συνεδρία αυτής για μελέτη και ενέργειες, όπως αναφέρεται στο εδάφιο (1), του υλικού, των εγγράφων, και των εκθέσεων οποιασδήποτε ανάκρισης διεξάχθηκε για διερεύνηση ισχυρισμού ή παραπόνου που αφορά πράξη η οποία εμπίπτει στις διατάξεις της παραγράφου (β) του εδαφίου (2) του άρθρου 5.
Και το άρθρο 5, εδάφιο (2), παράγραφος (β) ορίζει ότι:
«η Αρχή έχει καθήκον και εξουσία διερεύνησης ισχυρισμών και παραπόνων, όπως αναφέρεται στο εδάφιο (1), που αφορούν πράξεις:
(β) οι οποίες παραβιάζουν ανθρώπινα δικαιώματα που προβλέπονται στο Σύνταγμα ή σε οποιοδήποτε εκάστοτε σε ισχύ νόμο ή κανονισμούς, ή σε οποιαδήποτε εκάστοτε κυρωθείσα από τη Δημοκρατία διεθνή σύμβαση ή τον κυρωτικό αυτής νόμο και συνιστούν ποινικά αδικήματα δυνάμει οποιουδήποτε εκάστοτε σε ισχύ νόμου ή κανονισμών.»
Έχω την άποψη, λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω ότι ο πρώην ανώτερος αξιωματικός της Αστυνομίας ως μέλος της ΑΑΔΙΠΑ δεν βοηθά την Αρχή σε εκείνο τον βαθμό που μπορούν να την βοηθούν τα υπόλοιπα μέλη της. Καθότι ο οικείος νόμος του θέτει – και δικαιολογημένα - συγκεκριμένους περιορισμούς ως προς την δράση του. Η πρόθεση του νομοθέτη του έτους 2006 ενδεχομένως να ήταν στο μυαλό του πως να βοηθήσει ο πρώην ανώτερος αξιωματικός της Αστυνομίας την επιτροπή της ΑΑΔΙΠΑ με την τεχνογνωσία του και το γεγονός ότι ήταν γνώστης των διαδικασιών που ακολουθούνται στην Αστυνομία. Μετά πάροδο εικοσαετίας εμπειρίας ζωής της ΑΑΔΙΠΑ, εκτιμώ ότι δεν υπάρχει πλέον αυτή η ανάγκη.
Εξάλλου, η ΑΑΔΙΠΑ ως το υποδηλώνει και ο τίτλος της είναι «Ανεξάρτητη» Αρχή Διερεύνησης Ισχυρισμών και Παραπόνων κατά της Αστυνομίας. Η Αρχή διερευνά καταγγελίες εναντίον της Αστυνομίας. Όμως, ως προαναφέρθηκε, ένα μέλος της Αρχής δύναται να προέρχεται από τις τάξεις της Αστυνομίας. Για τη συμμετοχή του, προκύπτει κατά την άποψη μου ζήτημα αντικειμενικής αμεροληψίας (objective impartiality). Η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί να είναι τίμια, πρέπει και να φαίνεται τίμια.
Εκτιμώ ότι το γεγονός της μη συμπερίληψης στην νέα σύνθεση της ΑΑΔΙΠΑ διορισμού πρώην ανώτερου αξιωματικού της Αστυνομίας, ως μια σωστή από νομικής σκοπιάς απόφαση. Η επόμενη σωστή κίνηση είναι νομοθετική τροποποίηση για να απαλειφθούν οι πρόνοιες στην οικεία νομοθεσία που κάνουν αναφορά σε «Μέλος της Αρχής που προέρχεται από την Αστυνομία».
Δεύτερο σημείο. Ο διορισμός του κ. Πασχαλίδη. Εγείρονται δύο διακριτά ζητήματα: Η νομιμότητα της τρίτης συνεχόμενης θητείας και η ηλικία των 79 ετών. Όσον αφορά την νομιμότητα. Αυτό εξαρτάται από τον ιδρυτικό νόμο της ΑΑΔΙΠΑ και από το αν προβλέπεται ανώτατος αριθμός θητειών ή δυνατότητα επαναδιορισμού. Σε αρκετές Κυπριακές ανεξάρτητες αρχές ο νομοθέτης θέτει όριο δύο συνεχόμενων θητειών, ενώ σε άλλες προβλέπονται έως τρεις, ανάλογα με τον ειδικό νόμο που τις διέπει. Θα επανέλθω πιο κάτω για αυτό το ζήτημα.
