Αφορμή του παρόντος άρθρου έδωσε η σημερινή αυτοχειρία μέλους της Αστυνομίας και ο κρίσιμος τραυματισμός άλλου πολίτη προτού ο αυτόχειρας θέσει τέρμα στην ζωή του.
Το ζήτημα θα ιδωθεί από την νομική σκοπιά. Το άρθρο καταπιάνεται με τα μέλη της Αστυνομίας επειδή έχουν το δικαίωμα να οπλοφορούν.
Δεν θα απασχολήσει το ζήτημα του πότε ένα μέλος της Αστυνομίας χρεώνεται ένα όπλο και ποια διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί. Το θέμα της παρούσας αρθρογράφησης είναι το τεκμήριο εχεφροσύνης (γνωστό και ως τεκμήριο ότι κάποιος "έχει σώες τις φρένες")
Το άρθρο 6 του Περί Αστυνομίας Νόμος του 2004 (Ν.73(I)/2004), ως έχει τροποποιηθεί, ορίζει ότι «η Αστυνομία ασκεί τις εξουσίες της σε όλο τον εδαφικό χώρο της Δημοκρατίας για τη διατήρηση του νόμου και της τάξης, τη διαφύλαξη της ειρήνης, την πρόληψη και εξιχνίαση του εγκλήματος και τη σύλληψη και δίωξη των παρανομούντων. Για την εκτέλεση των καθηκόντων αυτών τα μέλη της Αστυνομίας δικαιούνται να μεταφέρουν όπλα».
Δηλαδή, από την στιγμή που οποιοδήποτε πρόσωπο διορίζεται με βάση τον Ν.73(I)/2004, εάν τα καθήκοντα που ορίζεται να εκτελέσει το επιτρέπουν ή το επιβάλλουν, τότε δικαιούται να μεταφέρει όπλο και δη έμφορτο.
Το σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Άρθρο 130§1 ορίζει τα ακόλουθα:
«Αι δυνάμεις ασφαλείας της Δημοκρατίας αποτελούνται εκ της αστυνομίας και της χωροφυλακής και έχουσι δύναμιν δύο χιλιάδων ανδρών, ήτις δύναται να μειωθή ή αυξηθή κατόπιν κοινής συμφωνίας του Προέδρου και του Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας.»
Στο Άρθρο 7 το σύνταγμα μας ορίζει τα ακόλουθα:
«1. Έκαστος έχει το δικαίωμα ζωής και σωματικής ακεραιότητος.
2. [Διαγράφηκε].
3. Η αποστέρησης της ζωής δεν θεωρείται παράβασις του παρόντος άρθρου, οσάκις προέρχεται εκ της χρήσεως της απολύτως αναγκαίας βίας, ότε και όπως ο νόμος ορίζη:
(α) επί αμύνης προσώπου ή περιουσίας προς αποτροπήν αναλόγου και άλλως αναποτρέπτου και ανεπανορθώτου κακού,
(β) προς διενέργειαν συλλήψεως ή προς παρεμπόδισιν αποδράσεως προσώπου νομίμως κρατουμένου,
(γ) επί πράξεως γενομένης προς σκοπόν καταστολής ταραχών ή στάσεως.»
Δηλαδή η χρήση υπηρεσιακού οπλισμού από τις δυνάμεις ασφαλείας και ειδικότερα από τα μέλη της Αστυνομίας ρυθμίζεται αυστηρά από το πιο πάνω Άρθρο.
Σε μέλος της Αστυνομίας παρέχεται «Πιστοποιητικό Ικανότητας κατοχής και Χρήσης Υπηρεσιακού Οπλισμού» κατόπιν σχετικής εκπαίδευσης και εξέτασης, σύμφωνα με την Α.Δ. 4/16.
Δηλαδή, από την στιγμή που ένα πρόσωπο διορίστηκε Αστυνομικός, φέρει το νομικό τεκμήριο της εχεφροσύνης, το οποίο είναι μαχητό και δικαιούται, εφόσον κατέχει το πιστοποιητικό ικανότητας κατοχής και χρήσης υπηρεσιακού οπλισμού να μεταφέρει υπηρεσιακό όπλο, ανάλογα των υπηρεσιακών αναγκών.
Τα νομικά τεκμήρια χωρίζονται σε δυο κατηγορίες στα «μαχητά» και στα «αμάχητα». Αμάχητα είναι εκείνα που καθορίζονται από τον νόμο και δεν επιδέχονται μαρτυρίας για ανατροπή τους μετά την απόδειξη του πρωταρχικού γεγονότος. Μαχητά, το αντίθετο.
Ως παράδειγμα αμάχητου είναι το τεκμήριο ηλικιακού ανεύθυνου, σύμφωνα με το άρθρο 14 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ.154. Στα λατινικά το εν λόγω τεκμήριο ονομάστηκε doli incapax. Μεταφράζεται κυριολεκτικά ως «ανίκανος για κακό» ή «ανίκανος να διαπράξει αδίκημα». Είναι μια αρχή του Ποινικού Δικαίου που υποδηλώνει ότι τα παιδιά κάτω από ένα ορισμένο όριο ηλικίας, στην Κύπρο είναι η ηλικία κάτω των δεκατεσσάρων ετών, δεν έχουν την πνευματική και ηθική ωριμότητα να κατανοήσουν τη διαφορά μεταξύ σωστού και λάθους, άρα δεν μπορούν να θεωρηθούν ποινικά υπεύθυνα.
