Τους τρόπους που η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορεί να είναι μέρος της καθημερινότητας των μαθητών και των εκπαιδευτικών και πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί εντός της τάξης και σε συγκεκριμένα μαθήματα μελετούν Υπουργείο Παιδείας και Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Θα αποτελεί τη δεύτερη φάση της χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης στα σχολεία, αφού έχει εκπονηθεί ήδη οδηγός για σκοπούς διδασκαλίας και σκοπούς μάθησης, ενώ αυτό που διαμηνύεται είναι πως η Κύπρος ήταν μία από τις πρώτες χώρες που χρησιμοποίησε την Τεχνητή Νοημοσύνη στο εκπαιδευτικό σύστημα και αυτό χαιρετίστηκε από τους εταίρους της.
Η εξέλιξη της τεχνολογίας ανά το παγκόσμιο έχει ως αποτέλεσμα και την εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία πλέον αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας όλων. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποτελέσει εξαίρεση η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης και στα σχολεία, ειδικά τη στιγμή που οι συνθήκες της καθημερινότητας είναι συνεχώς μεταβαλλόμενες.
Η Κύπρος ήταν η πρώτη χώρα που είχε εντάξει την Τεχνητή Νοημοσύνη στην εκπαίδευση και αυτό είχε χαιρετιστεί από τους εταίρους της στο εξωτερικό, αλλά και από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Αυτό που επιδιώκει το Υπουργείο Παιδείας είναι την ορθή χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και της τεχνολογίας στην διαδικασία του μαθήματος και αυτός είναι και ο λόγος που έχει ήδη εκπονηθεί, από την προηγούμενη σχολική χρονιά, οδηγός με τις κατευθυντήριες γραμμές για υπεύθυνη και δεοντολογική αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Εκπαίδευση.
Αυτή τη στιγμή, όπως ανέφερε καλά ενημερωμένη πηγή στον REPORTER, το Υπουργείο Παιδείας είναι έτοιμο να περάσει στη δεύτερη φάση που αποτελεί τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης μέσα στην τάξη και σε συγκεκριμένα μαθήματα, για να μπορεί να υπάρχει στα σχολεία, δεδομένου ότι είναι κάτι που αποτελεί καθημερινότητα των μαθητών. Ουσιαστικά, αυτό που αναμένεται να γίνει είναι συνεργασία εκπαιδευτικών συγκεκριμένων μαθημάτων με πανεπιστημιακούς ειδικούς, ώστε να ετοιμάσουν σχέδια μαθήματος. Σημειώνεται πως αρμόδιο για να εφαρμόσει αυτή τη δράση είναι το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, αυτό που επιδιώκεται είναι να τεθούν οι στόχοι και να καταγραφούν οι δραστηριότητες, μέσα από τις οποίες θα μπορεί να γίνει η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση. Οι ομάδες εργασίας θα είναι μικρές σε αριθμό συμμετεχόντων, ωστόσο για κάθε μάθημα θα είναι εξειδικευμένοι εκπαιδευτικοί.
Σημειώνεται πως το Υπουργείο Παιδείας έχει ήδη προωθήσει και εφαρμόσει πολιτικές, για τη χρήση των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση, ενώ υπάρχει και μία σύγχυση για τα κινητά τηλέφωνα και αυτό που ξεκαθαρίζεται είναι πως η απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων στη Μέση Εκπαίδευση, αφορά την προσωπική χρήση. Μάλιστα, όπως εξήγησε η αρμόδια πηγή, τα κινητά τηλέφωνα μπορεί να χρησιμοποιηθούν για παιδαγωγικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς, κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, αν ο καθηγητής κρίνει ότι υπάρχει ανάγκη λόγω κάποιας εφαρμογής.
Πάντως, χώρες του εξωτερικού, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα έχουν ζητήσει συνεργασία με την Κύπρο, όσον αφορά στο συγκεκριμένο θέμα, ενώ υπάρχει και μία άλλη συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την πρόσβαση των νέων σε αυτά. Πρόκειται για μία διαδικασία που σε τοπικό επίπεδο γίνεται σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Καινοτομίας και Έρευνας.
Οι πέντε θεμελιώδεις αρχές της πολιτικής του Υπουργείου Παιδείας
Στο οδηγό που ήδη βρίσκεται ενώπιον των σχολικών μονάδων από την περσινή χρονιά, καταγράφονται πέντε θεμελιώδεις αρχές που διέπουν την πολιτική του Υπουργείου Παιδείας σε σχέση με την χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Πρόκειται για τις:
-Ανθρωποκεντρική προσέγγιση: Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης είναι τεχνολογίες που πρέπει να σχεδιάζονται, ώστε να υποστηρίζουν τον άνθρωπο, τις δραστηριότητές του ή και τις ανάγκες του, χωρίς αποκλεισμούς και με ίση πρόσβαση για όλους.
