Το ζήτημα της πολιτικής διαφάνειας είναι πρωταρχικής σημασίας για την κοινωνία σήμερα. Η ανάλυση που θα ακολουθήσει θα κινηθεί σε δύο βασικούς άξονες. Ο πρώτος θα αφορά στην παράθεση μερικών σημαντικών παραγόντων που δύνανται να προκαλέσουν έλλειψη διαφάνειας και φαινόμενα διαφθοράς, ενώ ο δεύτερος θα εστιάζει ακριβώς στο πώς αυτά τα φαινόμενα αντανακλούν στις επερχόμενες Βουλευτικές Εκλογές.
Προτού προχωρήσουμε στα επιμέρους ζητήματα είναι σημαντικό να μελετήσουμε τους Διεθνείς Δείκτες σχετικά με τα ποσοστά διαφθοράς στην Κύπρο. Για το συγκεκριμένο ζήτημα αντλούμε τη βασική μας πληροφόρηση από τον δείκτη CPI (Corruption Perceptions Index). Ο συγκεκριμένος δείκτης είναι διεθνώς αποδεκτός και ασχολείται ακριβώς με την αντίληψη της διαφθοράς στον δημόσιο τομέα των κρατών. Είναι μια σφυγμομέτρηση της αντίληψης για τη διαφθορά, η οποία βασίζεται σε αξιολογήσεις εμπειρογνωμόνων και επιχειρηματιών, χωρίς ωστόσο να καταγράφει εμπειρικά περιστατικά. Εκδίδεται κάθε χρόνο από τον διεθνή οργανισμό Transparency International. Φέτος, ο εν λόγω Οργανισμός κατέταξε την Κύπρο στη θέση 49 από 182 χώρες παγκοσμίως. Η βαθμολογία της Κύπρου στην κλίμακα ήταν 55/100, όπου 0 συνεπάγεται τελείως διεφθαρμένη και 100 τελείως καθαρή. Με αυτά τα αποτελέσματα διαφαίνεται πως έχουμε περιθώρια βελτίωσης, δεδομένου του γεγονότος πως βρισκόμαστε κοντά στο μέσο της βαθμολογικής κλίμακας.
Το ζήτημα της πολιτικής διαφάνειας αποτελεί τον βασικό ρυθμιστή των επιπέδων διαφθοράς. Έγιναν κάποια σημαντικά βήματα προς την ορθή κατεύθυνση τα τελευταία χρόνια με την ενδυνάμωση του ρόλου της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και τους εξονυχιστικούς ελέγχους που διεξήγαγε. Ωστόσο, η αδιαφάνεια έχει μερικές διαφορετικές εκφάνσεις που είναι πολύ ζημιογόνες. Θα γίνει αρχικά αναφορά σε δύο περιπτώσεις, όπου οι συγκεκριμένες πρακτικές οδηγούν σε έλλειψη διαφάνειας.
Η πρώτη αφορά στη μυστική ή φανερή χρηματοδότηση κομμάτων υπό μορφή δωρεάς από μεγάλες επιχειρήσεις. Οι πολίτες θα είχαν κάθε δικαιολογία να προβληματιστούν για το κατά πόσο προκύπτουν αλλότρια συμφέροντα μεταξύ των μερών. Επί παραδείγματι, παρατίθεται η πολύκροτη υπόθεση Focus όπου δύο μεγάλες πολιτικές δυνάμεις χρηματοδοτήθηκαν με ποσά που ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ. Αυτό, είχε διαφανεί από τη διερεύνηση των τραπεζικών λογαριασμών από τους ανακριτές που είχαν διοριστεί, χωρίς ωστόσο να σημαίνει πως η πράξη εθεωρείτο παράνομη.
