Στις κάλπες για την ανάδειξη των 56 μελών του νέου Κοινοβουλίου προσέρχονται σήμερα 568.587 ψηφοφόροι, σε μια εκλογική διαδικασία όπως είναι οι βουλευτικές, που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην χώρα μας τον Ιούλιο του 1960 και που μέσα στον χρόνο εξελίχθηκε και προσαρμόστηκε ως προς τα δεδομένα διεξαγωγής της σε πολιτικά γεγονότα και εξελίξεις που σημάδεψαν την σύγχρονη ιστορία της Κύπρου.
Οι σημερινές βουλευτικές εκλογές είναι οι 13ες που διενεργούνται από της συστάσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας, με 753 υποψήφιους και 19 σχηματισμούς να ζητούν την ψήφο των πολιτών.
Αναλόγως συνθηκών και εποχής, κάθε εκλογική αναμέτρηση για την ανάδειξη των μελών του Κοινοβουλίου στο πέρασμα του χρόνου παρουσίαζε τις δικές της ιδιομορφίες και ιδιαιτερότητες, όπως φυσικά και τον δικό της βαθμό κρισιμότητας και το δικό της ξεχωριστό ενδιαφέρον. Με ημερομηνίες και αναμετρήσεις ορόσημα ως προς τον τρόπο διεξαγωγής τους, και με αλλαγές οι οποίες ως πρωτοεμφανιζόμενες αγγίζουν μάλιστα και την σημερινή εκλογική διαδικασία.
Οι πρώτες εκλογές του 1960
Οι πρώτες βουλευτικές εκλογές στην Κυπριακή Δημοκρατία έλαβαν χώρα στις 31 Ιουλίου 1960, λίγες ημέρες προτού οι Άγγλοι αποικιοκράτες παραδώσουν την εξουσία στον Αρχιεπίσκοπο Μάκαριο, στις 16 Αυγούστου.
Διεξήχθησαν με πλειοψηφικό σύστημα και με βάση την αποικιακή νομοθεσία, με τον αριθμό των βουλευτών, σύμφωνα με το Σύνταγμα, να ορίζεται στους πενήντα, από τους οποίους οι 35 (70%) εκλέγονταν από την ε/κ κοινότητα και οι 15 (30%) από την τ/κ κοινότητα.
Τις βουλευτικές εκλογές 1960 διεκδίκησαν οι συνδυασμοί του Πατριωτικού Μετώπου και του ΑΚΕΛ, με το Πατριωτικό Μέτωπο να πλεονεκτεί λόγω του πλειοψηφικού συστήματος. Από πλευράς τ/κ κοινότητας, στις εκλογές κατήλθε το Τουρκικό Εθνικό Μέτωπο, που στην συνέχεια μετονομάστηκε σε Ανεξάρτητη Τουρκική Ομάδα.
Πριν τις εκλογές πρότεινε στο ΑΚΕΛ τον διαμερισμό των εδρών. Τα δύο κόμματα προέβησαν σε διαπραγματεύσεις (με επικεφαλής του Πατριωτικού Μετώπου τον Γλαύκο Κληρίδη) και συμφώνησαν το Πατριωτικό Μέτωπο να πάρει 30 έδρες και το ΑΚΕΛ πέντε, σε περίπτωση που δεν υπήρχαν άλλοι ενδιαφερόμενοι ή ανεξάρτητοι υποψήφιοι.
Το ΑΚΕΛ υποχρεώθηκε να αποδεχθεί τη συμφωνία, καθώς λόγω του πλειοψηφικού συστήματος δεν θα είχε τη δυνατότητα εκλογής κανενός βουλευτή.
Υποψηφιότητα υπέβαλαν τριάντα υποψήφιοι του Πατριωτικού Μετώπου, πέντε υποψήφιοι του ΑΚΕΛ και δέκα ανεξάρτητοι υποψήφιοι. Εξαιτίας της ύπαρξης και ανεξάρτητων υποψηφίων έπρεπε να διεξαχθεί ψηφοφορία, η οποία ωστόσο δεν απειλούσε τον διαμοιρασμό των εδρών μεταξύ των δύο κομμάτων. Μετά από πιέσεις δύο από τους ανεξάρτητους απέσυραν την υποψηφιότητας τους, ενώ λόγω του προκαθορισμένου αποτελέσματος η αποχή ξεπέρασε το 35%.