Ως παράδειγμα μαχητού τεκμηρίου είναι το τεκμήριο εχεφροσύνης (γνωστό και ως τεκμήριο ότι κάποιος "έχει σώες τις φρένες"). Είναι βασική νομική αρχή, ειδικά στο Ποινικό Δίκαιο. Σύμφωνα με το άρθρο 11 στο Κεφ.154, ορίζει ότι «Κάθε πρόσωπο συμπεραίνεται ότι έχει σώες τις φρένες και ότι έχει σώες τις φρένες σε δεδομένο χρόνο, μέχρι απόδειξης του αντίθετου.»
Δηλαδή, κάθε πρόσωπο (συμπεριλαμβανομένου και μέλους της Αστυνομίας) θεωρείται (κατά μαχητό τεκμήριο) πως έχει διανοητική επάρκεια και ικανότητα να κατανοεί τις πράξεις του, (σε οποιοδήποτε χρόνο) μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο. Το βάρος απόδειξης το φέρει η υπεράσπιση, αν ισχυριστεί ότι ο κατηγορούμενος δεν είχε σώες τας φρένας τη δεδομένη στιγμή (π.χ. λόγω ψυχικής νόσου).
Εδώ όμως έχουμε σήμερα με την χρήση υπηρεσιακού όπλου αυτοχειρία και σοβαρό τραυματισμό άλλου πολίτη. Έχουμε αφαίρεση ζωής. Από πρόσωπο που λόγω του επαγγέλματος του, δικαιούται υπό τις πιο πάνω προϋποθέσεις να μεταφέρει υπηρεσιακό όπλο. Να κυκλοφορεί ανάμεσα μας, έχοντας στην κατοχή του ένα αντικείμενο που με το πάτημα σκανδάλης είναι ικανό να αφαιρέσει ζωή.
Τι ιατρικές ή/και ψυχολογικές ή/και ψυχιατρικές εξετάσεις γίνονται στα μέλη της Αστυνομίας αφότου κριθούν κατάλληλα και μονιμοποιούνται; Η απάντηση είναι αφότου ένα μέλος της Αστυνομίας μονιμοποιηθεί, δεν χρήζει η οποιαδήποτε ιατρική/ψυχολογική/ψυχιατρική εξέταση του, εκτός και αν το συγκεκριμένο μέλος δώσει κάποια αφορμή.
Δηλαδή το μέλος της Αστυνομίας ελέγχεται ψυχιατρικά μια φορά πριν την ένταξη του στο Αστυνομικό σώμα ως απαραίτητη προϋπόθεση και ενδέχεται καθόλη την διάρκεια της σταδιοδρομίας του η οποία είναι πέραν των τριών δεκαετιών υπηρεσίας και σε μέλη της Αστυνομίας που είναι αξιωματικοί γίνεται μέχρι και τέσσερεις δεκαετίες, να αφυπηρετήσει χωρίς να χρειαστεί ψυχιατρική επαναξιολόγηση.
Όταν ένας πολίτης καυγαδίσει με την σύζυγο/σύντροφο/συμβία του και η τελευταία τον καταγγείλει στην Αστυνομία, για αδίκημα βίας στην οικογένεια, η πρακτική που ακολουθείται από την Αστυνομία είναι να ελέγχεται άμεσα στο μηχανογραφημένο σύστημα της Αστυνομίας, ο συγκεκριμένος πολίτης κατά πόσο είναι κάτοχος κυνηγετικού όπλου (ΔΟΚΟ, ΜΟΚΟ) ή αν κατέχει οπλισμό της εθνικής φρουράς, και γίνονται άμεσες ενέργειες κατάσχεσης του, για προληπτικούς σκοπούς.
Τα μέλη της Αστυνομίας που δικαιούνται να κατέχουν και πράγματι κατέχουν υπηρεσιακό οπλισμό, ζουν και εργάζονται ανάμεσα μας. Κατά μαχητό τεκμήριο έχουν σώας τας φρένας. Ενδεχομένως μεταφέρουν κάθε ημέρα στα πλαίσια της εργασίας τους, υπηρεσιακό οπλισμό. Όταν όμως φτάσει το μέλος της Αστυνομίας και πατήσει την σκανδάλη με συνέπεια να σκοτώσει κάποιον, δεν υπάρχει επιστροφή. Υπάρχει αναπότρεπτο αποτέλεσμα, με όλα τα συνεπακόλουθα.
Ως κοινωνία και ειδικότερα η Αστυνομία που έχει το επιβαρυμένο καθήκον να προστατεύει την ανθρώπινη ζωή, δεν προβλέψαμε, ούτε νομοθετήσαμε την υποχρεωτική επαναξιολόγηση εκείνων των μελών της Αστυνομίας που κατέχουν υπηρεσιακό οπλισμό, σε τακτά χρονικά διαστήματα, κατά την διάρκεια της πολύχρονης υπηρεσίας τους, με αποτέλεσμα χρειάστηκε να χαθεί μια ζωή, και να κινδυνεύει να χαθεί και δεύτερη, για να το δούμε και αν το δούμε.
Καλύτερα να προλαβαίνεις παρά να θεραπεύεις.
Δημήτρης Απαισιώτης
Δικηγόρος
