Λίγοι θαλάσσιοι θηρευτές έχουν αποκτήσει τόση φήμη όσο οι καρχαρίες τίγρεις. Ισχυροί, ατρόμητοι και προσαρμοστικοί, ξεχωρίζουν όχι μόνο για το μέγεθός τους αλλά και για τις ασυνήθιστες διατροφικές τους συνήθειες. Από θαλάσσια ζώα μέχρι απρόσμενα αντικείμενα που καταλήγουν στον ωκεανό, οι καρχαρίες τίγρεις τρώνε σχεδόν οτιδήποτε βρεθεί στον δρόμο τους. Όμως, πίσω από τη φήμη του αχόρταγου κυνηγού κρύβεται ένας οργανισμός που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Οι καρχαρίες τίγρεις είναι τα «άρματα μάχης» της θάλασσας, λέει στο BBC ο Νιλ Χάμερσλαγκ, επικεφαλής ερευνητής στο Δίκτυο Παρατήρησης της Θαλάσσιας Βιοποικιλότητας. Επιπλέον, διαθέτουν ευρύτερη διατροφή από όλα τα είδη καρχαριών, κάτι που τους έχει χαρίσει το παρατσούκλι «σκουπιδοφάγοι του ωκεανού».
Τρώνε μαλάκια, αχινούς, θαλάσσια φίδια, φώκιες, καλαμάρια και φάλαινες. Καταβροχθίζουν θαλάσσια πτηνά και χερσαία ζώα. Στα στομάχια τους έχουν βρεθεί τυφλοπόντικες, αντιλόπες, σκύλοι, κατσίκες και γάτες. Ένας καρχαρίας στην Αυστραλία είχε καταπιεί ακόμη και μία έχιδνα, ένα από τα πιο αγκαθωτά ζώα του πλανήτη, την οποία τελικά αναγκάστηκε να αποβάλει.
Η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει προσθέσει στο μενού τους και πολύ πιο παράξενα αντικείμενα. Μέσα σε καρχαρίες-τίγρεις έχουν εντοπιστεί συσκευασίες τροφίμων, τσιγάρα, προφυλακτικά, πινακίδες αυτοκινήτων, ελαστικά, τηλεοράσεις και, σύμφωνα με μία από τις πιο αλλόκοτες καταγραφές, ακόμη και ολόκληρη μεταλλική πανοπλία.
Οι καρχαρίες τίγρεις είναι στα τρία πιο επικίνδυνα είδη καρχαριών στον κόσμο μαζί με τους λευκούς και τους ταυροκαρχαρίες. Αν και βάσει ερευνών, θεωρείται πιο πιθανό για έναν άνθρωπο να τον χτυπήσει κεραυνός και να παρασυρθεί από θαλάσσιο ρεύμα.
Παρά τη φήμη τους, οι καρχαρίες-τίγρεις δεν είναι αχαλίνωτες μηχανές δολοφονίας. Η ακραία διατροφή τους αποτελεί σημαντικό μηχανισμό εξυγίανσης των θαλασσών. Καταναλώνοντας νεκρά, άρρωστα ή εξασθενημένα ζώα, απομακρύνουν οργανική ύλη, περιορίζουν την εξάπλωση ασθενειών και διατηρούν την ισορροπία στην τροφική αλυσίδα.
Καρχαρίες τίγρεις στους τυφώνες
«Όταν πλησιάζει μια καταιγίδα, πολλοί καρχαρίες ανιχνεύουν τη μεταβολή της βαρομετρικής πίεσης και μετακινούνται σε βαθύτερα νερά, που επηρεάζονται λιγότερο», λέει ο Φιλ Ντόχερτι, λέκτορας στη θαλάσσια επιστήμη διατήρησης στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ.
Οι καρχαρίες τίγρης, όμως, φαίνεται να εμφανίζονται προσδοκώντας ένα… τσιμπούσι και παραμένουν στην περιοχή για να «τροφοδοτηθούν από ζώα που έχουν πεθάνει». Μάρτυρας τέτοιας συμπεριφοράς έγινε ο Χάμερσλαγκ, όταν μπόρεσε να παρακολουθήσει λεπτομερώς στις 6 Οκτωβρίου 2016, τη συμπεριφορά των καρχαριών, τη στιγμή που ο τυφώνας Μάθιου σάρωνε τις Μπαχάμες.
Η Tiger Beach –μια μεγάλη αμμώδης τράπεζα στα ανοιχτά της ακτής της Γκραντ Μπαχάμα- είναι ένα δημοφιλές σημείο κατάδυσης, διάσημο για τους καρχαρίες τίγρεις. Οι αμμώδεις εκτάσεις είναι διάσπαρτες με συστάδες θαλάσσιων φυτών και κοραλλιών, ενώ τα καθαρά, ζεστά νερά είναι γεμάτα από καρχαρίες τίγρεις.
