Η κλιματική κρίση δεν αφήνει καμία γωνιά του πλανήτη ανεπηρέαστη, όμως η Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της υπερθέρμανσης.
Η «γηραιά ήπειρος» θερμαίνεται σχεδόν δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, με τις συνέπειες να γίνονται ολοένα πιο ορατές και πιο θανατηφόρες.
Από τους φονικούς καύσωνες και τις πυρκαγιές μέχρι τις ξηρασίες, τις ακραίες βροχοπτώσεις και τις πλημμύρες, το 2026 αποδεικνύεται ακόμη μία χρονιά κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η Ευρώπη είναι πλέον περίπου 2,5°C θερμότερη σε σχέση με την εποχή πριν από τη μαζική καύση ορυκτών καυσίμων, όταν η αντίστοιχη αύξηση για ολόκληρο τον πλανήτη υπολογίζεται σε περίπου 1,4°C.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, οι θερμοκρασίες στην Ευρώπη αυξάνονται κατά περίπου 0,56°C ανά δεκαετία, έναντι 0,42°C στη Βόρεια Αμερική, 0,36°C στην Αφρική και 0,27°C στη Νότια Αμερική.
Γιατί η Ευρώπη «ψήνεται» περισσότερο;
Οι επιστήμονες εντοπίζουν, σύμφωνα με τον Guardian, τέσσερις βασικούς παράγοντες που κάνουν την Ευρώπη ιδιαίτερα ευάλωτη.
Ο πρώτος είναι οι αλλαγές στα καιρικά και ατμοσφαιρικά μοτίβα, που ευνοούν πλέον συχνότερα και εντονότερα κύματα καύσωνα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο πρωτοφανής καύσωνας του Ιουνίου του 2026, όταν μια τεράστια μάζα θερμού αέρα εγκλωβίστηκε πάνω από την Ευρώπη κάτω από έναν στάσιμο «θερμικό θόλο».
Η δρ Σαμάνθα Μπέρτζες, από την υπηρεσία Copernicus Climate Change Service της ΕΕ, εξηγεί: «Βλέπουμε στατιστικά σημαντικές αλλαγές στα μοτίβα της επιφανειακής πίεσης και σε άλλους δείκτες της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας όταν εξετάζουμε τις τάσεις των τελευταίων 40 και πλέον ετών και, σε αυτή την κλίμακα χρόνου, είναι πιθανότερο να συνδέονται με την κλιματική αλλαγή παρά με τη φυσική μεταβλητότητα».
Ένας πιθανός μηχανισμός είναι η μεταβολή του αεροχειμάρρου (jet stream), των ισχυρών ανέμων σε μεγάλο υψόμετρο που επηρεάζουν αποφασιστικά τον καιρό στην Ευρώπη και επηρεάζονται και οι ίδιοι από την άνοδο της θερμοκρασίας.
Ο δεύτερος παράγοντας είναι η Αρκτική, η οποία αποτελεί την ταχύτερα θερμαινόμενη περιοχή του πλανήτη. Καθώς οι λευκές επιφάνειες του θαλάσσιου πάγου, που αντανακλούν μεγάλο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας, συρρικνώνονται, αποκαλύπτεται πιο σκούρα θάλασσα που απορροφά περισσότερη θερμότητα. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: περισσότερη θερμότητα οδηγεί σε περισσότερο λιώσιμο πάγου, το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερη απορρόφηση θερμότητας.
Η γεωγραφική εγγύτητα σημαντικού τμήματος της Ευρώπης στην Αρκτική επιβαρύνει επομένως την κατάσταση.
Λιγότερο χιόνι και καθαρότερος αέρας
Ο τρίτος παράγοντας είναι η δραματική συρρίκνωση της χιονοκάλυψης.
Το χιόνι, όπως και ο πάγος στην Αρκτική, αντανακλά την ηλιακή ακτινοβολία και συμβάλλει στη διατήρηση χαμηλότερων θερμοκρασιών. Όμως η κλιματική αλλαγή περιορίζει τις χιονισμένες εκτάσεις.
Τον Μάρτιο του 2025, η χιονοκάλυψη στην Ευρώπη έφτανε περίπου τα 1,3 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή ήταν 31% μικρότερη από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020. Η έκταση που έλειπε αντιστοιχεί περίπου στο άθροισμα της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Γερμανίας, της Ελβετίας και της Αυστρίας.
Ο τέταρτος παράγοντας είναι πιο παράδοξος: η καθαρότερη ατμόσφαιρα.
Η Ευρώπη έχει κάνει σημαντική πρόοδο στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, κάτι που είναι αναμφισβήτητα θετικό για την ανθρώπινη υγεία. Ωστόσο, τα σωματίδια της ατμοσφαιρικής ρύπανσης μπορούν να αντανακλούν την ηλιακή ακτινοβολία ή να συμβάλλουν στον σχηματισμό νεφών, εμποδίζοντας μέρος της θερμότητας να φτάσει στην επιφάνεια.
Με λιγότερα τέτοια σωματίδια στην ατμόσφαιρα, περισσότερη ηλιακή ενέργεια φτάνει στο έδαφος, ενώ τα αέρια του θερμοκηπίου εξακολουθούν να παγιδεύουν θερμότητα.
Οι επιστήμονες, πάντως, δεν έχουν ακόμη καταλήξει με ακρίβεια στο πόσο σημαντικός είναι καθένας από αυτούς τους τέσσερις παράγοντες.
Η Μπέρτζες σημειώνει: «Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι η σημασία κάθε παράγοντα πρέπει να μεταβάλλεται ανάλογα με την εποχή, με την εγγύτητα στην Αρκτική να είναι σημαντική το φθινόπωρο και τον χειμώνα, ενώ οι αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 παρουσιάζουν μεγαλύτερη στατιστική σημασία το καλοκαίρι».
Περισσότεροι θάνατοι, πυρκαγιές και ακραία φαινόμενα
Οι συνέπειες της ταχύτερης θέρμανσης είναι ήδη δραματικές.
Οι καύσωνες προκαλούν δεκάδες χιλιάδες επιπλέον θανάτους, ενώ η άνοδος της θερμοκρασίας ευνοεί πιο έντονες και παρατεταμένες πυρκαγιές και ξηρασίες.
Την ίδια στιγμή, η επιπλέον θερμότητα που συσσωρεύεται στο κλιματικό σύστημα μπορεί να ενισχύσει τις ισχυρές καταιγίδες, τις ακραίες βροχοπτώσεις και τις πλημμύρες.
Και το πρόβλημα δεν αναμένεται να σταματήσει όσο οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα παραμένουν υψηλές.
Ο Σάιμον Στιλ, επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, προειδοποίησε στα τέλη Ιουλίου: «Το τρομακτικό κόστος αυτής της κλιματικής κρίσης -τόσο σε ανθρώπινο όσο και σε οικονομικό επίπεδο- φτάνει πλέον σε επίπεδα εθνικής έκτακτης ανάγκης. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι ξεκάθαρο: να εγκαταλείψουμε ταχύτερα τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, να αυξήσουμε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να προστατεύσουμε τους ανθρώπους».
Το συμπέρασμα των επιστημόνων είναι πλέον δύσκολο να αγνοηθεί: η Ευρώπη δεν βιώνει απλώς θερμότερα καλοκαίρια, αλλά μια βαθύτερη αλλαγή του κλιματικού της συστήματος, με τις ακραίες συνθήκες να μετατρέπονται σταδιακά από εξαίρεση σε ολοένα συχνότερο φαινόμενο.
Πηγή: iefimerida.gr
