Πρόσφατα δημοσιεύματα αλλά και αναρτήσεις στο διαδίκτυο από πολίτες επικαλούνται την παύση του Γενικού και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα ως η μοναδική επιλογή τους για να αποκατασταθεί το κύρος της Νομικής Υπηρεσίας, όταν σε πολύκροτες υποθέσεις οι κατηγορούμενοι, αθωώνονται από το Δικαστήριο.
Το ζήτημα παρουσιάζει ενδιαφέρον από νομικής σκοπιάς, ως ακολούθως. Το ΜΕΡΟΣ 6 του Συντάγματος με τίτλο «Περί των Ανεξάρτητων Αξιωματούχων της Δημοκρατίας» καθορίζει στα επόμενα άρθρα ποιοι είναι αυτοί οι ανεξάρτητοι αξιωματούχοι. Απαριθμούνται ως ακολούθως:
- ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ I - Ο γενικός εισαγγελεύς της Δημοκρατίας και ο βοηθός γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας (Άρθρα 112-114)
- ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΙ - Ο γενικός ελεγκτής και ο βοηθός γενικού ελεγκτού (Άρθρα 115-117)
- KEΦAΛAIΟN III - O διοικητής και ο υποδιοικητής της Eκδοτικής Tραπέζης της Δημοκρατίας (Άρθρα 118-121)
Για πλήρη κατανόηση του ζητήματος, είναι αναγκαίο να απαντηθούν τα ακόλουθα ερωτήματα:
- Ποιος διορίζει τον Γενικό και Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα;
- Πως απολύονται οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου;
- Ποιος μπoρεί να απολύσει Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου;
- Ποια ηλικία αφυπηρετεί Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου και Γενικός και Βοηθός Γενικός εισαγγελέας;
- Ποιος μπορεί να υποβάλει αίτηση για απόλυση είτε του Γενικού είτε του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα;
Ας αρχίσουμε με τον διορισμό του Γενικού και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα.
Σύμφωνα με το Άρθρο 112 - και με βάση το δίκαιο της ανάγκης - ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει δύο εκ των κεκτημένων τα προσόντα του διορισμού ως δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου πρόσωπα ως γενικόν εισαγγελέα της Δημοκρατίας και βοηθόν γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας.
Συνεπώς έχουμε εξομοίωση των προσόντων που πρέπει να κατέχουν αυτά τα δύο πρόσωπα που θα επιλέξει ο πρόεδρος της Δημοκρατίας με τα προσόντα που κατέχουν οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Συνεχίζει το Άρθρο στην τέταρτη παράγραφο αυτού και καθορίζει ότι: «Ο γενικός εισαγγελεύς και ο βοηθός γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας είναι μέλη της μονίμου νομικής υπηρεσίας της Δημοκρατίας και υπηρετούσιν, υφ’ ούς όρους οι δικασταί του Ανωτάτου Δικαστηρίου πλην του προέδρου τούτου και δεν απολύονται, ειμή υφ’ ούς όρους και καθ’ όν τρόπον οι δικασταί ούτοι.»
Πως απολύονται οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου;
Απάντηση δίνει το ΜΕΡΟΣ 10 με τίτλο «Περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου και των υπό τούτου Τεταγμένων Δικαστηρίων» του Συντάγματος. Συγκεκριμένα οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου απολύονται, σύμφωνα με το Άρθρο 153.7(4), λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς.
