Σημαντικές εξελίξεις καταγράφονται στην προσφυγή του τέως Γενικού Ελεγκτή και νυν βουλευτή και επικεφαλής του κινήματος Άλμα, Οδυσσέα Μιχαηλίδη, στο ΕΔΑΔ, το οποίο φαίνεται να έβαλε το υπόβαθρο για εξέταση της αίτησης του, σε σχέση με την ομόφωνη απόφαση του Ανωτάτου για απόλυση του λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς, όπου αφού μελετήθηκαν τα όσα τέθηκαν ενώπιον του, απέστειλε ερωτήματα στην Κυπριακή Δημοκρατία για ζητήματα που άπτονται της ελευθερίας της έκφρασης.
Χωρίς να σημαίνει πως η προσφυγή θα επιτύχει, το γεγονός και μόνο πως ο Πρόεδρος του Πέμπτου Τμήματος του ΕΔΑΔ που μελέτησε τα όσα τέθηκαν ενώπιον του, αποφάσισε να κοινοποιήσει στην Κυπριακή Δημοκρατία το σκέλος της προσφυγής που αφορά τον ισχυρισμό για παραβίαση του Άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο προστατεύει την ελευθερία της έκφρασης, αποτελεί σημαντικό βήμα. Και αυτό διότι, η εξέλιξη αυτή δείχνει πως από την εξέταση των γεγονότων προκύπτει υπόβαθρο προς εξέταση, εξού και ζητούνται οι θέσεις της ΚΔ, την οποία εκπροσωπούν ο Γενικός και Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας, που ήταν και οι αιτητές της αίτησης στο Ανώτατο για παύση του Γενικού Ελεγκτή.
Όπως ανέφερε ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης, «πρόκειται για το σκέλος που αφορά τον πυρήνα της υπόθεσης: Κατά πόσο η απόλυσή μου από τη θέση του Γενικού Ελεγκτή συνιστούσε παραβίαση του δικαιώματός μου στην ελευθερία της έκφρασης, σε σχέση με δημόσιες τοποθετήσεις και ενέργειες για ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος στο πλαίσιο της άσκησης των καθηκόντων μου, καθώς και το αποτρεπτικό αποτέλεσμα (chilling effect) που μια τέτοια απόλυση μπορεί να έχει στην άσκηση του ελεγκτικού και θεσμικού ρόλου».
Το ΕΔΑΔ καλεί την Κυπριακή Δημοκρατία να απαντήσει σε δύο ερωτήματα. Πρώτο, κατά πόσο υπήρξε επέμβαση στο δικαίωμά του Οδυσσέα Μιχαηλίδη στην ελευθερία της έκφρασης λόγω της απόλυσής του από τη θέση του Γενικού Ελεγκτή και δεύτερον, εφόσον υπήρξε τέτοια επέμβαση, κατά πόσο αυτή προβλεπόταν από τον νόμο, εξυπηρετούσε θεμιτό σκοπό και ήταν «αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία».
Στα σχετικά ερωτήματα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, παραπέμπει τόσο σε νομολογία αλλά και σε διάφορες άλλες υποθέσεις που αποτελούν τη βασική νομολογία ως προς το ερώτημα, πότε η απομάκρυνση, η πειθαρχική δίωξη ή άλλη δυσμενής μεταχείριση ενός κρατικού αξιωματούχου, εξαιτίας δημόσιων τοποθετήσεών του, συνιστά επέμβαση στην ελευθερία έκφρασης του άρθρου 10 ΕΣΔΑ.
Πιο συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, παραπέμπει στις ακόλουθες υποθέσεις:
- Wille κατά Λιχτενστάιν (1999)
Ο Herbert Wille ήταν Πρόεδρος του Διοικητικού Δικαστηρίου του Λιχτενστάιν. Είχε εκφράσει δημόσια, σε ακαδημαϊκή διάλεξη, νομική άποψη σχετικά με συνταγματικό ζήτημα και τις αρμοδιότητες του Πρίγκιπα, ο οποίος στη συνέχεια του γνωστοποίησε ότι, εξαιτίας αυτής της άποψης, δεν θα τον διόριζε ξανά σε δημόσιο αξίωμα.
Το ΕΔΑΔ έκρινε ότι αυτό αποτελούσε επέμβαση στην ελευθερία της έκφρασης, παρότι δεν επρόκειτο για κλασική ποινή ή απόλυση. Η ανακοίνωση ότι δεν θα επαναδιοριζόταν λόγω των απόψεών του λειτουργούσε ως κύρωση και μπορούσε να έχει «αποτρεπτικό αποτέλεσμα» (chilling effect) στη μελλοντική έκφρασή του και ως εκ τούτου διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 10.