Όταν ο τυφώνας έφτασε στην περιοχή, οι καρχαρίες τίγρεις παρέμειναν στα ρηχά - ακόμη και όταν η περιοχή δέχτηκε ισχυρότατους ανέμους με τον τυφώνα να φτάνει στην ανώτερη κατηγορία 5 της κλίμακας Σαφίρ-Σίμπσον. Και, όταν η καταιγίδα είχε περάσει, ο αριθμός των καρχαριών στην περιοχή είχε διπλασιαστεί.
Οι καρχαρίες τίγρεις είναι ψυχρόαιμα ζώα, λέει ο Χάμερσλαγκ, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορούν να παράγουν τη δική τους θερμότητα. Οι κινήσεις τους, επομένως, τείνουν να ακολουθούν ένα στρώμα νερού, που ονομάζεται ισοθερμική γραμμή, στους 26 βαθμούς Κελσίου - την ίδια θερμοκρασία στην οποία μπορεί να αρχίσει να σχηματίζεται ένας κυκλώνας.
Οι θερμές, ρηχές θάλασσες λειτουργούν ακόμη και ως φυσικά «μαιευτήρια». Έγκυοι καρχαρίες-τίγρεις συχνάζουν σε τέτοιες περιοχές, αξιοποιώντας τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των εμβρύων.
Ο Χάμερσλαγκ και η ομάδα του είχαν προηγουμένως τοποθετήσει ακουστικούς πομπούς στους καρχαρίες τίγρεις της Tiger Beach, προκειμένου να μελετήσουν τον αντίκτυπο του τουρισμού στα ζώα. Οι πομποί συνεχίζουν να εκπέμπουν για 10 χρόνια, οπότε, το 2016, ο Χάμερσλαγκ είδε την ευκαιρία να μελετήσει την αντίδραση των καρχαριών στον τυφώνα Μάθιου.
«Η κυρίαρχη σκέψη μου ήταν ότι θα έφευγαν όλοι. Στα ρηχά νερά, οι βράχοι πετάγονται, ο βυθός ανακατεύεται. Βλέπεις καρχαρίες να εκτοξεύονται στην παραλία. Αλλά τα βαθιά νερά δεν διαταράσσονται. Τα βαθιά νερά προσφέρουν καταφύγιο από την καταιγίδα», λέει ο Χάμερσλαγκ.
Προηγούμενες μελέτες επιβεβαιώνουν αυτή την υπόθεση, δείχνοντας ότι πολλοί καρχαρίες τείνουν να εγκαταλείπουν τις παράκτιες περιοχές όταν πριν χτυπήσει κάποιος τυφώνας, ενώ ορισμένα είδη φεύγουν τουλάχιστον μία εβδομάδα πριν την άφιξη της κακοκαιρίας.
Ωστόσο, όταν ο Χάμερσλαγκ και η ομάδα του παρακολούθησαν τους καρχαρίες τίγρεις πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον τυφώνα, «έμεινα σοκαρισμένος», λέει. «Όχι μόνο δεν έφυγαν, αλλά την ίδια ακριβώς μέρα έφτασαν κι άλλοι καρχαρίες τίγρεις. Ο τυφώνας σκότωσε πολλά ζώα: χελώνες, ψάρια, αστακούς, καβούρια, πουλιά. Πιστεύουμε ότι οι καρχαρίες τίγρεις είδαν την επερχόμενη καταιγίδα ως ευκαιρία να τραφούν από τα νεκρά και τα ετοιμοθάνατα ζώα», συμπληρώνει.
Ο Χάμερσλαγκ πιστεύει ότι οι καρχαρίες τίγρεις κατάφεραν να παραμείνουν στην περιοχή κατά τη διάρκεια του τυφώνα επειδή, όπως λέει, «είναι φτιαγμένοι σαν άρματα μάχης».
Οι καρχαρίες τίγρεις έχουν επίσης μάθει να εκμεταλλεύονται τα εποχιακά φαινόμενα, όταν γνωρίζουν ότι θα υπάρχει αφθονία τροφής. Για παράδειγμα, την περίοδο αναπαραγωγής της πράσινης χελώνας στο νησί Ρέιν της Αυστραλίας ή την καλοκαιρινή πτήση των νεοσσών αλμπατρός στην ατόλη French Frigate Shoals στη Χαβάη. Οι καρχαρίες συγχρονίζουν την άφιξή τους ώστε να συμπίπτει με την αφθονία εύκολης λείας - εμφανιζόμενοι μερικές φορές στο ίδιο σημείο την ίδια ημέρα για πολλά συνεχόμενα χρόνια.