Στην προσφυγή Γιάλλουρος ν. Συμβουλίου Αποχετεύσεων Λευκωσίας (1990) 3 ΑΑΔ 3532, ο Δικαστής Στυλιανίδης είπε τα ακόλουθα:
«Ο θεσμός του Γενικού Εισαγγελέα στη Δημοκρατία της Κύπρου είναι ολότελα διαφορετικός από παρόμοιο θεσμό σε άλλες χώρες. Ο Γενικός Εισαγγελέας είναι ανεξάρτητος Αξιωματούχος της Δημοκρατίας, υπηρετεί με τους ίδιους όρους όπως οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου και δεν είναι δυνατό να απολυθεί, εκτός μόνο με τους όρους και εγγυήσεις που απολύεται Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Η αντιμισθία του δεν υπόκειται στην ψήφο της Βουλής των Αντιπροσώπων και αποτελεί αυτόματη χρέωση του Πάγιου Ταμείου της Δημοκρατίας - (Άρθρο 112 του Συντάγματος).»
Ποιος μπoρεί να απολύσει Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου;
Η απάντηση είναι το Ανώτατο Δικαστήριο ως ασκούν την αρμοδιότητα του συμβουλίου που προβλέπεται στο Άρθρο 153.8 (1) (2) (3) του συντάγματος.
Στην απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας σε αναφορά με την Αίτηση του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας για απόλυση του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέως, Αίτηση 1/2015, ημερ. 24.9.2015 επισημάνθηκαν τα ακόλουθα:
«Η παρούσα υπόθεση είναι πρωτοφανής, αφού ουδέποτε στο παρελθόν, τουλάχιστον από της εγκαθιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας, υπήρξε οποιαδήποτε παρόμοια αίτηση για απόλυση Ανώτατου Αξιωματούχου λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς. Η αίτηση καταχωρίστηκε ενώπιον του Συμβουλίου το οποίον καθιδρύθηκε δυνάμει του Άρθρου 153.8(1) του Συντάγματος και το οποίον απαρτιζόταν από τον, τότε, Πρόεδρο και τα Μέλη του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου (σήμερα τον Πρόεδρο και τα Μέλη του Ανωτάτου Δικαστηρίου σύμφωνα με το Ν. 33/64), το οποίον κέκτηται αποκλειστική αρμοδιότητα να αποφασίζει επί παντός θέματος, το οποίον αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην απόλυση του Προέδρου και των Μελών του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Το Άρθρο 153.7(4) προνοεί ότι οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου απολύονται λόγω αναρμόστου συμπεριφοράς και το Άρθρο 112.4 του Συντάγματος προνοεί ότι ο Γενικός Εισαγγελεύς και ο Βοηθός Γενικού Εισαγγελέως της Δημοκρατίας, ως Μέλη της Μονίμου Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας υπηρετούν «υφ΄ ους όρους οι δικασταί του Ανωτάτου Δικαστηρίου πλήν του προέδρου τούτου και δεν απολύονται, ειμή υφ΄ ους όρους και καθ΄ ον τρόπον οι δικασταί ούτοι».
Είναι επομένως προφανές ότι το Συμβούλιο, το καθιδρυώμενο δυνάμει του Συντάγματος, έχει εξουσία, μεταξύ άλλων, να αποφασίσει αν ο Βοηθός Γενικού Εισαγγελέως επέδειξε ανάρμοστον συμπεριφορά υποκείμενος, σε τέτοια περίπτωση, σε απόλυση κατά τον ίδιο τρόπο που απολύονται οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου.»
Ποια ηλικία αφυπηρετεί Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου και Γενικός και Βοηθός Γενικός εισαγγελέας;
Στο Άρθρο 153 7. (1) του Συντάγματος καθορίζεται ότι «Oι Έλληνες δικασταί και ο Τούρκος δικαστής του Aνωτάτου Δικαστηρίου είναι μόνιμα μέλη της δικαστικής υπηρεσίας της Δημοκρατίας και παραμένουσιν εν τη υπηρεσία μέχρι του εξηκοστού ογδόου έτους συμπεπληρωμένου.»
Ο κ. Γιώργος Λ. Σαββίδης γεννήθηκε το 1959 και συμπληρώνει το 68ο έτος της ηλικίας του το 2027.
Ο κ. Σάββας Αγγελίδης γεννήθηκε το 1974 και συμπληρώνει το 68ο έτος της ηλικίας του το 2042.
