Την ανάγκη δημιουργίας θεσμοθετημένου πλαισίου ψυχολογικής υποστήριξης και θεραπευτικής προετοιμασίας των θυμάτων και των οικογενειών τους, πριν από τη συμμετοχή τους στις διαδικασίες αποφυλάκισης ισοβιτών, επισημαίνει ο δικηγόρος και πρόεδρος του Συνδέσμου Φυλακισμένων και Αποφυλακισθέντων, Αλέξανδρος Κληρίδης.
Μια σημαντική διάσταση, η οποία, κατά την άποψή του, παραβλέπεται στη συζήτηση γύρω από την υπό όρους αποφυλάκιση ισοβιτών και την εμπλοκή των θυμάτων στις σχετικές διαδικασίες, αναδεικνύει ο Αλέξανδρος Κληρίδης.
Όπως επισημαίνει, το ζήτημα δεν περιορίζεται στο κατά πόσο τα θύματα ή οι οικογένειές τους θα πρέπει να έχουν δικαίωμα να εκφράσουν τις απόψεις τους ενώπιον του Συμβουλίου Αποφυλάκισης, αλλά επεκτείνεται στην ουσιαστική σχέση μεταξύ χρόνου, θεραπείας και αποκατάστασης.
Ο κ. Κληρίδης τονίζει ότι, ενώ για τους καταδικασθέντες προβλέπεται μια μακρόχρονη σωφρονιστική διαδικασία, δεν διασφαλίζεται κατ' ανάγκη αντίστοιχη οργανωμένη και διαρκής θεραπευτική υποστήριξη για τα θύματα και τις οικογένειές τους.
«Ο σωφρονισμός δεν αφορά μόνο την έκτιση της ποινής»
Σύμφωνα με τον κ. Κληρίδη, ένας άνθρωπος που έχει καταδικαστεί για ένα ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα περνά πολλά χρόνια εντός του σωφρονιστικού συστήματος, με τη διαδικασία αυτή να μην πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στην έκτιση της ποινής.
Αντίθετα, όπως εξηγεί, ο ουσιαστικός σκοπός του σωφρονισμού οφείλει να περιλαμβάνει την επεξεργασία της συμπεριφοράς, των συναισθημάτων, της προσωπικότητας, αλλά και των αιτιών που οδήγησαν τον καταδικασθέντα στην εγκληματική πράξη.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, θέτει το ερώτημα τι συμβαίνει με το θύμα ή την οικογένειά του κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων. «Ποιος αναλαμβάνει να διασφαλίσει ότι οι άνθρωποι αυτοί έχουν τη δυνατότητα να επεξεργαστούν το τραύμα, τον θυμό, την απώλεια και τις ψυχολογικές συνέπειες του εγκλήματος;», διερωτάται. Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η παρέλευση του χρόνου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την ψυχική αποκατάσταση των ανθρώπων που έχουν βιώσει μια τόσο τραυματική εμπειρία.
«Εξαιρετικά πρόωρο και επικίνδυνο να δοθεί άμεσο δικαίωμα συμμετοχής»
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο πρόεδρος του Συνδέσμου Φυλακισμένων και Αποφυλακισθέντων στην απουσία ενός οργανωμένου πλαισίου θεραπευτικής υποστήριξης των θυμάτων, εκφράζοντας σοβαρές επιφυλάξεις για το ενδεχόμενο άμεσης συμμετοχής τους στις διαδικασίες αποφυλάκισης.
«Ο χρόνος από μόνος του δεν θεραπεύει. Η παρέλευση δώδεκα ή δεκατριών ετών δεν συνεπάγεται ότι ένας άνθρωπος έχει απαλλαγεί από τα συναισθηματικά κατάλοιπα μιας τόσο τραυματικής εμπειρίας», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Όπως εξηγεί, ακριβώς αυτή η έλλειψη θεραπευτικού πλαισίου καθιστά, κατά την εκτίμησή του, προβληματική την άμεση εμπλοκή των θυμάτων ή των συγγενών τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
«Είναι αυτό το πλαίσιο που απουσιάζει σήμερα και λόγω της απουσίας του είναι εξαιρετικά πρόωρο και επικίνδυνο να δώσουμε άμεσο δικαίωμα στο θύμα και την οικογένειά του να εμφανίζονται ενώπιον της οποιασδήποτε επιτροπής», σημειώνει.
