Το σύνθετο ζήτημα της νεανικής παραβατικότητας επανέρχεται κατά καιρούς στο προσκήνιο της επικαιρότητας, χωρίς ωστόσο, να αποτελεί κεραυνό εν αιθρία. Από τη σκοπιά του πρακτικού στο ποινικό δίκαιο, διαπιστώνεται αυξημένη συχνότητα περιστατικών, με ιδιαίτερη ανησυχία να προκαλεί η αύξηση επιμέρους σοβαρών αδικημάτων, όπως τα αδικήματα βίας και αδικήματα που σχετίζονται με ψυχοτρόπες ουσίες, όπως η χρήση, η κατοχή ή/και η κατοχή με σκοπό την προμήθεια. Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι δεν βλέπουν όλα τα περιστατικά το φως της δημοσιότητας.
Με ολοένα περισσότερες υποθέσεις να τίθενται καθημερινά ενώπιον των δικαστηρίων προς εκδίκαση, η αποτελεσματική αντιμετώπιση εξακολουθεί να παραμένει ζητούμενο.
Εμπειρικά βλεπουμε ότι οι ανήλικοι ή/και οι νεαροί οι οποίοι εμπλέκοντε από νωρίς σε ποινικές διαδικασίες παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο επανάληψης παραβατικών συμπεριφορών. Ως εκ τούτου, η υποτροπή αποτελεί μία ακόμη σημαντική πρόκληση που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε οι λειτουργοί της δικαιοσύνης.
Και εδώ τίθεται το εξής ερώτημα: Μπορεί άραγε η αποτελεσματική αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας να αναζητείται αποκλειστικά στους λειτουργούς της δικαιοσύνης, χωρίς να δίνεται αντίστοιχη έμφαση στην πρόληψη μέσω της παιδείας και των υπηρεσιών κοινωνικής ευημερίας;
Η αυστηρή τιμωρία δεν αποδίδει
Έχει νομολογηθεί σε σωρεία αποφάσεων του Ανώτατου Δικαστηρίου πως το νεαρό της ηλικίας ενός παραβάτη, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε σημαντικό βαθμό από τα Δικαστήρια κατά την επιμέτρηση της ποινής.
Δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στον σωφρονισμό και όχι στην τιμωρία, καθώς η ανάγκη αναμόρφωσης των νεαρών παραβατών κρίνεται επιτακτική, ενώ οι πιθανότητες αποκατάστασης και επανένταξης τους θεωρούνται μεγαλύτερες σε σύγκριση με άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.
Χαρακτηριστική είναι η θέση που έχει εγκαθιδρυθεί στη νομολογία μας, σύμφωνα με την οποία πρέπει να παρέχεται στους νεαρούς παραβάτες η ευκαιρία να αναμορφωθούν.
Ταυτόχρονα, ωστόσο, διαπιστώνουμε με λύπη την απουσία στην Κύπρο ιδρυμάτων ή/ και κέντρα κράτησης και αναμόρφωσης ανηλίκων που να έχουν σχεδιαστεί για την αποκατάσταση και επανένταξη νεαρών παραβατών στην κοινωνία, αντί για τον εγκλεισμό τους σε φυλακές, στα οποία νέοι θα μπορούσαν να παραπέμπονται αποκτώντας έτσι μια ουσιαστική ευκαιρία για μια νέα αρχή, μακριά από παραβατικές συμπεριφορές.
Η απουσία των κατάλληλων σωφρονιστικών ιδρυμάτων αποτελεί, επομένως, μια επιπρόσθετη πρόκληση στην αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας. Καθώς η έκτιση ποινής φυλάκισης, ακόμη και σε ειδικά διαμορφωμένη πτέρυγα των φυλακών, δεν αρκεί από μόνη της για να συμβάλει ουσιαστικά στον σωφρονισμό και την αποκατάσταση ενός νεαρού κρατουμένου, ιδίως όταν αυτός χρήζει ειδικής μεταχείρισης, φροντίδας και υποστήριξης.
Η αντιμετώπιση των νεαρών παραβατών είναι ένα ιδιαίτερο λεπτό έργο και η ανάγκη για αναμόρφωση είναι υπερβολικά έντονη. Χωρίς ωστόσο να υπερφαλαγγίζει την ανάγκη αποτρεπτικών ποινών για την προστασία της κοινωνίας.
Εν κατακλείδι, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο. Δεν μπορούμε να επαναλαμβάνουμε τις ίδιες πρακτικές και να αναμένουμε διαφορετικά αποτελέσματα.
*Γεωργία Τ. Σταυρινοπούλου
Δικηγόρος Ποινικού Δικαίου & Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