Πρώτος πρόεδρος της Βουλής εξελέγη ο Γλαύκος Κληρίδης και πρώτος αντιπρόεδρος ο Αχμέτ Μουντερίσογλου.
Τα προβλήματα άρχισαν από νωρίς
Η νεοσύστατη Βουλή άρχισε να αντιμετωπίζει από νωρίς προβλήματα, τα οποία άπτονταν της ομαλής λειτουργίας της, ως απόρροια αδυναμιών του Συντάγματος και της ύπαρξης σε αυτό διαιρετικών προνοιών που εμπόδιζαν την ομαλή πορεία του κράτους.
Μετά τις δικοινοτικές ταραχές του 1963, οι Τουρκοκύπριοι βουλευτές αποχώρησαν από το Σώμα, με τις έδρες τους να παραμείνουν κενές.
Οι βουλευτικές του 1970
Λόγω της κατάστασης που δημιουργήθηκε το 1963 με τις δικοινοτικές ταραχές, οι επόμενες βουλευτικές εκλογές δεν πραγματοποιήθηκαν το 1965, αλλά το 1970.
Συγκεκριμένα, στις 5 Ιουλίου 1970 πραγματοποιήθηκαν οι δεύτερες βουλευτικές εκλογές, για να καλυφθούν οι 35 θέσεις που κατείχαν οι Ελληνοκύπριοι βουλευτές και με τις δεκαπέντε θέσεις των Τουρκοκυπρίων να παραμένουν κενές.
Στις εκλογές του 1970, και με το Πατριωτικό Μέτωπο να διαλύεται το 1969, την είσοδό τους στην Βουλή εξασφάλισαν τέσσερα κόμματα, ως εξής:
- Ενιαίον Κόμμα-15 έδρες
- ΑΚΕΛ-9 έδρες
- Προοδευτική Παράταξις-7 έδρες
- ΕΔΕΚ-2 έδρες
Στις εκλογές του 1970 κατήλθε και το Δημοκρατικό Εθνικό Κόμμα, χωρίς ωστόσο να εξασφαλίζει ποσοστό που να του προσδίδει βουλευτική έδρα.
Η πρώτη μεταπολεμική εκλογική αναμέτρηση του 1976
Η τουρκική εισβολή του 1974 είχε ως αποτέλεσμα και την αναβολή των προγραμματισμένων για την χρονιά εκείνη βουλευτικών εκλογών, οι οποίες μετατέθηκαν και πραγματοποιήθηκαν στις 5 Σεπτεμβρίου 1976.
Εντός της Βουλής κατάφεραν να εισέλθουν τρία κόμματα, ενώ ο νεοσύστατος τότε Δημοκρατικός Συναγερμός-ΔΕΚ δεν εξασφάλισε έδρα.
Τα κόμματα που κατάφεραν να εισέλθουν στην Βουλή ήταν:
- Δημοκρατική Παράταξη (ΔΗΚΟ αργότερα)-21 έδρες
- ΑΚΕΛ-9 έδρες
- ΕΔΕΚ-4 έδρες
Στη Λευκωσία εξελέγη βουλευτής και ο ανεξάρτητος υποψήφιος Τάσσος Παπαδόπουλος.
Σημειώνεται πως το γεγονός ότι ο συνδυασμός Δημοκρατικού Συναγερμού-ΔΕΚ δεν κατάφερε να εκλέξει βουλευτή παρά το υψηλό ποσοστό που εξασφάλισε, οφειλόταν στη συνεργασία των άλλων κομμάτων εναντίον του, την οποία ευνοούσε το ισχύον πλειοψηφικό σύστημα.
Η μετάβαση από το πλειοψηφικό στο αναλογικό σύστημα το 1981
Στις 24 Μαΐου 1981 πραγματοποιήθηκαν οι τέταρτες βουλευτικές εκλογές, οι οποίες σηματοδότησαν και την μετάβαση από το πλειψηφικό στο αναλογικό σύστημα.
Ουσιαστικά, πρόκειται για το σύστημα της κάθετης ψηφοφορίας που εφαρμόζεται μέχρι και σήμερα, βάσει του οποίου ο κάθε ψηφοφόρος επιλέγει, είτε τον συνδυασμό ενός κόμματος είτε ανεξάρτητο υποψήφιο.