Για να φτάσουν εκεί, μπορούν να καλύψουν τεράστιες αποστάσεις. Πολλοί πραγματοποιούν ετήσιες μεταναστεύσεις άνω των 7.500 χιλιομέτρων, ταξιδεύοντας από τροπικούς κοραλλιογενείς υφάλους μέχρι τα ανοιχτά νερά του βόρειου Ατλαντικού και πίσω.
Ένας καρχαρίας-τίγρης παρακολουθήθηκε να διανύει περίπου 44.000 χιλιόμετρα μέσα σε τρία χρόνια, ολοκληρώνοντας έναν τεράστιο κύκλο στον Ατλαντικό.
Παρά τη δύναμή τους, οι καρχαρίες επιδιώκουν να εξοικονομούν ενέργεια. Στο νησί Ρέιν προτιμούν να τρώνε νεκρές ή εξαντλημένες χελώνες αντί να καταδιώκουν υγιή ζώα.
Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να μοιάζει σκληρή, έχει όμως σημαντική οικολογική λειτουργία. Η κατανάλωση άρρωστων και νεκρών χελωνών μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ασθενειών. Παράλληλα, ο έλεγχος του πληθυσμού τους προστατεύει τα υποθαλάσσια λιβάδια.
Τα λιβάδια θαλάσσιων φυτών αποτελούν ζωτικό καταφύγιο για ψάρια, μαλάκια και δεκάδες άλλα είδη. Αποθηκεύουν επίσης μεγάλες ποσότητες άνθρακα και προστατεύουν τις ακτές από τη διάβρωση.
Με άλλα λόγια, ακόμη και όταν ένας καρχαρίας-τίγρης δεν επιτίθεται άμεσα σε κάποιο ζώο, η παρουσία του μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά ολόκληρων πληθυσμών και, τελικά, τη μορφή του οικοσυστήματος.
Δεν έχουν όλοι τον ίδιο χαρακτήρα
Οι ερευνητές που περνούν χρόνο κοντά στους καρχαρίες-τίγρεις υποστηρίζουν ότι κάθε ζώο έχει διαφορετική συμπεριφορά. Ορισμένοι είναι τολμηροί και πλησιάζουν τους δύτες. Άλλοι κρατούν αποστάσεις και εμφανίζονται πιο διστακτικοί. Υπάρχουν ζώα που εκδηλώνουν επιθετικότητα, άλλα που δείχνουν περιέργεια και άλλα που μοιάζουν περισσότερο ευάλωτα.
Παρατηρήσεις στις Μπαχάμες έχουν δείξει ότι οι καρχαρίες-τίγρεις διαθέτουν σύνθετη κοινωνική ζωή. Συχνά συναναστρέφονται συγκεκριμένα μέλη του είδους τους και φαίνεται να δημιουργούν σταθερές προτιμήσεις, κάτι που θα μπορούσε να περιγραφεί ακόμη και ως μορφή «φιλίας».
Αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι παραμένουν πανίσχυροι κορυφαίοι θηρευτές. Μαζί με τον μεγάλο λευκό καρχαρία και τον ταυροκαρχαρία, ανήκουν στα τρία είδη που συνδέονται συχνότερα με σοβαρές επιθέσεις σε ανθρώπους.
Ωστόσο, ο πραγματικός κίνδυνος παραμένει εξαιρετικά μικρός. Ένας άνθρωπος είναι πολύ πιθανότερο να χάσει τη ζωή του από ένα ισχυρό θαλάσσιο ρεύμα ή από κεραυνό παρά από επίθεση καρχαρία.
Οι φρουροί της θαλάσσιας ισορροπίας
Η εικόνα του καρχαρία-τίγρη ως αδηφάγου και αδίστακτου δολοφόνου είναι εντυπωσιακή, αλλά ελλιπής. Πρόκειται για ζώα που βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας και μπορούν να επηρεάζουν την κατανομή, τη συμπεριφορά και τον αριθμό δεκάδων άλλων ειδών. Καθαρίζουν τη θάλασσα από νεκρούς οργανισμούς, απομακρύνουν άρρωστα ζώα, συγκρατούν πληθυσμούς που διαφορετικά θα αυξάνονταν ανεξέλεγκτα και συμβάλλουν στην προστασία σημαντικών οικοτόπων.
Από μία αντιλόπη μέχρι μία τηλεόραση και από ένα θαλασσοπούλι μέχρι μία εξαντλημένη χελώνα, σχεδόν τα πάντα μπορεί να καταλήξουν στο στομάχι τους. Η περίφημη αδιακρισία τους όμως δεν είναι απλώς μία παράξενη ιδιότητα της φύσης. Είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο ο ωκεανός απομακρύνει ό,τι πεθαίνει, περιορίζει ό,τι περισσεύει και διατηρεί τη ζωή του σε ισορροπία.
Πηγή: Πρώτο Θέμα
