Ο παράνομος οικοδομικός οργασμός στα κατεχόμενα που αλλάζει τα δεδομένα επί του εδάφους, αναμφίβολα επηρεάζει και το θέμα των αγνοουμένων και τις έρευνες των αρχαιολόγων για εντοπισμό σημείων ταφής, με βάση μαρτυρίες, καθώς και τις εκσκαφές με την ελπίδα να οδηγήσουν σε οστά προς ταυτοποίηση.
Μια τέτοια περίπτωση αφορά ξενοδοχείο που άρχισε να ανεγείρεται παράνομα τέλος της δεκαετίας του ΄80 στην κατεχόμενη Λάπηθο. Όπως αναφέρει στο ΚΥΠΕ ο Λεωνίδας Παντελίδης, ο εκπρόσωπος της Ε/κ πλευράς στη ΔΕΑ, εργάτης που εργαζόταν τότε στην οικοδομή έδωσε την πληροφορία ότι σε κάποιο σημείο, ενώ εκτελούνταν εργασίες, βρέθηκαν οστά. Ο εργολάβος έδωσε εντολή τα οστά να σκεπαστούν και η ανέγερση να συνεχιστεί. "Ο μάρτυρας έδωσε πληροφορίες με λεπτομέρειες για το ακριβές σημείο. Έγιναν προσπάθειες να πειστεί [ο εργολάβος], αλλά οι προσπάθειες έπεφταν στο κενό", αναφέρει ο κ. Παντελίδης.
Αργότερα λόγω οικονομικών δυσχερειών, η ανέγερση σταμάτησε και το κτίσμα περιήλθε στα χέρια νέου εργολάβου που αποφάσισε να το κατεδαφίσει. Σύμφωνα με τον κ. Παντελίδη, η ΔΕΑ ήρθε σε επαφή μαζί του και ήταν δεκτικός στο να επιτραπεί η παρουσία αρχαιολόγων της Επιτροπής για να επιβλέπονται οι εργασίες της κατεδάφισης για τυχόν εντοπισμό του σημείου και στη συνέχεια η δυνατότητα πρόσβασης για ανασκαφή, από αρχαιολόγους της ΔΕΑ, για τυχόν εντοπισμό των οστών.
Την Δευτέρα 2 Νοεμβρίου δύο συνεργεία πήγαν στην περιοχή και οι έρευνες είναι σε εξέλιξη. "Αισιοδοξούμε ", ανέφερε στο ΚΥΠΕ ο κ. Παντελίδης.
Παρόμοια περίπτωση με στρατιώτες σε πηγάδι
Άλλη μια περίπτωση όπου η ΔΕΑ αντιμετώπισε προβλήματα πρόσβασης αφορά οκτώ στρατιώτες που πιστεύεται ότι είναι θαμμένοι σε πηγάδι, στον κήπο οικίας την οποία αγόρασε παράνομα ένας Γερμανός ο οποίος αρνείτο πεισματικά να παραχωρήσει άδεια για έρευνα.
Όπως δηλώνει ο κ. Παντελίδης, ο Γερμανός μετά από χρόνια πούλησε την έπαυλη και τώρα η ΔΕΑ είναι σε επαφή με τον νέο αγοραστή ώστε να τον πείσει για να γίνουν ανασκαφές στο συγκεκριμένο σημείο.
"Υπάρχει κάποια δεκτικότητα εκ μέρους του και το συζητάμε", ανέφερε ο κ. Παντελίδης.
Για την συγκεκριμένη περίπτωση λόγω του ότι το πηγάδι δεν είναι πλέον ορατό θα γίνει χρήση της τεχνολογίας GPR (Ground-penetrating radar) για σάρωση του εδάφους και εντοπισμού του ακριβούς σημείου όπου είχε ανεγερθεί το πηγάδι.
Αξίζει να σημειωθεί πως σε ό,τι αφορά την χρήση εξελιγμένων και εξειδικευμένων τεχνολογικών μεθόδων η ΔΕΑ έχει προχωρήσει σε σύναψη πρωτοκόλλου συνεργασίας με το Cyprus Institute. Στο παρελθόν έγινε χρήση τεχνολογίας σε πιλοτικό πρόγραμμα από ειδικούς από ΗΠΑ και Καναδά. Οι συγκεκριμένοι αναμένεται να επανέλθουν στην Κύπρο για να εκπαιδεύσουν φοιτητές τους στο πεδίο.
Οι έρευνες σε εξέλιξη
Με βάση τα επικαιροποιημένα στοιχεία της ΔΕΑ, από τους συνολικά 2,002 αγνοούμενους (Ε/κ και Τ/κ) ταυτοποιήθηκαν οι 1,090. Επιπλέον ταυτοποιήθηκαν άλλα 217 άτομα που δεν περιλαμβάνονται στον επίσημο κατάλογο της ΔΕΑ. Από τους 1,090 ταυτοποιηθέντες οι 765 είναι Ε/κ και 325 Τ/κ. Για το 2026 ταυτοποιήθηκαν 28 άτομα εκ των οποίων οι 27 είναι στην επίσημη λίστα των αγνοουμένων και 1 που δεν είναι στον επίσημο κατάλογο της ΔΕΑ. Το 2025 έγιναν 12 ταυτοποιήσεις.