- Γραμματισμός στην Τεχνητή Νοημοσύνη και Κριτική Σκέψη: Ο Γραμματισμός στην Τεχνητή Νοημοσύνη, στον οποίο περιλαμβάνεται η ανάπτυξη ικανοτήτων Τεχνητής Νοημοσύνης (γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις) με ακρογωνιαίο λίθο την κριτική σκέψη, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την υπεύθυνη, δεοντολογική και αποτελεσματική αξιοποίησή της Τεχνητής Νοημοσύνης από εκπαιδευτικούς, μαθητές/μαθήτριες και πολίτες γενικότερα.
-Παιδαγωγική Αξιοποίηση: Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση, σε περίπτωση που θα αξιοποιηθούν, θα πρέπει να συνάδουν με το Αναλυτικό Πρόγραμμα, καθώς επίσης και με αρχές και οδηγίες που διέπουν την ανάπτυξη και χρήση Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας και τεκμηριώνουν την παιδαγωγική προσθετική τους αξία.
-Ανθρώπινη συνεισφορά: Τα δεδομένα και η εμπειρία από τη δραστηριότητα των χρηστών, με βασική προϋπόθεση τη συναίνεσή τους, ανατροφοδοτούν διαρκώς τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, που στη σημερινή τους μορφή αξιοποιούν Μηχανική Μάθηση, επηρεάζοντας τα παράγωγα των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης και αναλόγως εξυπηρετούν τον σκοπό του σχεδιασμού τους.
-Δεοντολογία, Συμμόρφωση και Προστασία: Η αξιοποίηση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση πρέπει να εναρμονίζεται με συστάσεις και κανονισμούς, ώστε να διασφαλίζει τόσο την ποιοτική εκπαίδευση όσο και τα ανθρώπινα δικαιώματα, την προστασία των προσωπικών δεδομένων, την ιδιωτικότητα, την προστασία από κάθε είδους διάκριση και αποκλεισμό, καθώς και την αειφορία. Συνεπώς, τέτοια συστήματα θα πρέπει να αξιοποιούνται με γνώμονα τη δικαιοσύνη, τη δεοντολογία, την υπευθυνότητα, με ευαισθητοποίηση για την προστασία του περιβάλλοντος και χωρίς να προωθείται η εμπορικοποίηση της εκπαίδευσης.
Οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις
Στον οδηγό που έχει ετοιμάσει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο καταγράφονται κάποιες ευκαιρίες που μπορεί να προσφέρονται σε σχέση με την ενδεχόμενη αξιοποίηση των συστημάτων της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση.
Μεταξύ άλλων, οι ευκαιρίες που καταγράφονται είναι:
-Μαθησιακός Σχεδιασμός 1 (ανάπτυξη, εφαρμογή, αναστοχασμός και ενδεχόμενος επανασχεδιασμός στρατηγικών διδασκαλίας και μάθησης, π.χ. σχεδιασμός Αναλυτικού Προγράμματος, σχεδίων μαθήματος, διδασκαλία κ.ά.).
-Δημιουργία υποστηρικτικού και μαθησιακού υλικού (υλικό το οποίο αξιοποιείται σε ένα μαθησιακό σχεδιασμό και μπορεί να έχει ποικίλες μορφές, ανάλογα με τον μαθησιακό σκοπό που εξυπηρετεί, π.χ. φύλλα εργασίας, σημειώσεις, εργασίες όλων των τύπων αξιολόγησης της μάθησης, εικόνες, κείμενα, διαγράμματα, αναπαραστάσεις κ.ά.).
-Εξατομικευμένη μάθηση και ανατροφοδότηση (εκεί όπου το Διαδικτυακό Περιβάλλον Μάθησης ενσωματώνει την Τεχνητή Νοημοσύνη) τόσο για μαθητές/μαθήτριες όσο και για εκπαιδευτικούς, προσαρμοσμένος μαθησιακός σχεδιασμός και αντίστοιχο υποστηρικτικό υλικό, καθώς και υλικό αξιολόγησης ανάλογα με τις ειδικές ατομικές ανάγκες κάθε μαθητή/μαθήτριας, π.χ. εξειδικευμένες δραστηριότητες, οπτικοποιημένο ή ακουστικό υλικό, δημιουργία απλοποιημένου ή πιο σύνθετου υλικού αξιολόγησης της μάθησης).
-Διοικητικές εργασίες (διοικητικές εργασίες οι οποίες απαιτούν χρονοβόρα επεξεργασία δεδομένων και πληροφοριών, π.χ. επεξεργασία αριθμητικών δεδομένων και εξαγωγή εκθέσεων, περίληψη και ανάλυση εγγράφων, προβλέψεων κ.ά.).