Μια άλλη μορφή αδιαφάνειας εντοπίζεται στη Βουλή και σχετίζεται με την «κρυμμένη» βούληση των βουλευτών. Πολλές φορές οι βουλευτές δεν εκφράζουν γνώμη ή εκφράζουν αυστηρά τη γνώμη του κομματικού συνόλου στο οποίο ανήκουν και ψηφίζουν ως μέρος αυτού. Το ερώτημα που προκύπτει, έγκειται στο πώς γίνεται σχεδόν πάντοτε τα μέλη των Κοινοβουλευτικών Ομάδων να έχουν την ίδια άποψη. Αυτή η κεκρυμμένη έκφραση ατομικής βούλησης, δημιουργεί έλλειψη διαφάνειας και μη ανάδειξη της πραγματικής ιδιοσυγκρασίας των εκάστοτε βουλευτών.
Επιπρόσθετα με τα ανωτέρω, οι συζητήσεις για τα φαινόμενα που πλήττουν τη διαφάνεια, εστιάζουν και σε δύο άλλες πιθανές εκφάνσεις. Η πρώτη αφορά στο κατά πόσο υπάρχει νομοθετικό κενό σε θέματα διαφθοράς και η δεύτερη αναφέρεται στην κουλτούρα που επικρατεί στην κυπριακή κοινωνία. Όσον αφορά στο πρώτο ζήτημα, θα πρέπει να βρεθεί η χρυσή τομή μεταξύ της υπερψήφισης πληθώρας νομοθεσιών και της αποφυγής της γραφειοκρατίας. Εάν δημιουργηθούν ασφυκτικές νομοθεσίες όπου τα πάντα πρέπει να καταγράφονται για σκοπούς διαφάνειας, εγκυμονεί ο κίνδυνος να κάνουμε πολλά βήματα προς τα πίσω. Υπήρξαν βέβαια νομοθετικές ρυθμίσεις οι οποίες έχουν λάβει θετικό πρόσημο για τα αποτελέσματά τους. Μια τέτοια ρύθμιση αφορά στη νομοθεσία για ίδρυση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς.
Ωστόσο θα πρέπει να στρέψουμε περισσότερο την προσοχή μας στην κουλτούρα των πολιτών. Η μικρή κοινωνία της Κύπρου βοηθά πολύ στο να μπορεί ο κάθε πολίτης να έχει άμεση ή έμμεση επαφή με όσους ασκούν εξουσία. Όταν αυτό συνδυαστεί με την πελατειακή σχέση που υφίσταται μεταξύ πολιτικών κομμάτων και πολιτών, δημιουργείται ένας πολύ κακός συνδυασμός που προκαλεί διάφορες μορφές αδιαφάνειας. Η καλλιέργεια -εάν θέλετε- της κουλτούρας, ότι δηλαδή το κριτήριο της λήψης ψήφων εξαργυρώνεται πολλές φορές με το κατά πόσο θα ικανοποιηθούν τα αιτήματα των πολιτών ή όχι, δημιουργεί τα περισσότερα προβλήματα. Είναι γι’ αυτό τον λόγο, που πολλές φορές βλέπουμε άτομα που είναι κατώτερα των περιστάσεων να κατέχουν σημαντικές θέσεις.
Όλα τα πιο πάνω ζητήματα δρουν σωρευτικά και αντανακλούν στην πορεία που θα λάβουν οι επερχόμενες Βουλευτικές Εκλογές. Η απογοήτευση των πολιτών από το πολιτικό σύστημα εγκυμονεί διάφορους κινδύνους. Είδαμε και πιο πριν στις Ευρωεκλογές ότι η αντιδραστική ή τιμωρητική ψήφος έδωσε έδρα ευρωβουλευτή σε ένα νεαρό 24 ετών με ένα εξωφρενικό ποσοστό, χωρίς κανένα πανεπιστημιακό υπόβαθρο ή εμπειρία. Εδώ δεν κρίνουμε τις ικανότητες και την αξία αυτού του νεαρού, ούτε και το κατά πόσο θα φανεί αντάξιος των περιστάσεων, αλλά το ότι οι πολίτες δεν διστάζουν να ρισκάρουν την τύχη της χώρας, προκειμένου να αντιδράσουν στα κακώς έχοντα της υφιστάμενης πολιτικής σκηνής.