Όσον αφορά την ηλικία του προέδρου. Η ηλικία από μόνη της δεν συνεπάγεται αυτομάτως κώλυμα διορισμού ή επαναδιορισμού, εκτός εάν ο σχετικός νόμος της ΑΑΔΙΠΑ ή άλλη ειδική νομοθεσία προβλέπει ανώτατο όριο ηλικίας. Από τον οικείο νόμο δεν προκύπτει γενικό ανώτατο όριο ηλικίας για τον Πρόεδρο ή τα μέλη της Αρχής. Επομένως, η ηλικία των 79 ετών, από μόνη της, δεν καθιστά τον διορισμό ή την ανανέωση της θητείας παράνομη.
Επανερχόμενος στο ζήτημα της νομιμότητας. Σύμφωνα με τον περί Αστυνομίας (Ανεξάρτητη Αρχή Διερεύνησης Ισχυρισμών και Παραπόνων) Νόμος του 2006 (9(I)/2006) ως έχει τροποποιηθεί και συγκεκριμένα το άρθρο 3.-(1) καθορίζεται ότι:
«Το Υπουργικό Συμβούλιο διορίζει για περίοδο πέντε ετών Ανεξάρτητη Αρχή Διερεύνησης Ισχυρισμών και Παραπόνων κατά της Αστυνομίας, αποτελούμενη από πέντε μέλη, με καθήκον και εξουσία να διερευνά είτε η ίδια είτε να εποπτεύει τη διερεύνηση που διεξάγεται από άλλα πρόσωπα που θα διορίζονται από αυτήν, με τον τρόπο και τις διαδικασίες που προβλέπονται στον παρόντα Νόμο ισχυρισμούς και παράπονα που αφορούν πράξεις μελών της Αστυνομίας, που αναφέρονται στο άρθρο 5, και να εκτελεί συναφώς τα καθήκοντα και τις εξουσίες που της ανατίθενται δυνάμει αυτού.»
Το επόμενο νομικό ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής. Τα πέντε έτη είναι το όριο;
Από διοικητικό δικαϊκή άποψη, η επιχειρηματολογία είναι ότι, όταν ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένη διάρκεια θητείας (πέντε έτη), το Υπουργικό Συμβούλιο δεν μπορεί να την παρατείνει κατά βούληση. Η μόνη εξαίρεση είναι αυτή που ο ίδιος ο νόμος προβλέπει ρητά (άρθρο 4(9)), η οποία πρέπει να ερμηνεύεται στενά, επειδή αποτελεί εξαίρεση από τον γενικό κανόνα.
Ωστόσο, για να υποστηριχθεί ότι υπήρξε παράνομος διορισμός, πρέπει να διακριθούν δύο διαφορετικές περιπτώσεις. Πρώτη. Η παράνομη παράταση της υφιστάμενης θητείας. Αυτό αφορά την απόφαση να συνεχίσουν να υπηρετούν τα ίδια μέλη μετά τη λήξη της πενταετίας. Αυτό δεν συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση. Δεν έχουμε παράταση. Έχουμε διορισμό νέας σύνθεσης, ασχέτως αν στην πραγματικότητα, ο πρόεδρος παραμένει ο ίδιος και στην επόμενη θητεία της Αρχής. Η δεύτερη περίπτωση είναι ο παράνομος επαναδιορισμός για νέα πενταετή θητεία. Αυτό θα υπήρχε μόνο αν ο νόμος απαγορεύει τον επαναδιορισμό (ή τον περιορίζει σε συγκεκριμένο αριθμό θητειών) και το Υπουργικό Συμβούλιο προχώρησε σε διορισμό κατά παράβαση αυτής της απαγόρευσης. Ούτε αυτό συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση. Αν η θητεία στην Αρχή πρέπει να καθοριστεί χρονικά, αυτό, αποτελεί ευθύνη του νομοθέτη.
Πέραν των πιο πάνω λεχθέντων. Ο πρόεδρος της ΑΑΔΙΠΑ εδώ και τρεις θητείες (σύνολο 15 έτη) θα παραμείνει ο ίδιος. Πρόκειται για νομικό ο οποίος υπηρέτησε την δικαιοσύνη από την θέση του συλλειτουργού, μέχρι την θέση του Δικαστή Ανωτάτου Δικαστηρίου. Δηλαδή πέρασε όλα τα στάδια. Άφησε έργο πίσω του. Την 23/07/2026 θα γίνει αισίως 79 ετών. Την 01/07/2031 με την λήξη της τρίτης θητείας του, θα είναι κοντά στο να γίνει αισίως 84 ετών. Το έργο του κ. Πασχαλίδη στην ηγεσία της Αρχής είναι δεδομένο και φαίνεται μέσα από τις ετήσιες εκθέσεις. Με τον διορισμό του ως πρόεδρος της ΑΑΔΙΠΑ για τρίτη θητεία, αφήνεται η εντύπωση ότι σήμερα δεν υπάρχει κατάλληλος αντικαταστάτης του.
Δημήτρης Απαισιώτης
Δικηγόρος
