«Πουθενά στον κόσμο μια γυναίκα δεν είναι ασφαλής από τη βία. Η ενίσχυση της παγκόσμιας δέσμευσης για την αντιμετώπιση αυτής της μάστιγας είναι ένα κίνημα του οποίου η ώρα έχει έρθει.»
— Asha-Rose Migiro
1. Η Σκληρή Πραγματικότητα της Επικαιρότητας
Για ακόμα μία φορά, η κυπριακή κοινωνία παρακολουθεί μουδιασμένη τις εφιαλτικές λεπτομέρειες μιας νέας γυναικοκτονίας. Η άγρια δολοφονία της 61χρονης Όλγας Βασιλίεβα στη Λεμεσό έρχεται να μας θυμίσει με τον πιο αμείλικτο τρόπο ότι η έμφυλη βία δεν είναι θεωρητική συζήτηση, αλλά μια καθημερινή απειλή.
Τα αδίστακτα χτυπήματα με το σφυρί στο κεφάλι, η παραμονή της σορού στο σπίτι και η μεταφορά της την επομένη μέρα για να πεταχτεί σε ένα πηγάδι, αποδομούν κάθε δικαιολογία. Ο θύτης ισχυρίστηκε αμετανόητα ότι «τον πρόσβαλε». Πίσω όμως από τα αστυνομικά ανακοινωθέντα δεν υπάρχουν απλοί αριθμοί, αλλά ανθρώπινες ζωές, όνειρα και αξιοπρέπεια που καταπατούνται μέχρι θανάτου.
«Δεν μπορούμε πλέον να στεκόμαστε άπραγοι καθώς οι γυναίκες δολοφονούνται για έναν και μόνο λόγο: επειδή είναι γυναίκες. Το έγκλημα της γυναικοκτονίας αυξάνεται σε όλο τον κόσμο και συχνά παραμένει ατιμώρητο.»
— Michelle Bachelet
2. Ο Αόρατος Τρόμος, τα «Γυάλινα Κλουβιά» και το Μεγάλο Ψέμα
Η έμφυλη βία δεν ξεκινά την ημέρα του εγκλήματος. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, μέσα στα ίδια τα σπίτια, με τη λεκτική απαξίωση και τον καθημερινό εξευτελισμό. Ξεκινά όταν ένας γονιός ή ένας σύντροφος αποκαλεί τη γυναίκα με υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς, προσπαθώντας να λυγίσει την αξιοπρέπειά της. Οι γυναίκες δεν γεννήθηκαν για να ζουν σε «γυάλινα κλουβιά» υπό επιτήρηση, ούτε για να τους συμπεριφέρονται σαν να είναι κτήνη ή ιδιοκτησία κανενός.
«Οι γυναίκες που υφίστανται συνεχή βία και ζουν υπό καθεστώς έμφυλων διακρίσεων και απειλών βρίσκονται διαρκώς σε κατάσταση συναγερμού—σε θάλαμο μελλοθάνατων, πάντα με τον φόβο της εκτέλεσης.»
— Rashida Manjoo
Αυτός ο «θάλαμος μελλοθάνατων» είναι η καθημερινότητα πολλών γυναικών γύρω μας. Ο φόβος να μιλήσουν, η αμφισβήτηση που δέχονται όταν το τολμούν και η κοινωνική αδιαφορία γίνονται οι σιωπηλοί συνεργοί των θυτών.
Και εκεί έρχεται η μεγαλύτερη υποκρισία: Όχι κύριε, δεν την σκότωσες γιατί την αγαπούσες. Την έβγαλες από τη μέση γιατί δήθεν σε προσέβαλε — και εσύ τη μείωσες με τον χειρότερο, τον πιο αμετάκλητο τρόπο. Η επίκληση του «θυμού» δεν είναι τίποτα άλλο παρά το προκάλυμμα μιας αλαζονικής, κτηνώδους ανάγκης για εξουσία. Η συγκάλυψη, η εξαφάνιση του πτώματος και η μεταφορά του στο πηγάδι δεν φανερώνουν «εν θερμώ ξέσπασμα», αλλά ψυχρή εξόντωση. Εκεί που υπάρχει αληθινή αγάπη, υπάρχει σεβασμός και προστασία. Όταν η «αγάπη» μετατρέπεται σε σφυρί και θάνατο, δεν ήταν ποτέ αγάπη.
3. Νομικό Πλαίσιο vs. Ουσιαστική Προστασία
Η Κύπρος έκανε ένα σημαντικό βήμα το 2022 με την ποινικοποίηση της γυναικοκτονίας ως ιδιώνυμου αδικήματος, προβλέποντας την ποινή της ισόβιας κάθειρξης. Ωστόσο, η αυστηροποίηση των ποινών εκ των υστέρων δεν αρκεί για να σώσει ζωές.
Έγκαιρη Αξιολόγηση Κινδύνου: Οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να εντοπίζουν τα σημάδια κινδύνου, τη λεκτική/ψυχολογική βία και τις οικονομικές εκβιάσεις πριν φτάσουμε στο μοιραίο.
Δομές Υποστήριξης: Απαιτείται ουσιαστική κάλυψη και προστασία των θυμάτων που βρίσκουν το σθένους να καταγγείλουν τη βία.
Παιδείας και Κοινωνική Αλλαγή: Η καταπολέμηση των πατριαρχικών, μισογυνικών και υποτιμητικών αντιλήψεων πρέπει να ξεκινά από την οικογένεια και την εκπαίδευση.
4. Μηδενική Ανοχή
Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία, κανένα ελαφρυντικό και κανένα «ξέσπασμα θυμού» που να νομιμοποιεί την αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής. Η γυναικοκτονία είναι η ακραία μορφή έμφυλης βίας και η κοινωνία μας οφείλει να επιδείξει μηδενική ανοχή.
Ήρθε η ώρα να ακουστεί δυνατά το αίτημα για δικαιοσύνη, προστασία και σεβασμό. Καμία γυναίκα μόνη. Καμία άλλη λιγότερη.
Η διεθνής κοινότητα, μέσα από τις τοποθετήσεις και τις αναλύσεις εξεχουσών προσωπικοτήτων όπως η Michelle Bachelet, η Rashida Manjoo και η Asha-Rose Migiro, έχει κατ' επανάληψη τονίσει ότι η έμφυλη βία και οι γυναικοκτονίες αποτελούν κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Κύπρος οφείλει να σταματήσει να εθελοτυφλεί και να καλύπτεται πίσω από δικαιολογίες.
Απευθυνόμαστε θεσμικά και αμείλικτα προς την Πολιτεία, προς την Πρόεδρο της Βουλής κυρία Αννίτα Δημητρίου, προς τους αρμόδιους φορείς αλλά και προς τον κάθε πολίτη ξεχωριστά: Απαιτείται μηδενική ανοχή στην έμφυλη βία. Απαιτούνται αυστηρές δομές, άμεση παρέμβαση στις καταγγελίες, προστασία των θυμάτων πριν να είναι αργά, και πλήρης αποδόμηση της πατριαρχικής νοοτροπίας.
ΟΧΙ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΒΙΑ. ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΖΩΑ να ξυλοκοπούνται όποτε το νιώθει κάποιος και να τους επιβάλλεται η γνώμη με τη βία. Είμαστε άνθρωποι. Είμαστε γυναίκες. Φωνάζουμε γι' αυτό και απαιτούμε σεβασμό.
Όχι άλλη σιωπή. Όχι άλλα θύματα. Απαιτούμε σεβασμό στη ζωή, στην ελευθερία και στην αξιοπρέπεια κάθε γυναίκας.
Παναγιώτα Κυριάκου
