Δύσκολη εξίσωση για Χριστοδουλίδη η Νομική Υπηρεσία-Η δέσμευση για διαχωρισμό εξουσιών, ο γρίφος της διαδοχής Σαββίδη και το κρίσιμο timing

Μπορεί ο διαχωρισμός των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα να αποτέλεσε προεκλογική δέσμευση του Νίκου Χριστοδουλίδη, στον απόηχο των έντονων αντιδράσεων που προκάλεσαν αποφάσεις και χειρισμοί του Γιώργου Σαββίδη και του Σάββα Αγγελίδη, καθώς και της ευρύτερης αμφισβήτησης που επισκίασε τα τελευταία χρόνια την παρούσα ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας, ωστόσο, εκ των πραγμάτων, δύσκολα η Κυβέρνηση θα πετύχει τον στόχο που έθεσε.

Και αυτό διότι, μόλις την περασμένη εβδομάδα το θέμα τέθηκε εκ νέου ενώπιον της Επιτροπής Νομικών της Βουλής, χωρίς όμως η συζήτηση να αφορά την ουσία των νομοσχεδίων, καθώς στόχος ήταν η ενημέρωση των νέων βουλευτών, με όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές να επαναλαμβάνουν τις θέσεις τους, μεταξύ των οποίων και ο Γενικός Εισαγγελέας που εξέφρασε για ακόμη μία φορά την κάθετη διαφωνία του, επιμένοντας ότι τα νομοσχέδια είναι αντισυνταγματικά.

H διαφωνία είναι γνωστή και διατυπώθηκε και ενώπιον της Βουλής αλλά και δημόσια, με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας σε χθεσινές δηλώσεις του και ερωτηθείς σχετικά, να αναφέρει ότι «δεν υπάρχει διαφωνία», προσθέτοντας πως «ο Γενικός Εισαγγελέας -και είναι απόλυτα σεβαστή η άποψη του- εξέφρασε τη δική του προσωπική άποψη. Από κει και πέρα, η εκτελεστική εξουσία πήρε μια πολύ συγκεκριμένη πρόταση ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων και ευελπιστώ ότι το συντομότερο θα ψηφιστεί. Είναι κάτι που ζητά και η κοινωνία μας και είναι κάτι που είναι μέσα στις εκθέσεις για το κράτος δικαίου στη χώρα μας από ευρωπαϊκούς και διεθνείς θεσμούς».

Μάλιστα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης θέλησε να σημειώσει πως «είναι μια μεταρρύθμιση η οποία έπρεπε εδώ και καιρό να γίνει, η Κυβέρνηση μας τόλμησε να το πάει στη Βουλή των Αντιπροσώπων και ευελπιστώ το συντομότερο να υπάρξει θετική κατάληξη». 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ: Το θεσμικό αδιέξοδο λόγω Σαββίδη-Αγγελίδη που στοιχίζει εκατομμύρια, η χαμένη έξωθεν καλή μαρτυρία και τι επιτάσσει το δημόσιο συμφέρον

Δεδομένου ότι η πλειοψηφία των κομμάτων τάσσεται υπέρ του διαχωρισμού των εξουσιών, αλλά και του δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων του Γενικού Εισαγγελέα, θεωρητικά τα σχετικά νομοσχέδια θα μπορούσαν να οδηγηθούν προς ψήφιση, εφόσον προηγουμένως γεφυρωθούν οι διαφωνίες και βρεθεί η χρυσή τομή. Ωστόσο, το γεγονός ότι τα νομοσχέδια ανέρχονται στα σαράντα ένα, ενώ έχουν υποβληθεί και δύο προτάσεις νόμου, αυτό από μόνο του καταδεικνύει πως απαιτείται σημαντικός χρόνος για να ολοκληρωθεί η συζήτηση.

