Την ώρα που αφήνεται το πρόβλημα να διαιωνίζεται, το ρεύμα να ακριβαίνει, οι καταναλωτές να ζορίζονται και η επάρκεια του ηλεκτρισμού να βρίσκεται μονίμως στο κόκκινο, η λύση είναι ακριβώς μπροστά μας. Και το όνομα αυτής: αποθήκευση.
Του Σωτήρη Κυπριανού
*Σύμβουλος Ενέργειας
Στην Κύπρο παρατηρείται η εξής παραδοξότητα: όλοι αναγνωρίζουν το πρόβλημα. Το ρεύμα είναι ακριβό. Το ενεργειακό σύστημα πιέζεται. Η ενεργειακή επάρκεια δεν είναι δεδομένη. Τα φωτοβολταϊκά κόβονται γιατί το δίκτυο δεν μπορεί να απορροφήσει την παραγωγή τους. Και παρ’ όλα αυτά, επιμένουμε η συζήτηση να περιστρέφεται γύρω από παλιές πρακτικές, ειδικές εξαιρέσεις και αιτήματα που περισσότερο προστατεύουν συμφέροντα παρά μειώνουν το κόστος για τους καταναλωτές.
Οι συντεχνίες της ΑΗΚ κατέβηκαν πρόσφατα σε απεργία, με πρόσχημα το φθηνό ρεύμα και την επάρκεια. Ωραία ακούγονται αυτά. Ποιος δεν θέλει φθηνότερο ρεύμα; Ποιος δεν θέλει επάρκεια; Όταν όμως δει κανείς τι ακριβώς ζητήθηκε, η εικόνα αλλάζει. Κρατική στήριξη για νέες μονάδες που θα χρησιμοποιούν μαζούτ στη Δεκέλεια και ένα σωρό παρακάμψεις σε νομοθεσίες και κανόνες για χάρη της ΑΗΚ. Όχι ανταγωνισμός. Όχι ίσοι κανόνες. Απλώς ευνοϊκή μεταχείριση για τον ήδη δεσπόζοντα παίκτη της αγοράς.
Την ίδια ώρα, η λύση που μπορεί να δώσει άμεσα λύση στο πρόβλημα βρίσκεται ακριβώς μπροστά μας: αποθήκευση ενέργειας. Όχι σε δέκα χρόνια. Όχι όταν έρθει το φυσικό αέριο. Όχι όταν τελειώσει κάποιο μεγάλο έργο, που κάθε χρόνο η υλοποίησή του μετακινείται παρακάτω. Τώρα. Η αποθήκευση είναι η μόνη πρακτική λύση που μπορεί σήμερα να βοηθήσει ταυτόχρονα την επάρκεια, τις τιμές και την αξιοποίηση της φθηνής ανανεώσιμης ενέργειας.
Γιατί, τι κάνει η μπαταρία; Παίρνει ενέργεια όταν υπάρχει περίσσευμα από φωτοβολταϊκά και τη δίνει πίσω όταν τη χρειάζεται το σύστημα. Δηλαδή, αντί να κόβουμε φθηνή ηλιακή παραγωγή το μεσημέρι και μετά να καίμε ακριβό καύσιμο το απόγευμα, αποθηκεύουμε το φθηνό ρεύμα και το χρησιμοποιούμε κατά τις ώρες αιχμής. Αυτό σημαίνει πως όση περισσότερη φθηνή ενέργεια σώζεται και όσο λιγότερη ακριβή συμβατική παραγωγή χρειάζεται τις ώρες υψηλής ζήτησης, τόσο μειώνεται το συνολικό κόστος του συστήματος.
Τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ακριβώς το μέγεθος του προβλήματος. Οικιακά φωτοβολταϊκά κόπηκαν μέχρι και 17 φορές μέσα σε έναν μήνα. Στα δε μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα, οι περικοπές άγγιξαν μόνο τον περασμένο Απρίλιο το 66% της ενέργειάς τους. Το οξύμωρο είναι πως την ώρα που πετάμε κυριολεκτικά άπλετη καθαρή, φθηνή ενέργεια, επειδή δεν έχουμε πού να την αποθηκεύσουμε, συζητάμε για ακριβές μονάδες και κρατικές ενισχύσεις. Αυτό δεν είναι ενεργειακή πολιτική. Είναι αποτυχία σχεδιασμού.
