Συχνά ακούω γονείς να λένε: «Θέλω το παιδί μου να είναι ελεύθερο, να μην νιώθει περιορισμένο». Η πρόθεση είναι ευγενής, αλλά η ελευθερία χωρίς πλαίσιο μετατρέπεται γρήγορα σε χάος και ανασφάλεια. Στον κόσμο της πρόληψης των εξαρτήσεων, τα όρια είναι το ισχυρότερο εργαλείο που διαθέτουμε. Δεν είναι εργαλείο ελέγχου, αλλά εργαλείο φροντίδας.
Φανταστείτε έναν οδηγό που οδηγεί σε μια στενή γέφυρα τη νύχτα χωρίς προστατευτικά κιγκλιδώματα. Θα οδηγούσε με τρόμο, προσπαθώντας να μαντέψει πού τελειώνει ο δρόμος. Τα κιγκλιδώματα, τα όρια, είναι εκεί για να μας λένε μέχρι πού μπορούμε να πάμε με ασφάλεια. Ένα παιδί που μεγαλώνει χωρίς όρια, νιώθει ασυνείδητα ότι κανένας δεν το προσέχει. Το «κάνε ό,τι θες» συχνά μεταφράζεται από το παιδί ως «δεν με νοιάζει τι κάνεις».
Η εξάρτηση, στην ουσία της, είναι μια απώλεια ελέγχου. Η πρόληψη, λοιπόν, στοχεύει στην καλλιέργεια του αυτοελέγχου. Όταν βάζουμε όρια στο σπίτι, για την ώρα του ύπνου, τη χρήση της τεχνολογίας, τις υποχρεώσεις, εκπαιδεύουμε τον εγκέφαλο του παιδιού να διαχειρίζεται την παρόρμηση. Ένα παιδί που έχει μάθει να αποδέχεται το «όχι» στο σπίτι, θα μπορέσει ευκολότερα να πει «όχι» στον εαυτό του όταν αργότερα βρεθεί μπροστά σε έναν πειρασμό.
Το όριο ως απόδειξη παρουσίας
Το να βάλεις ένα όριο απαιτεί κόπο, χρόνο και ψυχική ενέργεια. Απαιτεί να είσαι εκεί, να παρατηρείς, να συγκρούεσαι και να αντέχεις τη δυσαρέσκεια του παιδιού σου. Αυτή η «τριβή» είναι η μεγαλύτερη απόδειξη αγάπης. Το παιδί καταλαβαίνει ότι ο γονιός είναι παρών, ότι νοιάζεται αρκετά ώστε να μπει στη διαδικασία της σύγκρουσης ώστε να το προστατεύσει.
Πώς βάζουμε όρια με αγάπη
Τα όρια για να είναι αποτελεσματικά πρέπει να έχουν τρία βασικά χαρακτηριστικά. Πρώτο, τη σταθερότητα, καθώς το όριο δεν πρέπει να αλλάζει ανάλογα με τα κέφια μας. Δεύτερο, τη σαφήνεια, ώστε το παιδί να ξέρει τι περιμένουμε από αυτό. Τέλος, την ενσυναίσθηση, καθώς μπορούμε να είμαστε σταθεροί στο όριο, αλλά ταυτόχρονα τρυφεροί με το συναίσθημα του παιδιού. Για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε: «Καταλαβαίνω ότι θυμώνεις που πρέπει να κλείσεις το tablet, είναι δύσκολο να σταματάς κάτι που σου αρέσει, αλλά ο κανόνας μας είναι αυτός».
Ο κόσμος έξω από το σπίτι είναι γεμάτος όρια και κανόνες. Αν το παιδί δεν μάθει να τα διαχειρίζεται στο προστατευμένο περιβάλλον της οικογένειας, η πρώτη του επαφή με τη ματαίωση στην ενήλικη ζωή θα είναι επώδυνη. Τα παιδιά που δεν έχουν μάθει να διαχειρίζονται τη ματαίωση, είναι πιο ευάλωτα στην αναζήτηση ουσιών ως έναν τρόπο να «μουδιάσουν» τον πόνο της αποτυχίας ή της άρνησης.
Αγαπητοί γονείς, μην φοβάστε να γίνετε δυσάρεστοι. Το «όχι» που λέτε σήμερα με αγάπη, είναι το «ναι» που λέτε στο μέλλον και την υγεία του παιδιού σας. Τα όρια δεν απομακρύνουν τα παιδιά μας, αντίθετα, τους προσφέρουν τη σταθερή βάση που χρειάζονται για να ανοίξουν τα φτερά τους με αυτοπεποίθηση.
*Της Τίνας Παύλου, Κλινικής Διευθύντριας Θεραπευτικής Κοινότητας «Αγία Σκέπη»
