Πριν λίγο καιρό είχα γράψει δημόσια ότι οποιοδήποτε άτομο βρίσκεται υπόδικος σήμερα, δηλαδή υπό κράτηση ενώ εκκρεμεί η εκδίκαση της υπόθεσής του, υπόκειται σε παραβίαση του δικαιώματος να έχει μια δίκαιη δίκη, αφού εκ των πραγματικών συνθηκών δεν μπορεί να προετοιμαστεί κατάλληλα για την υπεράσπισή του, όπως προνοεί το Άρθρο 12 και 30 του Συντάγματος.
Στο παρών κείμενο εστιάζουμε στην απόλυτη παραβίαση της εμπιστευτικής επικοινωνίας που θα πρέπει να έχει ο υπόδικος με τον δικηγόρο του για σκοπούς προετοιμασίας της υπεράσπισης τους. Απουσία υποδομών που να επιτρέπουν τέτοια επικοινωνία επηρεάζει αμεσα την ικανότητα προετοιμασίας υπερασπισης και αρα Συνταγματικά και Ανθρώπινα δικαιώματα.
Σχετικός είναι ο Νόμος 163(Ι)/2005 περί Δικαιωμάτων Ατόμων Υπό Κράτηση, ο οποίος αναφέρει ότι η Αστυνομία τηρεί το απόρρητο όταν κρατούμενοι είναι σε αστυνομικά κρατητήρια. Δυστυχώς, δεν υπάρχει καμία σχετική ή παρόμοια αναφορά στους κανονισμούς της Φυλακής, όπως ισχύουν σήμερα, για υπόδικους στις Φυλακές.
Ένα άτομο ως υπόδικος δεν έχει καμία απολύτως διασφάλιση της εμπιστευτικής επικοινωνίας με τον δικηγόρο του και δεν υπάρχει καθόλου, από κανέναν, σεβασμός ως προς το δικαίωμα που έχει στο δικηγορικό απόρρητο, αφού πουθενά και με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να υπάρξει εμπιστευτική επικοινωνία μεταξύ υποδίκου και δικηγόρου. CASE OF ALTAY v. TURKEY (No. 2).
Όπως είδαμε από το ίδιο το μαρτυρικό υλικό της γνωστής υπόθεσης «Εγγράφων Κεντρικής Φυλακής», οι τηλεφωνικές συνομιλίες μεταξύ δικηγόρων και κρατουμένων όχι μόνο παρακολουθούνται αλλά αποθηκεύονται και αποτυπώνονται μάλιστα σε έντυπη μορφή.
Πρόσβαση σε αυτά τα τηλέφωνα, σε κάθε περίπτωση, υπάρχει μόνο μεταξύ συγκεκριμένων ωρών, ενώ στις πλείστες πτέρυγες υπάρχουν μόνο 2 τηλέφωνα για 200-300 άτομα και τα τηλέφωνα είναι πάντα σε ανοικτούς χώρους, σε προαύλιο, συνεπώς και πάλι χωρίς εμπιστευτικότητα και ιδιωτικότητα.
Πέραν των πιο πάνω, σε περίπτωση φυσικής παρουσίας στα πλαίσια επίσκεψης, όλοι όσοι παρευρίσκονται στις εν λόγω τοποθεσίες μπορούν να δουν ότι συγκεκριμένο άτομο συνεδριάζει με συγκεκριμένο δικηγόρο, αφού τα ελάχιστα δωμάτια επισκέψεων δικηγόρων είναι πάντα σε κοινή θέα. Σε κάποιες πτέρυγες δεν υπάρχουν ούτε δωμάτια και η επίσκεψη γίνεται σε γενικό χώρο επισκέψεων (Πτέρυγα 10 και Ανοικτή Φυλακή).
Τα δωμάτια αυτά, εκεί όπου υπάρχουν, όπως αναφέρεται πιο πάνω, είναι ελάχιστα σε αριθμό (παράδειγμα: Πτέρυγα 11 — υπάρχει ένα δωμάτιο για 250 κρατουμένους), με αποτέλεσμα πολλές φορές δικηγόροι να συμβιβάζονται στο να ολοκληρώνουν επισκέψεις με τους πελάτες τους στους προθαλάμους, στεκόμενοι και χωρίς ευκολίες. Η επίσκεψη δικηγόρων περαιτέρω περιορίζεται και σε μέρες και σε ώρες, αφού επισκεπτήρια σε πτέρυγες είναι ανοικτά μόνο κάποιες μέρες της εβδομάδας και πάντα μέχρι το μεσημέρι, και μόνο κατ’ εξαίρεση μπορεί να υπάρξει διαφορετική διευθέτηση.