- Kövesi κατά Ρουμανίας (2020)
Η Laura Codruța Kövesi ήταν επικεφαλής της Εθνικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Διαφθοράς της Ρουμανίας (DNA) και είχε ασκήσει δημόσια κριτική σε νομοθετικές μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν τη Δικαιοσύνη και την καταπολέμηση της διαφθοράς, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει η πρόωρη απομάκρυνσή της από τη θέση της.
Το ΕΔΑΔ συνέδεσε την απομάκρυνσή της με τις δημόσιες επικρίσεις που είχε εκφράσει, κρίνοντας ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 10. Μεταξύ άλλων, τόνισε ιδιαίτερα ότι οι δηλώσεις της αφορούσαν ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος και ότι τέτοιες τοποθετήσεις απαιτούν υψηλό επίπεδο προστασίας, ενώ αναγνώρισε τον κίνδυνο αποτρεπτικού αποτελέσματος για άλλους λειτουργούς του δικαστικού συστήματος.
- Kudeshkina κατά Ρωσίας (2009)
Η Olga Kudeshkina ήταν δικαστής στη Μόσχα και είχε μιλήσει δημόσια για πιέσεις και παρεμβάσεις που, κατά την άποψή της, ασκούνταν στη Δικαιοσύνη. Μετά τις δημόσιες τοποθετήσεις της απομακρύνθηκε από το δικαστικό σώμα. Προέφυγε στο ΕΔΑΔ, το οποίο έκρινε ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 10.
Η υπόθεση καθιέρωσε σημαντικές αρχές σχετικά με την ελευθερία έκφρασης στο πλαίσιο επαγγελματικών σχέσεων, ενώ το ΕΔΑΔ έχει επαναλάβει έκτοτε ότι η προστασία του άρθρου 10 εκτείνεται και στον χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένου του δημόσιου τομέα.
- Kayasu κατά Τουρκίας (2008)
Ο Sacit Kayasu ήταν εισαγγελέας. Είχε προβεί σε ενέργειες και δημόσιες τοποθετήσεις σχετικά με τον στρατηγό Kenan Evren και το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980. Ακολούθησαν πειθαρχικές και άλλες συνέπειες, μεταξύ των οποίων η απομάκρυνσή του από το δικαστικό σώμα. Το ΕΔΑΔ εξέτασε αν οι κυρώσεις συνδέονταν αιτιωδώς με την άσκηση της ελευθερίας της έκφρασής του και διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 10.
Η νομική ανάλυση
Κληθείς να τοποθετηθεί επί της εξέλιξης η δικηγόρος Λητώ Καριόλου, η οποία μεταξύ άλλων ασχολείται με θέματα που άπτονται των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προσφυγές στο ΕΔΑΔ, ανέφερε πως η κοινοποίηση της υπόθεσης Μιχαηλίδης κατά Κύπρου από το ΕΔΑΔ είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς θέτει υπό τον έλεγχο του Στρασβούργου κατά πόσον η παύση του Γενικού Ελεγκτή, κατόπιν αιτήματος του Γενικού Εισαγγελέα για συμπεριφορά που περιλάμβανε μεταξύ άλλων δημόσιες τοποθετήσεις επί ζητημάτων δημοσίου ενδιαφέροντος, συνιστούσε δυσανάλογο περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης.
Όπως είπε, «πρόκειται για μια κρίσιμη υπόθεση για το κυπριακό θεσμικό σύστημα, καθώς το ΕΔΑΔ καλείται να εξετάσει τα όρια της εξουσίας απομάκρυνσης ανεξάρτητου κρατικού αξιωματούχου και τις εγγυήσεις που οφείλουν να προστατεύουν την ανεξαρτησία και την ελευθερία έκφρασης των θεσμών ελέγχου σε μια δημοκρατική κοινωνία».
Ο κ. Καριόλου, τόνισε παράλληλα, «γνωρίζοντας πόσο αυστηρό είναι το στάδιο του φιλτραρίσματος που προηγείται της κοινοποίησης μιας προσφυγής, η εξέλιξη αυτή αποτελεί ήδη μια πρώτη σημαντική επιτυχία για τον αιτητή. Ο δρόμος του, βεβαίως, παραμένει μακρύς και ο αγώνας αναμένεται σκληρός, καθώς είναι βέβαιο ότι ο Γενικός Εισαγγελέας θα υπερασπιστεί τη στάση και τις ενέργειες του ενώπιον του Στρασβούργου. Θα βρει, ωστόσο, απέναντι του ισχυρή και πάγια νομολογία του ΕΔΑΔ, η οποία αναγνωρίζει αυξημένη προστασία στην έκφραση κρατικών αξιωματούχων όταν αυτή αφορά ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος και αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη αυστηρότητα την επιβολή σοβαρών επαγγελματικών ή θεσμικών κυρώσεων εξαιτίας της άσκησης αυτής της ελευθερίας».