Στη Βουλή εισήλθαν τέσσερα κόμματα ως εξής:
- ΑΚΕΛ-12 έδρες
- Δημοκρατικός Συναγερμός-12 έδρες
- ΔΗΚΟ-8 έδρες
- ΕΔΕΚ-3 έδρες
Η αύξηση των εδρών από 50 σε 80
Στις πέμπτες βουλευτικές εκλογές, που πραγματοποιήθηκαν στις 8 Δεκεμβρίου 1985, οι έδρες των βουλευτών αυξήθηκαν από 50 σε 80, με την αναλογία 70%-30% ανάμεσα σε Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, να παραμένει η ίδια. Ουσιαστικά, ήταν οι πρώτες εκλογές που οι Ε/κ ψηφοφόροι κλήθηκαν να επιλέξουν τους 56 εκπροσώπους τους. Οι έδρες κατανεμήθηκαν ως εξής:
- Λευκωσία-21
- Λεμεσός-12
- Αμμοχώστος-11
- Λάρνακα-5
- Πάφος-4
- Κερύνεια-3
Σε αυτές τις εκλογές στη Βουλή παρέμειναν τα τέσσερα προϋπάρχοντα κόμματα, ωστόσο, με διαφορετική βάσει της εκλογικής τους δύναμης σειρά κατάταξης. Συγκεκριμένα:
- Δημοκρατικός Συναγερμός-12 έδρες
- ΔΗΚΟ-12 έδρες
- ΑΚΕΛ-8 έδρες
- ΕΔΕΚ-3 έδρες
Οι αλλαγές στις εκλογές του 1996
Στις εκλογές του 1996, που ήταν οι έβδομες κατά σειρά (σ.σ. το 1991 πραγματοποιήθηκαν οι έκτες βουλευτικές εκλογές) για πρώτη φορά εφαρμόστηκε το νέο σύστημα, βάσει του οποίου ένα κόμμα ή ένας ανεξάρτητος πρέπει να εξασφαλίσει το 1/56 των έγκυρων ψήφων, ώστε να κερδίσει έδρα στη Βουλή.
Πρώτο κόμμα είχε αναδειχθεί ο ΔΗΣΥ, που συνέπραξε με το κόμμα των Φιλελευθέρων και είχε εξασφαλίσει 20 έδρες.
Το ΑΚΕΛ ήρθε δεύτερο και εξασφάλισε 19 έδρες, το ΔΗΚΟ τρίτο και εξασφάλισε 10 έδρες, ενώ η ΕΔΕΚ εξασφάλισε πέντε έδρες. Στη Βουλή εισήλθε και το Κίνημα Ελεύθερων Δημοκρατών, που εξασφάλισε δύο έδρες.
Η αύξηση του εκλογικού μέτρου και οι μετακινήσεις εδρών
Ορόσημο στην ιστορία των βουλευτικών αποτέλεσε και η αλλαγή του εκλογικού μέτρου στις βουλευτικές εκλογές του 2016, οπόταν και από το 1,8% ανήλθε στο 3,6%, ενώ σημαντικές αλλαγές προκύπτουν και στην σημερινή εκλογική αναμέτρηση.
Αυτές αφορούν στην απώλεια μιας έδρας για την Λευκωσία, η οποία πλέον περιορίζεται στις 19, και με την Πάφο να τις αυξάνει στις πέντε. Είχε προηγηθεί ενόψει των βουλευτικών εκλογών του 2011, άλλη μια απώλεια έδρας για την Λευκωσία, όταν ο αριθμός τους μειώθηκε από τις 21 στις 20.
Η έδρα που έχασε το 2011 η Λευκωσία μετακινήθηκε στην Λάρνακα, η οποία τις αύξησε από πέντε σε έξι.
Εξάλλου, ορόσημο με φόντο την σημερινή εκλογική αναμέτρηση αποτελεί ο νέος τρόπος εκλογής Προέδρου της Βουλής, η οποία από τώρα και στο εξής θα γίνεται σε δύο και όχι τρεις γύρους ψηφοφορίας. Πρόεδρος θα εκλέγεται αυτό που, είτε στον πρώτο γύρο θα εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία είτε στον δεύτερο γύρο την απλή πλειοψηφία.