Ο κ. Κληρίδης επισημαίνει ότι, ενώ ο καταδικασθείς ακολουθεί μια πολυετή σωφρονιστική πορεία, για την οικογένεια του θύματος δεν εξασφαλίζεται απαραίτητα μια αντίστοιχη, οργανωμένη και συνεχής θεραπευτική διαδικασία.
Ως αποτέλεσμα, όταν έπειτα από δώδεκα ή δεκατρία χρόνια τίθεται ζήτημα αποφυλάκισης, οι συγγενείς των θυμάτων ενδέχεται να κληθούν να τοποθετηθούν απέναντι σε μια ιδιαίτερα δύσκολη πραγματικότητα, χωρίς να έχουν λάβει προηγουμένως την αναγκαία ψυχολογική υποστήριξη και προετοιμασία.
Ζητά θεσμοθετημένη θεραπευτική παρακολούθηση από τα πρώτα στάδια
Ο δικηγόρος υποστηρίζει ότι η συζήτηση δεν πρέπει να εξαντλείται στην παραχώρηση δικαιώματος ακρόασης στους παραπονουμένους ενώπιον του Συμβουλίου Αποφυλάκισης. Αντίθετα, θεωρεί απαραίτητη τη δημιουργία ενός θεσμοθετημένου πλαισίου θεραπευτικής παρακολούθησης και προετοιμασίας των θυμάτων και των οικογενειών τους, το οποίο θα λειτουργεί πολύ πριν τεθεί οποιοδήποτε ζήτημα αποφυλάκισης.
Συγκεκριμένα, εισηγείται η διαδικασία αυτή να αρχίζει από τα πρώτα στάδια μετά τη διάπραξη του εγκλήματος και να συνεχίζεται για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται αναγκαίο. Στόχος, όπως εξηγεί, είναι οι άνθρωποι που έχουν υποστεί τις συνέπειες ενός σοβαρού εγκλήματος να διαθέτουν την κατάλληλη θεραπευτική υποστήριξη, ώστε, εφόσον επιθυμούν να συμμετάσχουν στη διαδικασία αποφυλάκισης, να έχουν προηγουμένως περάσει από ουσιαστική θεραπευτική προετοιμασία.
Παράλληλα, θέτει ως σημαντική προϋπόθεση την αξιολόγηση της ετοιμότητάς τους να εμπλακούν σε μια τέτοια διαδικασία, λαμβάνοντας υπόψη το ψυχολογικό και συναισθηματικό βάρος που ενδέχεται να συνεπάγεται.
«Δεν πρόκειται για προσπάθεια φίμωσης των θυμάτων»
Ο κ. Κληρίδης ξεκαθαρίζει ότι η θέση του δεν αποσκοπεί στον περιορισμό της φωνής των θυμάτων ούτε στην υποτίμηση του πόνου που έχουν βιώσει.
Αντιθέτως, όπως αναφέρει, η ανάγκη προηγούμενης θεραπευτικής υποστήριξης προκύπτει ακριβώς από την αναγνώριση της σοβαρότητας του τραύματός τους.
«Δεν πρόκειται για προσπάθεια φίμωσης των θυμάτων ή υποτίμησης του πόνου τους. Το αντίθετο. Πρόκειται για την αναγνώριση ότι το τραύμα τους είναι τόσο σοβαρό, ώστε η Πολιτεία δεν μπορεί να περιορίζεται στο να τους προσφέρει απλώς ένα βήμα έκφρασης, χωρίς να έχει προηγουμένως επενδύσει στη θεραπεία τους», τονίζει.