Το ίδιο παρατηρούμε και στις επερχόμενες Βουλευτικές Εκλογές. Όταν το κοινωνικό σύνολο χάσει την εμπιστοσύνη του στο πολιτικό σύστημα, παρατηρούμε πολλούς πολίτες να καταφεύγουν σε ακραίες λύσεις, είτε με σκοπό να επανέλθει η κατάσταση είτε με σκοπό να τιμωρηθεί η κατάσταση. Προς ικανοποίηση αυτού του συναισθήματος, μερικοί ελκύονται από ακραίες θέσεις που επιδεικνύουν μηδενική ανοχή. Είναι μεν ελκυστικές αυτές οι θέσεις και ικανοποιούν το αίσθημα του λαού για κάθαρση, μολονότι αυτοί που τις εκφέρουν συνήθως δημαγωγούν, αφού δεν υπάρχει το νομικό ή πολιτικό υπόβαθρο για να υλοποιηθούν αυτές οι θέσεις. Μια τέτοια κατάσταση δυστυχώς αυξάνει τα ποσοστά των κομμάτων που βρίσκονται στα άκρα, καθώς και των ανεξάρτητων υποψηφίων που οι απόψεις τους κινούνται και πάλι στα άκρα. Οπότε, η ενδυνάμωση της φωνής ακραίων μη υλοποιήσιμων θέσεων, εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους για την ποιότητα των αποφάσεων που θα λαμβάνονται από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και αυτό βέβαια είναι πολύ ανησυχητικό.
Ένα επιπλέον φαινόμενο που τείνει να συμβάλει στην έκβαση των επερχόμενων Βουλευτικών Εκλογών, αποτελεί το γεγονός πως η μεγάλη μερίδα των πολιτικών, δεν έχει κάνει ενδοσκόπηση προσωπική και εσωκομματική. Παρατηρείται πως δεν έχει γίνει σοβαρή ανάλυση όσον αφορά στα αποτελέσματα που είδαμε στις προηγούμενες Ευρωεκλογές. Η άποψη αυτή ενδυναμώνεται από το γεγονός πως οι πολιτικοί διαξιφισμοί μεταξύ κομμάτων παραμένουν οι ίδιοι σε ένταση και ποιότητα. Δημιουργούνται και πάλι αντιπαραθέσεις που γίνονται απλά και μόνο για χάρη της διαφωνίας, χωρίς καμία ουσία. Τέτοιες πρακτικές διαμορφώνουν μια χαμηλής ποιότητας πολιτική, ενώ ταυτόχρονα αυτοί που τη συντηρούν δεν υπολογίζουν πως η κοινωνία αντιλαμβάνεται ακριβώς τα πεπραγμένα. Αυτή λοιπόν η πλάνη είναι ένας από τους κυριότερους λόγους που έφθασε σήμερα το επίπεδο της απαξίωσης σε τέτοιο βαθμό.
Εν κατακλείδι, διαφαίνεται πως το επίπεδο απογοήτευσης των πολιτών έναντι του πολιτικού συστήματος καθρεφτίζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα της πολιτικής που εφαρμόζεται. Η παρατήρηση του βαθμού της πολιτικής απαξίωσης επιτυγχάνεται κυρίως με την αμερόληπτη ανάγνωση των διαφόρων «πολιτικών φαινομένων», των αποτελεσμάτων πρόσφατων εκλογικών αναμετρήσεων, καθώς και του ποσοστού της αποχής των πολιτών από τις εκάστοτε ψηφοφορίες. Ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονεί κανείς πως όσοι ασκούν εξουσία καθορίζουν εκτός των άλλων και το τι θα έχει μέσα το πορτοφόλι μας. Η επιθυμητή στάση που θα πρέπει να επιδείξουμε στις επερχόμενες Βουλευτικές Εκλογές, είναι να προσπαθήσουμε να παραμερίσουμε τον αυθορμητισμό που προέρχεται από αισθήματα πικρίας και να δράσουμε με νηφαλιότητα για το συλλογικό καλό, απαιτώντας ταυτόχρονα την αλλαγή. Η πιο ώριμη προσέγγιση για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου είναι η επιλογή των ωφελιμότερων υποψηφίων για τον τόπο, από το διαθέσιμο προς ψήφιση κοινό.
Ανδρέας Μαρδαπήττας
Νομικός