Μέχρι στιγμής από τις τρέχουσες ανασκαφές έχει ολοκληρωθεί μια στον Άγιο Γεώργιο Σπαθαρικού όπου η πληροφορία αφορούσε πιθανή ταφή 2 Ε/κ σε πηγάδι. Εντοπίστηκαν 2 οστά που ανήκουν σε 2 άτομα. Το συνεργείο τώρα μετακινήθηκε σε πηγάδι στο Τρίκωμο με τις πληροφορίες να μιλούν για οστά 3 Τ/κ από την περίοδο '63-'64 και για ταφές Ε/κ το 1974 στο ίδιο σημείο. Ολοκληρώθηκε επίσης μια ανασκαφή στον Κουτσοβέντη για 1 Ε/κ χωρίς όμως επιτυχία σε εντοπισμό οστών.
Στο Κάρμι σε εξέλιξη είναι μια ανασκαφή σε στρατιωτική ζώνη με την πληροφορία να αναφέρει ταφή 1 Τ/κ. Πρόκειται για την προτελευταία σε στρατιωτική ζώνη για το παρόν έτος.
Στην Λάπηθο ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση ανασκαφής με εντοπισμό δύο ατόμων με τις εργασίες να συνεχίζονται. Ανασκαφές σε μεγάλη έκταση πραγματοποιούνται επίσης στο 'Εξω Μετόχι. Οι πληροφορίες λένε για ταφή 4-6 Ε/κ και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ευρήματα.
Στο Νέο Χωριό Κυθρέας προς Μια Μηλιά εντοπίστηκαν σε ανασκαφή θραύσματα και μικρά οστά που αντιστοιχούν σε 1 άτομο. Η πληροφορία αναφέρεται σε ταφή 4-5 Ε/κ σε σημείο που υποδείχθηκε. Ολοκληρώθηκε επίσης ανασκαφή χωρίς ευρήματα στα Λιβάδια Αμμοχώστου για ταφή Ε/κ σε λάκκο. Το συνεργείο μετακινήθηκε σε περιοχή στη Γαλάτεια όπου άρχισαν ανασκαφές την Δευτέρα 2 Νοεμβρίου. Στο Γερόλακκο συνεχίζονται οι έρευνες με τις πληροφορίες να αναφέρονται σε ταφή Τ/κ από το '63-'64.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη έχει ολοκληρωθεί η ερευνητική διαδικασία για περίπου 100 υποθέσεις οι οποίες προστέθηκαν στη λίστα με τα σημεία προς ανασκαφή και θα γίνουν ανασκαφές τους επόμενους μήνες, αναλόγως διαθεσιμότητας συνεργείων. Επιπρόσθετα περίπου 300 υποθέσεις βρίσκονται υπό έρευνα.
Η περίπτωση των πεσόντων
Σε κατάλογο της Κυπριακής Δημοκρατίας βρίσκονται τουλάχιστον 550 Ε/κ πεσόντες για τους οποίους όμως η ΔΕΑ δεν έχει όρους εντολής για διερεύνηση. Ωστόσο όπως εξηγεί στο ΚΥΠΕ ο Λεωνίδας Παντελίδης, θα ήταν ωφέλιμο και χρήσιμο να δοθεί μια χαλάρωση για συμπερίληψη αριθμού τέτοιων περιπτώσεων στις εργασίες της ΔΕΑ εκεί που το ζητούν οι οικογένειες.
"Δεν ζητάμε αλλαγή όρων εντολής γιατί αυτό θα πάρει χρόνο, αλλά μια μικρή χαλάρωση θα διευκόλυνε τις διαδικασίες για να μπορούμε, να γίνονται, για παράδειγμα 5-10 τέτοιες ανασκαφές το χρόνο", εξηγεί.
Αξίζει να διευκρινιστεί ότι τέτοιες έρευνες έγιναν από το πρόγραμμα της Κυπριακής Δημοκρατίας για Τ/κ πεσόντες που είναι θαμμένοι στις ελεύθερες περιοχές μετά από αίτημα των οικογενειών.
Οι περισσότεροι πεσόντες έχουν ταφεί σε χώρους όπου ενδεχομένως να βρίσκονται και αγνοούμενοι, κάτι που περιπλέκει την κατάσταση. Στο σύνολο έχουν ταυτοποιηθεί 217 άτομα επιπρόσθετα του αριθμού που δίνεται για άτομα του επίσημου καταλόγου.
Ο κ. Παντελίδης εξηγεί ότι υφίστανται τρεις κατάλογοι, ο κατάλογος των πεσόντων για τους οποίους η ΔΕΑ δεν έχει εντολή. Περαν του επίσημου καταλόγου της ΔΕΑ υπάρχει και τρίτος κατάλογος με 126 ονόματα εκ των οποίων τα μισά έχουν ήδη ταυτοποιηθεί.
Μας περιγράφει την περίπτωση όπου έγινε ανασκαφή σε περιοχή στη Μόρφου όπου εντοπίστηκαν 24 άτομα εκ των οποίων το ένα ήταν θαμμένο σε φέρετρο με άγνωστο άτομο. Ωστόσο, η ΔΕΑ δεν μπορούσε να προχωρήσει σε εκταφή.
Η ΔΕΑ, καταλήγει, εκτελεί ανθρωπιστική αποστολή.
Πηγή: ΚΥΠΕ