Ως εκ τούτου, με τα σημερινά δεδομένα, ο στόχος της Κυβέρνησης να τεθεί σε εφαρμογή η νέα νομοθεσία μέχρι τον Δεκέμβριο του 2027 -όπως ανακοινώθηκε- δεν φαίνεται πλέον εφικτός. Εάν τα σχετικά νομοσχέδια ψηφιστούν εντός του 2026 -κάτι που θεωρείται απομακρυσμένο- η εφαρμογή τους θα μετατεθεί για το 2028, λόγω της μεταβατικής περιόδου που προβλέπεται. Σε διαφορετική περίπτωση, εάν η ψήφιση γίνει εντός του 2027, τότε ο διαχωρισμός των εξουσιών θα εφαρμοστεί το 2029, δηλαδή επί της επόμενης Κυβέρνησης.

 

Υπό αυτά τα δεδομένα, τον Σεπτέμβριο του 2027 ο Νίκος Χριστοδουλίδης θα βρεθεί μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση και ενώπιον μιας ακόμη κρίσιμης απόφασης, καθώς θα πρέπει να επιλέξει τον διάδοχο του Γιώργου Σαββίδη, ο οποίος αφυπηρετεί, έχοντας παράλληλα διαμηνύσει προς κάθε κατεύθυνση ότι δεν προτίθεται να αποχωρήσει πριν από τη λήξη της θητείας του.

Δεν είναι λίγες οι φορές που ο Νίκος Χριστοδουλίδης βρέθηκε στην μέση των... πυρών που εκτοξεύονται κατά καιρούς στην ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας. Από τη μία επιχείρησε να κρατήσει αποστάσεις, επαναλαμβάνοντας με κάθε ευκαιρία ότι η εκτελεστική εξουσία δεν παρεμβαίνει στις αποφάσεις ενός ανεξάρτητου θεσμού, ωστόσο από την άλλη ενεπλάκη -ενεργά- τον Νοέμβριο του 2025, στα περί παραίτησης του Σάββα Αγγελίδη.

Οι πληροφορίες, που στη συνέχεια επιβεβαιώθηκαν, για ανταλλαγή μηνυμάτων και συναντήσεις του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στο Προεδρικό, κατά τις οποίες ο Νίκος Χριστοδουλίδης φέρεται να τον κάλεσε σε δεύτερες σκέψεις, χαρακτηρίζοντάς τον αναντικατάστατο, αφενός έφεραν επικρίσεις και αφετέρου προκάλεσαν πολιτικό κόστος για τον ίδιο τον Πρόεδρο.

Και αυτό διότι, τόσο ο Γιώργος Σαββίδης όσο και ο Σάββας Αγγελίδης, για μια σειρά από λόγους, δεν απολαμβάνουν της εμπιστοσύνης της πλειοψηφίας της κοινωνίας, αντιθέτως, κατά τη διάρκεια της θητείας τους η Νομική Υπηρεσία βρέθηκε επανειλημμένα στο επίκεντρο της αμφισβήτησης, με τους δύο επικεφαλής της να δέχονται περισσότερη κριτική από οποιονδήποτε προκάτοχό τους.

Συνεπώς, βλέποντας τα δεδομένα στην πραγματική τους διάσταση, χωρίς συναισθηματισμούς και χωρίς να λαμβάνονται υπόψη πιθανές προσωπικές σχέσεις, δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί πως η σημερινή ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας αποτελεί ένα σημαντικό πολιτικό βάρος για τον Νίκο Χριστοδουλίδη, ο οποίος αναμένεται να διεκδικήσει εκ νέου την Προεδρία της Δημοκρατίας.

Την ίδια ώρα, θεωρείται δεδομένο πως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα βρεθεί αντιμέτωπος και με την προεκλογική του δέσμευση για τον διαχωρισμό των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα. Μια δέσμευση που, εάν δεν έχει υλοποιηθεί μέχρι την έναρξη της προεκλογικής περιόδου, ενδέχεται να αποτελέσει ένα από τα βασικά σημεία κριτικής από τους πολιτικούς του αντιπάλους, αν ληφθεί παράλληλα υπόψη πως υπάρχουν ανοιχτά μέτωπα τα οποία χρονικά θα συμπέσουν στην προεκλογική περίοδο.

