*Της Έλενας Κούσιου Χατζηδημητρίου
Ο αθλητισμός μπορεί να αποτελέσει για ένα παιδί πηγή χαράς, αυτοπεποίθησης και κοινωνικοποίησης. Είναι συχνά ο πρώτος χώρος όπου μαθαίνει να συνεργάζεται, να σέβεται κανόνες, να διαχειρίζεται την επιτυχία και την αποτυχία. Όταν όμως το αθλητικό περιβάλλον μετατρέπεται σε χώρο εκφοβισμού, ψυχολογικής παρενόχλησης ή κατάχρησης εξουσίας, τότε χάνει τον παιδαγωγικό του ρόλο και αφήνει βαθιά τραύματα.
Η ψυχική υγεία των παιδιών δεν απειλείται μόνο στο σχολείο ή στο ψηφιακό περιβάλλον. Απειλείται και σε χώρους που παραδοσιακά θεωρούμε «ασφαλείς». Γι’ αυτό και η συζήτηση για τον αθλητισμό δεν μπορεί να περιορίζεται στις επιδόσεις ή στα μετάλλια, αλλά οφείλει να ξεκινά από την προστασία του παιδιού.
Όταν το bullying στον αθλητισμό αποσιωπάται
Σε πολλές αθλητικές ακαδημίες και σωματεία, παιδιά και έφηβοι βιώνουν αποκλεισμό, εξευτελισμό, λεκτική ή ψυχολογική παρενόχληση, ακόμη και ρατσιστικές ή σεξιστικές συμπεριφορές. Συχνά, αυτά τα φαινόμενα υποτιμώνται ή δικαιολογούνται ως «σκληρή προπόνηση» ή «μέρος του ανταγωνισμού».
Η σιωπή όμως δεν προστατεύει κανένα. Αντίθετα, οδηγεί παιδιά στην απογοήτευση, στην εγκατάλειψη του αθλητισμού ή στη δημιουργία ψυχολογικών τραυμάτων που τα συνοδεύουν για χρόνια. Όταν δεν υπάρχει σαφές πλαίσιο προστασίας, ούτε οι προπονητές, ούτε οι διοικήσεις, ούτε οι γονείς διαθέτουν τα εργαλεία για να αναγνωρίσουν και να διαχειριστούν τέτοιες καταστάσεις.
Ο ρόλος της οικογένειας και η ανάγκη θεσμικής στήριξης
Η οικογένεια βρίσκεται πάντα στην πρώτη γραμμή. Οι γονείς καλούνται να εμπιστευθούν τον χώρο όπου αθλείται το παιδί τους, συχνά χωρίς να γνωρίζουν αν υπάρχουν κανόνες, μηχανισμοί προστασίας ή διαδικασίες αναφοράς.
Παράλληλα είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι πολλές φορές, ακόμη και με καλή πρόθεση, οι γονείς, μπορεί χωρίς να το καταλαβαίνουν, να μεταφέρουν άγχος και πίεση στα παιδιά τους. Η διαρκής έμφαση στο αποτέλεσμα, οι υψηλές προσδοκίες ή η σύγκριση με άλλα παιδιά μπορεί να δημιουργήσουν ένταση. Γι’ αυτό η γονική παρουσία στον αθλητισμό χρειάζεται να εκφράζεται μέσα από ενθάρρυνση, αποδοχή και σεβασμό των πραγματικών αναγκών και του ρυθμού ανάπτυξης του παιδιού.
Δεν μπορεί όμως η ευθύνη να βαραίνει μόνο την οικογένεια. Η πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει ότι κάθε αθλητική δομή που φιλοξενεί παιδιά λειτουργεί με σαφείς κανόνες, εκπαιδευμένο προσωπικό και κουλτούρα μηδενικής ανοχής στη βία. Η προστασία της ψυχικής υγείας των παιδιών δεν μπορεί να εξαρτάται από την καλή θέληση ή την τύχη.
Ακαδημίες χωρίς Bullying: από την ανοχή στη φροντίδα
Η πρόταση για ένα εθνικό πλαίσιο «Ακαδημίες χωρίς Bullying & Ψυχολογική Βία» εισάγει μια διαφορετική φιλοσοφία: την πρόληψη, την εκπαίδευση και τη διαφάνεια. Με υποχρεωτική εκπαίδευση και πιστοποίηση όσων εργάζονται με παιδιά, με σαφή πρωτόκολλα αναφοράς και με δομές εποπτείας, ο αθλητισμός μπορεί να ξαναγίνει χώρος ασφάλειας και ανάπτυξης.
Παράλληλα, η ενημέρωση και η συμμετοχή των γονέων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο. Όταν η οικογένεια γνωρίζει τα δικαιώματα του παιδιού και τους μηχανισμούς προστασίας, ενισχύεται η εμπιστοσύνη και μειώνεται ο φόβος της καταγγελίας.
Η ψυχική υγεία ως κεντρική αξία
Ο αθλητισμός δεν πρέπει να «σκληραίνει» τα παιδιά εις βάρος της ψυχικής τους ισορροπίας. Πρέπει να τα ενδυναμώνει. Ένα παιδί που νιώθει ασφάλεια, σεβασμό και αποδοχή έχει περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξει υγιή σχέση με το σώμα του, με τους άλλους και με τον ίδιο του τον εαυτό.
Η προστασία της ψυχικής υγείας στον αθλητισμό δεν είναι εμπόδιο στην πρόοδο· είναι προϋπόθεση για έναν αθλητισμό πραγματικά παιδαγωγικό και κοινωνικά χρήσιμο.
Διεθνείς πρακτικές που δείχνουν τον δρόμο
Σε άλλες χώρες, η προστασία των ανήλικων αθλητών έχει αντιμετωπιστεί ως ζήτημα δημόσιας ευθύνης. Δημιουργήθηκαν ανεξάρτητοι μηχανισμοί εποπτείας, υποχρεωτικά προγράμματα εκπαίδευσης για προπονητές και γονείς, καθώς και σαφή πρωτόκολλα διαχείρισης καταγγελιών. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι όπου υπάρχει θεσμικό πλαίσιο, μειώνονται τα περιστατικά κακοποίησης και ενισχύεται η εμπιστοσύνη των οικογενειών στον αθλητισμό.
Αυτές οι πρακτικές αποδεικνύουν ότι η προστασία των παιδιών δεν είναι ούτε υπερβολή ούτε πολυτέλεια. Είναι στοιχειώδης όρος για μια κοινωνία που σέβεται τη νέα γενιά.
Ένα ζήτημα αξιών
Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα παιδιά στον αθλητισμό αντικατοπτρίζει τις αξίες μας ως κοινωνία. Ένας αθλητισμός χωρίς bullying και ψυχολογική βία δεν προστατεύει μόνο τα παιδιά· στηρίζει τις οικογένειες, ενισχύει την κοινωνική συνοχή και διαμορφώνει πολίτες με αυτοσεβασμό και ενσυναίσθηση.
Η φροντίδα της παιδικής ψυχικής υγείας είναι επένδυση για το μέλλον, και ο αθλητισμός μπορεί και πρέπει να αποτελεί μέρος αυτής της επένδυσης.
