Αναμφίβολα, η επίσκεψη του Γ.Γ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο, η πρώτη από επικεφαλής του Διεθνούς οργανισμού μετά από 16 χρόνια, υπήρξε σημαντικό γεγονός.
Ιδιαίτερα αν ληφθεί υπ’ όψιν, ότι σταθερή θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας, μετά την Τουρκική εισβολή το 1974, είναι ότι η λύση του Κυπριακού πρέπει να επιτευχθεί μέσα στο πλαίσιο του ΟΗΕ και με βάση τα περί Κύπρου ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και τις αρχές και τις αξίες του Διεθνούς οργανισμού. Με την προσθήκη, μετά το 2004, ότι η λύση θα πρέπει να είναι και συμβατή με τον ευρωπαϊκό νομικό πολιτισμό, δηλαδή με το Ευρωπαϊκό δίκαιο και το κοινοτικό κεκτημένο.
Ήταν προφανές, ότι η επιδίωξη του Αντόνιο Γκουτέρες κατά την επίσκεψη του στην Κύπρο, ήταν η εξαγγελία, τουλάχιστον μιας νέας πενταμερούς, ως προστάδιο νέων διαπραγματεύσεων.
Με δεδομένες τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε εξαιτίας της άκαμπτης στάσης της Τουρκίας, υποχρεώθηκε τελικά σε μια συμβιβαστική φόρμουλα ανακοίνωσης μιας μελλοντικής πρόθεσης πραγματοποίησης της πενταμερούς. Με αναφορά σε Μ.Ο.Ε και κυρίως σε προηγούμενη συμφωνία στη μεθοδολογία της πενταμερούς, η οποία έκδηλα παραπέμπει στις θέσεις που επανειλημμένα έχει διατυπώσει ο Τ/Κ ηγέτης Ερχιουρμάν. Σε ότι αφορά τα Μ.Ο.Ε, δεν είναι σαφές ότι απαιτείται νέα συμφωνία, για τέτοια μέτρα ως προϋπόθεση πραγματοποίησης της πενταμερούς. Αυτό τουλάχιστον ερμηνεύει ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης. Σε αντίθεση ωστόσο με τη θέση Ερχιουρμάν.
Πάντως, είναι αναγκαίο να τονιστεί, ότι τα Μ.Ο.Ε είναι ευπρόσδεκτα, στο βαθμό που βελτιώνουν την καθημερινότητα των πολιτών, στηριγμένα βέβαια στην αμοιβαιότητα.
Μονομερή μέτρα που διευκολύνουν μόνο την μία κοινότητα δεν δημιουργούν το επιδιωκόμενο κλίμα εμπιστοσύνης. Το αντίθετο. Επιπρόσθετα η επικέντρωση στα Μ.Ο.Ε, χωρίς παράλληλη ενασχόληση στην ουσία του Κυπριακού παραπέμπει στην Τουρκική θέση, όπως την πρόβαλλε ο Ραούφ Ντεκτάς, ότι οι δύο κοινότητες θα πρέπει να ζήσουν πλάι – πλάι σε αρμονική συνύπαρξη.
Και βέβαια όσο μεγεθύνεται η σημασία των Μ.Ο.Ε, σμικρύνεται η επικέντρωση στην ουσία του Κυπριακού.
Αξιοπερίεργο ωστόσο είναι το γεγονός ότι ο Γ.Γ του ΟΗΕ περιορίστηκε, μιλώντας για Μ.Ο.Ε, μόνο σε διάνοιξη οδοφραγμάτων και όχι σε ένα κορυφαίο μέτρο εμπιστοσύνης, το οποίο μάλιστα περιέχεται σε ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το 550 του 1984, το οποίο «ζητά την μεταφορά της περιφραγμένης περιοχής Αμμοχώστου στη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών».
Κάτι που αναφέρεται και στην συμφωνία υψηλού επιπέδου Κυπριανού – Ντεκτάς του 1979.
Κατά τρόπο μάλιστα που ετέθη ως προτεραιότητα για την επανάληψη των διακοινοτικών συνομιλιών.
Καθήκον βέβαια είναι και της δικής μας πλευράς να απαιτεί την υλοποίηση ρητών αναφορών σε ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας και σε συμφωνία υψηλού επιπέδου, που είχε την σύμφωνο γνώμη της τουρκοκυπριακής πλευράς.
Ας επανέλθουμε στην πενταμερή. Ακόμα και αν τα Μ.Ο.Ε δεν αποτελούν προϋπόθεση για την σύγκληση της – όπως υποστηρίζει η πλευρά μας – παραμένει η συμφωνία επί της «μεθοδολογίας». Με τις γνωστές απαιτήσεις Ερχιουρμάν. Που εν πολλοίς παραπέμπουν σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις που θα λειτουργήσουν ως ένα προστάδιο αναγνώρισης των
τετελεσμένων του 1974.
Είναι προφανές ότι με βάση τις καθημερινές δηλώσεις Ερχιουρμάν, αλλά κυρίως την ανακοίνωση του Τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, αμέσως μετά την επίσκεψη Γκουτέρες στην Κύπρο, οι πιθανότητες πραγματοποίησης νέας πενταμερούς είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Καθ’ ότι κάτι τέτοιο προϋποθέτει νέες, αδιανόητες υποχωρήσεις τις Ελληνικής Κυπριακής πλευράς.
Και ενώ η δική μας καλή θέληση, για να ικανοποιηθεί ο Αντόνιο Γκουτέρες να συγκαλέσει πενταμερή διάσκεψη, θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, εν τούτοις αναγκαίο είναι να προετοιμαζόμαστε και για το μη επιθυμητό. Ένα νέο αδιέξοδο. Και να «προσγειωθούμε» στη ρεαλιστική εκτίμηση ότι η Τουρκία θα διαφοροποιήσει την στάση της στο Κυπριακό όταν αντιληφθεί ότι οι στόχοι της στην Κύπρο είναι ανέφικτοι. Και να αποφασίσουμε να διεκδικήσουμε, μη αρκούμενοι σε ευχολόγια και ανώδυνες λεκτικές διακηρύξεις, από την Ε.Ε, ουσιαστικά μέτρα και έμπρακτες πιέσεις επί της Τουρκίας. Με πρώτιστη την ανάγκη εκπλήρωσης των «κυπρογενών» υποχρεώσεων της Τουρκίας, όπως αποφασίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ήδη από το 2005.
Σημ.1: Ο κ.Ερχιουρμάν επανέρχεται με νέα αξίωση Μ.Ο.Ε με διάνοιξη νέου σημείου διέλευσης Άρσους – Πύλας. Για τη διάνοιξη Αθηνένου – Πυροϊου και Κοκκίνων ούτε λέξη. Βουλιμία και αδηφαγία.
Σημ.2: Κάποιοι άρχισαν να ανταγωνίζονται ποιος θα πλειοδοτήσει σε αποδοχή των απαιτήσεων Ερχιουρμάν για μονομερές άνοιγμα σημείων διέλευσης. «Χριστοδουλίδη, δώστα όλα».
Του Γιαννάκη Λ.Ομήρου
Πρώην Προέδρου Βουλής Των Αντιπροσώπων