Ποιος μπορεί να υποβάλει αίτηση για απόλυση είτε του Γενικού είτε του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα;
Απάντηση στο πιο πάνω ερώτημα δόθηκε στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Τρύφωνος Ανδρέας ν. Γενικού Εισαγγελέα (2017) 3 ΑΑΔ 21.
Συγκεκριμένα, ο αιτητής, πολίτης της Δημοκρατίας, καταχώρησε στο προνοούμενο από τον περί του Συμβουλίου του Ανωτάτου Δικαστηρίου (Έλεγχος και Διαδικασία) Διαδικαστικό Κανονισμό του 2015 έντυπο, αίτηση για απόλυση του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς και ανικανότητας του να κατέχει τη θέση.
Λέχθηκαν τα ακόλουθα:
«Το ανεξάρτητο της θέσης του είναι εδραιωμένο κατά τρόπο μάλιστα που ο Συνταγματικός νομοθέτης εναπόθεσε την εξουσία απόλυσης του στο καθιδρυθέν από το Άρθρο 133.8 του Συντάγματος, Συμβούλιο, ως του μόνου αρμοδίου οργάνου που δύναται να επιληφθεί τέτοιου ζητήματος, σε συνδυασμό με τις πρόνοιες του Άρθρου 112.4, κατά την πρόνοια του οποίου, ο Γενικός Εισαγγελέας (και ο Βοηθός Γενικού Εισαγγελέως), υπηρετεί, «υφ΄ ους όρους οι δικασταί του Ανωτάτου Δικαστηρίου πλην του προέδρου τούτου και δεν απολύονται, ειμή υφ΄ όρους και καθ΄ ον τρόπον οι δικασταί ούτοι.». Αυτό, σε αντιδιαστολή με άλλα συστήματα δικαίου όπου τον Γενικό Εισαγγελέα διορίζει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στην αρμοδιότητα του οποίου είναι και η απόλυση του, (Άρθρο 76 του Συντάγματος της Ινδίας του 1949 και τα λαμβανόμενα στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, όπου και στα δύο αυτά συστήματα ο Γενικός Εισαγγελέας υπηρετεί «at the pleasure of the President»).»
Και στην συνέχεια:
«Πρόθεση του συνταγματικού νομοθέτη δεν ήταν η απόδοση σε πολίτη της Δημοκρατίας δικαιώματος να ασκεί αίτηση κατ' ιδίαν προς απόλυση του Γενικού Εισαγγελέα, όπως δεν θα μπορούσε να το πράξει για να αιτηθεί την αποπομπή του Προέδρου της Δημοκρατίας για εσχάτη προδοσία ή να ζητήσει την άρση βουλευτικής ασυλίας για οποιονδήποτε βουλευτή.»
Τέλος λέχθηκαν τα ακόλουθα:
«Αποκλείεται συνεπώς η καταχώρηση αίτησης για απόλυση του Γενικού Εισαγγελέα από ιδιώτη εν είδει actio popularis διότι δεν νομιμοποιείται προς τούτο, μη έχοντας το θεσμοθετημένο πολιτειακό εκείνο συμφέρον, και όχι απλώς το ιδιωτικό. Πέραν της δυνατότητας που λογικά θα είχε ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ως το διορίζον όργανο, να αιτηθεί στην κατάλληλη περίπτωση προς το Συμβούλιο την απόλυση του Γενικού Εισαγγελέα, η νομιμοποίηση ενός απλού ιδιώτη θα απέληγε σε ουσιαστική κατάλυση της ανεξαρτησίας των θεσμών με κατακλυσμό υποθέσεων για προσωπικά στην ουσία συμφέροντα που δεν αγγίζουν την ίδια τη φύση λειτουργίας και τρόπο ενάσκησης των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα.»
*Δημήτρης Απαισιώτης, Δικηγόρος