Όπως για παράδειγμα οι έρευνες και τα αποτελέσματα για το Κράτος Μαφία, πολύκροτες δίκες στις οποίες στο επίκεντρο θα βρεθεί η ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας αλλά και ο ίδιος ο Πρόεδρος, που πολύ πιθανόν να κληθεί και ως μάρτυρας για σκοπούς αντεξέτασης, ενώ σε εκκρεμότητα θεωρητικά θα βρίσκεται και η υπόθεση του μαύρου βαν, που όπως όπως όλα δείχνουν, η Αρχή κατά της Διαφθοράς αναμένεται να ξεκινήσει έρευνα.  

Μπορεί τα τελευταία τρία χρόνια να παρουσιάστηκαν «ευκαιρίες» για αλλαγές στην Νομική Υπηρεσία, με οποιοδήποτε τρόπο ώστε ο θεσμός να ανακτήσει την χαμένη του αξιοπιστία, εντούτοις αυτές κατά πάσα πιθανότητα -αφού δεν διαφαίνονται διαφορετικές προθέσεις από οποιαδήποτε πλευρά- θα έρθουν τον Σεπτέμβριο του 2027, όπου ο Νίκος Χριστοδουλίδης θα κληθεί να λάβει μια κρίσιμη απόφαση αναφορικά με την αντικατάσταση του Γιώργου Σαββίδη.

Το ζήτημα δεν θα αφορά μόνο το πρόσωπο που θα επιλεγεί για τη θέση του Γενικού Εισαγγελέα, αλλά και το μήνυμα που θα εκπέμψει η συγκεκριμένη επιλογή προς την κοινωνία, καθώς η απόφαση θα αξιολογηθεί όχι μόνο με θεσμικά, αλλά και με πολιτικά κριτήρια, στην έναρξη της κορύφωσης της προεκλογικής περιόδου.

Στο παρασκήνιο, εδώ και αρκετό καιρό, έχουν διακινηθεί διάφορα σενάρια για τη διαδοχή του Γιώργου Σαββίδη. Ένα από αυτά αφορά τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα, Σάββα Αγγελίδη, ως πιθανό διάδοχο στη θέση του Γενικού Εισαγγελέα. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ο Νίκος Χριστοδουλίδης γνωρίζει ότι θα βρεθεί αντιμέτωπος με σημαντικές πολιτικές επιπτώσεις, λαμβάνοντας υπόψη και την ευρύτερη άποψη της κοινωνίας, ιδιαίτερα καθώς η επιλογή αυτή θα γίνει σε μια περίοδο κατά την οποία θα ξεκινά η αντίστροφη μέτρηση για τις προεδρικές και ως εκ τούτου δεν θα υπάρχει χρόνος «για να ξεχαστεί». 

Θεωρείται βέβαιο πως οι πολιτικοί του αντίπαλοι -όχι απαραίτητα όλοι- θα αξιοποιούσαν μια τέτοια εξέλιξη, επαναφέροντας στο προσκήνιο παλαιές αντιπαραθέσεις αλλά και δημιουργώντας νέα μέτωπα. Μέτωπα που ενδέχεται να επηρεάσουν την κοινή γνώμη, η οποία, σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα ενδείξεις, ζητά ουσιαστικές αλλαγές στην ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας, η οποία πολλές φορές συγκρίνεται με την εποχή του Κώστα Κληρίδη.