Ο προγραμματισμός επίσκεψης είναι επίσης πολύ προβληματικός, αφού η διευθέτηση της επίσκεψης γίνεται τηλεφωνικά (με τεράστιες δυσκολίες απάντησης) ή ηλεκτρονικά μέσω email, νοουμένου ότι ο υπόδικος ο ίδιος έχει κάνει τις διαδικασίες που να επιτρέπουν στον δικηγόρο να έρθει σε επικοινωνία μαζί του — κάτι που επίσης είναι εξαιρετικά δύσκολο, αφού οι αιτήσεις των κρατουμένων για να προσθέσουν δικηγόρο στα άτομα επικοινωνίας τους καθημερινά χάνονται, χωρίς ενημέρωση ότι αυτό έχει συμβεί. Ούτε ο δικηγόρος ενημερώνεται από τις φυλακές ότι το όνομά του έχει προστεθεί στη λίστα ατόμου ως δικηγόρος, για να γνωρίζει.
Τα δωμάτια επισκέψεων έχουν κάμερες οι οποίες καταγράφουν εικόνα και το πιο πιθανόν και ήχο.
Η εν λόγω επίσκεψη περιορίζεται περαιτέρω ως προς τα αντικείμενα που μπορεί να έχει μαζί του ο δικηγόρος, αφού δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε τεχνολογία κατά τη διάρκεια επίσκεψης. Κατ’ εξαίρεση μπορεί να παραχωρηθεί φορητός υπολογιστής από την Κεντρική Φυλακή, ο οποίος και πάλι είναι περιορισμένος σε αριθμό, αλλά επίσης δεν υπάρχει καμία προστασία ως προς τη διασφάλιση της εμπιστευτικότητας, αφού προφανώς ένα άτομο δεν θέλει να χρησιμοποιήσει τυχαίο υπολογιστή με ευαίσθητες πληροφορίες του.
Ακόμα χειρότερη είναι η κατάσταση τις μέρες που μεταφέρεται στο Δικαστήριο για την υπόθεσή του, αφού στα κρατητήρια των δικαστηρίων πάντα είναι μαζί με τους υπόλοιπους κρατουμένους σε κοινούς χώρους κράτησης, όπου όλοι βλέπουν και ακούν τα πάντα που συζητά κάποιος. Αστυνομικοί και κρατούμενοι όλοι μαζί σε κοινούς χώρους, γεμάτους καπνούς από τσιγάρα, στεκόμενοι και πάντα βιαστικά λόγω έλλειψης χρόνου.
Παράλληλα με τα πιο πάνω, δεν μπορεί να αγνοηθεί σε καμία περίπτωση η ζημιά που προκαλείται (οικονομική και φυσική) σε άτομα που είναι υπόδικοι μέχρι και 18 μήνες, επιφέροντας ουσιαστική εξάντληση και εξαθλίωσή τους. Μήνες, ίσως και χρόνια, άτομα που θεωρούνται αθώα μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου παραμένουν υπό κράτηση σε πτέρυγες με κατάδικους, ακόμα και ισοβίτες, υπό συνθήκες που παραβιάζουν δικαιώματα προστασίας έναντι της ταπεινωτικής και εξευτελιστικής μεταχείρισης.
Είναι για τους πιο πάνω λόγους που οι δικηγόροι που χειρίζονται τέτοιες υποθέσεις αναγνωρίζουν ότι η ίδια υπόθεση μπορεί να είναι πολύ διαφορετική όταν κάποιος είναι υπόδικος.
Δεν υπάρχει καμία από τις πιο πάνω δυσκολίες όταν ένα άτομο δεν είναι υπόδικο.
Τα άτομα αυτά αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρές ποινικές υποθέσεις και η Πολιτεία, παρά τη διαταγή να παραμένουν υπό κράτηση, δεν φαίνεται να έχει παράλληλα τις κατάλληλες υποδομές να διασφαλίσει τα δικαιώματα αυτών των ατόμων ως προς την προετοιμασία της υπεράσπισής τους.
Στη βάση των πιο πάνω προκύπτει η απόλυτη ανάγκη εφαρμογής του μέτρου ηλεκτρονικής παρακολούθησης σε υποδίκους (ενώπιον Βουλής από το 2022), αλλά και η άμεση διόρθωση όλων των πιο πάνω εντός της Κεντρικής Φυλακής για όλες τις περιπτώσεις που διατάσσεται η κράτηση ενός υποδίκου.
Αλέξανδρος Κληρίδης