Το πιο σοβαρό ζήτημα στην προκειμένη δεν είναι ότι δεν έχουμε προχωρήσει ως κράτος σε έργα αποθήκευσης επειδή δεν υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον. Και ενδιαφέρον υπάρχει, και επενδυτές, και έργα. Πρόσφατα, ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού κατήγγειλε ότι οι καθυστερήσεις στην προώθηση έργων αποθήκευσης κρατούν αδρανείς επενδύσεις εκατομμυρίων και επιβαρύνουν καταναλωτές, επιχειρήσεις και την επάρκεια της χώρας. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο ΔΣΔ της ΑΗΚ έχει εκδώσει όρους σύνδεσης μόνο για 16 αιτήσεις που αφορούν υφιστάμενα φωτοβολταϊκά με αποθήκευση, συνολικής ισχύος 29 MW, ενώ τώρα έχει σταματήσει να εκδίδει όρους. Άρα, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν υπάρχει λύση. Το πρόβλημα είναι κάποιοι καθυστερούν αυτή τη λύση.
Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε ξανά τον τροχό. Άλλες χώρες έχουν ήδη κινηθεί πιο γρήγορα. Ακόμα και η Τουρκία, που δεν θεωρείται και ως το καλύτερο παράδειγμα χώρας με σωστή ενεργειακή πολιτική, έκανε το εξής απλό: έδωσε προτεραιότητα στη σύνδεση έργων ΑΠΕ που συνοδεύονται από αποθήκευση. Με αυτό τον τρόπο, μείωσε τα εμπόδια, έστειλε καθαρό μήνυμα στην αγορά και δημιούργησε μεγάλο επενδυτικό ενδιαφέρον για μπαταρίες. Με λίγα λόγια, αντιλήφθηκε κάτι που ακόμα στη χώρα μας βρίσκεται υπό συζήτηση. Όταν η λύση υπάρχει, δεν την κρατάς «κολλημένη» στη γραφειοκρατία. Της ανοίγεις τον δρόμο. Στην Κύπρο, όμως, επιμένουμε πεισματικά να κάνουμε το αντίθετο.
Αυτό που πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα είναι ότι ο Διαχειριστής Συστήματος Διανομής, ο οποίος λειτουργεί μέσα στη δομή της ΑΗΚ, οφείλει να είναι ουδέτερος, αμερόληπτος και να παρέχει χωρίς διακρίσεις πρόσβαση στο δίκτυο. Όταν όμως οι ιδιωτικές επενδύσεις σε αποθήκευση περιμένουν, ενώ την ίδια ώρα οι κεντρικές λύσεις της ΑΗΚ παρουσιάζονται ως εθνική ανάγκη που πρέπει να «τρέξει» άμεσα, πώς ακριβώς προστατεύεται η εμπιστοσύνη της αγοράς; Πώς αποδεικνύεται ότι δεν υπάρχει σύγκρουση ρόλων;
Ναι, η κεντρική αποθήκευση των 120 MW που ανακοινώθηκε ότι θα λειτουργήσει μέχρι τον Ιούνιο του 2026 είναι σημαντική και χρειάζεται. Ωστόσο, η προσφορά δεν έχει καν κατοχυρωθεί. Η Κύπρος δεν χρειάζεται μία λύση που να ελέγχεται από τους λίγους. Χρειάζεται μαζική, γρήγορη και ανταγωνιστική εισαγωγή αποθήκευσης σε όλα τα επίπεδα: στο σύστημα, στα φωτοβολταϊκά πάρκα, σε μεγάλους καταναλωτές, σε προμηθευτές, σε βιομηχανίες και σε εμπορικές εγκαταστάσεις.
Το τελικό ερώτημα είναι σαφές: θέλουμε πραγματικά φθηνότερο ρεύμα και επάρκεια ή θέλουμε να συνεχίσουμε να χρηματοδοτούμε παλιές πρακτικές, χρησιμοποιώντας καινούργιες δικαιολογίες; Γιατί αν θέλουμε πραγματική λύση, αυτή υπάρχει ήδη. Λέγεται αποθήκευση. Και όσο την κρατάμε «όμηρο» διαδικασιών, καθυστερήσεων και συγκρούσεων ρόλων, τόσο θα κόβουμε φθηνή ενέργεια το μεσημέρι και θα πληρώνουμε ακριβή ενέργεια το βράδυ. Θα συνεχίσουμε, δηλαδή, να κάνουμε ακριβώς αυτό που μας έφερε στην απελπιστική κατάσταση που βρισκόμαστε σήμερα.