Πέραν του Σάββα Αγγελίδη, ένα ακόμη όνομα που έχει ακουστεί στα σενάρια διαδοχής είναι αυτό του πρώην υπουργού Δικαιοσύνης, Ιωνά Νικολάου. Πρόκειται για ένα πρόσωπο που στο παρελθόν θεωρήθηκε «κλειδωμένο» για τη θέση του Γενικού Εισαγγελέα, ωστόσο ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, αποφάσισε τελικά τον διορισμό του Γιώργου Σαββίδη, ως μια πιο συναινετική λύση που δεν θα προκαλούσε αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης.  

Το όνομα του Ιωνά Νικολάου, ο οποίος πρόσκειται θετικά στον Νίκο Χριστοδουλίδη, επανήλθε σε διάφορα σενάρια, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με τον επικείμενο διαχωρισμό των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα. Ωστόσο, σε μια τέτοια επιλογή, λαμβάνονται υπόψη τόσο το ηλικιακό όριο όσο και η οκταετής θητεία που αναμένεται να θεσμοθετηθεί, αλλά και οι ενδεχόμενες πολιτικές αντιδράσεις. 

Στα ονόματα που ακούστηκαν περιλαμβάνεται επίσης ο υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος, το όνομα του οποίου είχε διαψευστεί και στο τέλος της ημέρας, δεν είχε δημιουργηθεί τέτοιο υπόβαθρο ώστε να εξεταστούν από προηγουμένως οι οποιεσδήποτε επιλογές. 

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η επιλογή ενός κομματικού προσώπου ή πρώην υπουργού, θα δημιουργούσε τα ίδια προβλήματα που δημιουργήθηκαν με τις επιλογές του Νίκου Αναστασιάδη.

Ένα ακόμη σενάριο που έχει συζητηθεί στο παρασκήνιο αφορά την ταυτόχρονη αποχώρηση του Γιώργου Σαββίδη και του Σάββα Αγγελίδη από τη Νομική Υπηρεσία, εξέλιξη που θα μπορούσε να διευκολύνει τους χειρισμούς του Νίκου Χριστοδουλίδη και να ανοίξει τον δρόμο για μια συνολική αλλαγή στη δομή και τη λειτουργία του θεσμού.

Ωστόσο, ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν αποκλείεται να εντάσσεται στο πλαίσιο κινήσεων τακτικής και διαρροών που κατά καιρούς χρησιμοποιούνται στο παρασκήνιο, όπως συνέβη και στην περίπτωση των πληροφοριών περί παραίτησης του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα. Πληροφορίες που δεν εμφανίστηκαν μόνο τον Νοέμβριο του 2025, αλλά είχαν αρχίσει να κυκλοφορούν ήδη από την περίοδο της προσφυγής στο Ανώτατο Δικαστήριο για την παύση του τέως Γενικού Ελεγκτή.

Σε κάθε περίπτωση, ο Νίκος Χριστοδουλίδης θα κληθεί να λάβει αποφάσεις σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτική συγκυρία, όπου από τη μια θα πρέπει να βάλει στο ζύγι τις θεσμικές ανάγκες και από την άλλη τις αντιδράσεις που ενδέχεται να προκαλέσουν οι επιλογές του. 

Βέβαια, τα νομοσχέδια για τον διαχωρισμό των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα παραμένουν ο καθοριστικός παράγοντας. Και αυτό διότι, εάν η μεταρρύθμιση προχωρήσει πριν από την επιλογή του νέου επικεφαλής της Νομικής Υπηρεσίας, τον Σεπτέμβριο του 2027, τότε το πλαίσιο των επιλογών αναμένεται να είναι διαφορετικό, ενώ στην περίπτωση που θα παραμείνει σε εκκρεμότητα, ο διορισμός του διαδόχου του Γιώργου Σαββίδη αποκτά μεγαλύτερη σημασία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ: Το κύμα δυσπιστίας που έγινε τσουνάμι για την Εισαγγελία-Τα δείγματα γραφής, το βαρύ τίμημα για τον θεσμό και «ουαί κι αλίμονο» για το κράτος δικαίου