-Ανάλυση δεδομένων μάθησης (learning analytics για βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων και χάραξη πολιτικής (π.χ. συστηματική ανάλυση δεδομένων από τη μαθησιακή διαδικασία για κατανόηση ατομικών αναγκών των μαθητών/μαθητριών, έγκαιρο εντοπισμό σημείων αδυναμίας και προσφορά παρεμβάσεων για στοχευμένες διδακτικές προσεγγίσεις με τεκμηριωμένα στοιχεία για στρατηγικές και σχέδια δράσης).
-Υποστήριξη μαθησιακών προκλήσεων και ικανοτήτων (έγκαιρη διάγνωση και υποστήριξη πολλών και διαφορετικών μαθησιακών αναγκών και ιδιαιτεροτήτων, π.χ. εισηγήσεις, νέοι τρόποι διάγνωσης, μετατροπή κειμένου σε ομιλία (Text-to-Speech) και το αντίθετο κ.λπ.
Παράλληλα, στον οδηγό καταγράφονται και μερικές προκλήσεις. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται, προκλήσεις σε σχέση με την ευημερία του ανθρώπου και την αλληλεπίδραση με συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης είναι:
-Υπέρμετρη εμπιστοσύνη (άκριτη αποδοχή και στήριξη) στα αποτελέσματα ή παράγωγα της Τεχνητής Νοημοσύνης, που οδηγεί σε περιορισμό της κριτικής σκέψης και της δημιουργικότητας (ασυλλόγιστη αναπαραγωγή περιεχομένου).
-Συναισθηματική και ψυχολογική εξάρτηση από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης λόγω της αλληλεπίδρασης/ διάδρασης. Επισημαίνεται πως η αλληλεπίδραση του ανθρώπου με συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης και ιδιαίτερα των ανηλίκων τείνει να γίνει φυσιολογική κοινωνική σχέση, ενώ δεν είναι.
-Παρανοήσεις και απώλεια αίσθησης του φυσικού κόσμου" κάτι που έχει παρατηρηθεί και σε άλλα ψηφιακά περιβάλλοντα, όπως είναι τα κοινωνικά δίκτυα.
-Η Ανταγωνιστική σχέση ανθρώπου και συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, ώστε να αμφισβητείται και να απαξιώνεται η ανθρώπινη ικανότητα και δημιουργικότητα.
-Περιορισμός της ανάπτυξης δεξιοτήτων επικοινωνίας και συνεργασίας σε ανθρώπινο επίπεδο. Κοινωνική απομόνωση και οι συνέπειές της.
Στον οδηγό αναφέρεται, παράλληλα, ότι προκλήσεις σε σχέση με το περιεχόμενο που παράγεται από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να είναι:
-Ανακριβές ή αναξιόπιστο (σύνθεση πληροφοριών από διάφορες πηγές, πιθανόν μη έγκυρες ή μη ενημερωμένες, π.χ. σύνθεση ανακριβούς βιογραφίας του Αριστοτέλη, από διαδεδομένους μεν, αλλά ανυπόστατους μύθους, αντί από έγκυρες ακαδημαϊκές πηγές).
-Ακατάλληλο ή μη ασφαλές (περιεχόμενο το οποίο μπορεί να προκαλεί ψυχολογική ή άλλη βλάβη, π.χ. απαντήσεις ενός διαλογικού μοντέλου οι οποίες περιλαμβάνουν απειλές ή λανθασμένες συμβουλές).
-Μεροληπτικό (περιεχόμενο το οποίο είναι πιθανό να μεροληπτεί προς μία κοινωνική ομάδα, όπως η παραγωγή μίας εικόνας ενός εργαστηρίου επιστημών, στην οποία εμφανίζονται κυρίως λευκά αγόρια με γυαλιά), τη
-Εκτός πλαισίου (αποκρίσεις άσχετες με την προτροπή που δόθηκε, π.χ. ζητήθηκαν από διαλογικό μοντέλο «πληροφορίες για τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας» και η απάντηση που δόθηκε αφορούσε σε τουριστικές πληροφορίες για το νησί της Σαλαμίνας, αγνοώντας πλήρως το ιστορικό πλαίσιο της ερώτησης).
-Χωρίς άδεια - Παραβίαση πνευματικής ιδιοκτησίας (ανάλυση και αξιοποίηση πηγών για τις οποίες δεν ζητήθηκε άδεια χρήσης και δεν γίνεται αναφορά σε αυτές, π.χ. δημιουργία ψηφιακής εικόνας χρησιμοποιώντας αυτούσια χαρακτηριστικά μοτίβα από έναν αυθεντικό πίνακα ενός γνωστού ζωγράφου, χωρίς να έχει ζητηθεί άδεια και χωρίς να γίνεται καμία αναφορά στο πρωτότυπο έργο).
-Αμφιβόλου ποιότητας (π.χ. Η εκφώνηση κειμένου μέσω συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης αποδείχθηκε αμφιβόλου ποιότητας, καθώς η μονότονη και χωρίς συναίσθημα ρομποτική φωνή απέτυχε να αποδώσει σωστά τον τονισμό των διαλόγων).