Με τη συγκεκριμένη τοποθέτηση, ο πρόεδρος του Συνδέσμου Φυλακισμένων και Αποφυλακισθέντων θέτει στο επίκεντρο την ευθύνη της Πολιτείας να παρέχει ουσιαστική και διαρκή φροντίδα στους ανθρώπους που επηρεάζονται από σοβαρά εγκλήματα.
Κατά την άποψή του, η δυνατότητα έκφρασης των θυμάτων, όσο σημαντική και αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη συστηματικής ψυχολογικής στήριξης και θεραπευτικής αποκατάστασης.
«Η αποκατάσταση δεν επέρχεται απλώς επειδή ο δράστης εξέτισε την ποινή του»
Αναφερόμενος στην ευρύτερη έννοια της αποκαταστατικής δικαιοσύνης, ο κ. Κληρίδης υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση των συνεπειών ενός εγκλήματος δεν ολοκληρώνεται με την έκτιση της ποινής από τον δράστη.
Όπως επισημαίνει, η πραγματική αποκατάσταση προϋποθέτει την ουσιαστική αντιμετώπιση των συνεπειών της εγκληματικής πράξης τόσο στον ίδιο τον καταδικασθέντα όσο και στους ανθρώπους που υπέστησαν τη βλάβη.
«Η πραγματική αποκατάσταση ενός εγκλήματος στην κοινωνία δεν επέρχεται απλώς επειδή ο δράστης εξέτισε μια ποινή. Επέρχεται όταν η κοινωνία έχει φροντίσει να αντιμετωπιστούν ουσιαστικά οι συνέπειες του εγκλήματος τόσο στον δράστη όσο και στους ανθρώπους που υπέστησαν τη βλάβη», αναφέρει.
Στο πλαίσιο αυτό, υποστηρίζει ότι ένα ολοκληρωμένο σύστημα αποκαταστατικής δικαιοσύνης οφείλει να στηρίζεται σε δύο παράλληλες πορείες.
Η πρώτη αφορά τον σωφρονισμό και την κοινωνική επανένταξη του δράστη, ενώ η δεύτερη επικεντρώνεται στη θεραπεία και την ψυχική αποκατάσταση των θυμάτων και των οικογενειών τους.
Οι δύο αυτές διαδικασίες, σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει να εξελίσσονται παράλληλα, με την Πολιτεία να διασφαλίζει ότι δεν δίνεται έμφαση αποκλειστικά στη διαχείριση της ποινής, παραμελώντας τις μακροχρόνιες ψυχολογικές συνέπειες του εγκλήματος.
«Να θεραπεύονται οι πληγές που αφήνει το έγκλημα στην κοινωνία»
Καταλήγοντας, ο Αλέξανδρος Κληρίδης τονίζει ότι μόνο μέσα από τη συνδυασμένη αντιμετώπιση των αναγκών των καταδικασθέντων και των θυμάτων μπορεί να διαμορφωθεί ένα πραγματικά ολοκληρωμένο σύστημα αποκαταστατικής δικαιοσύνης.
Ένα σύστημα, όπως υποστηρίζει, το οποίο δεν θα περιορίζεται στη διαχείριση της ποινής ή στη διαδικασία αποφυλάκισης, αλλά θα αντιμετωπίζει συνολικά τις συνέπειες του εγκλήματος.
«Μόνο τότε μπορούμε να μιλούμε για ένα ολοκληρωμένο σύστημα αποκαταστατικής δικαιοσύνης, το οποίο δεν διαχειρίζεται απλώς την ποινή, αλλά επιδιώκει να θεραπεύσει, στον βαθμό που είναι δυνατόν, τις πληγές που αφήνει το έγκλημα στην κοινωνία», καταλήγει.
Με τις τοποθετήσεις του, ο πρόεδρος του Συνδέσμου Φυλακισμένων και Αποφυλακισθέντων αναδεικνύει την ανάγκη να προηγηθεί η δημιουργία ουσιαστικών μηχανισμών θεραπευτικής υποστήριξης των θυμάτων, προτού προχωρήσει η θεσμική ενίσχυση της συμμετοχής τους στις διαδικασίες αποφυλάκισης ισοβιτών.
