«Συνιστά διαπίστωση του Ποινικού Ανακριτή και της ομάδας των αστυνομικών ανακριτών ότι τα όσα ακούγονται στο βίντεο να εκστομίζονται από κάποιους εκ των Κύπριων πρωταγωνιστών δεν συνιστούν τίποτε άλλο από αερολογίες και “φαφλατισμούς”, που σκοπό και στόχο είχαν τη δημιουργία εντυπωσιασμού γύρω από το άτομό τους, με σκοπό την αποκόμιση προσωπικού οικονομικού οφέλους, το οποίο και μερικοί εξ αυτών άρχισαν να αποκομίζουν. Επισημαίνεται το γεγονός ότι, όταν ζητήθηκε από αυτούς να σχολιάσουν τις εν λόγω αναφορές ή τους ισχυρισμούς τους, μόνο ένας ανταποκρίθηκε θετικά και αυτός επιβεβαίωσε τη συγκεκριμένη διαπίστωση του Ποινικού Ανακριτή. Οι άλλοι αρνήθηκαν να σχολιάσουν ή και να τοποθετηθούν».
Ξεκινώντας από την τελευταία πρόταση, ένας εκ των πρωταγωνιστών που ελεγχόταν ποινικά για το VideoGate φέρεται να επιβεβαίωσε τη συγκεκριμένη διαπίστωση του ανεξάρτητου ποινικού ανακριτή, ο οποίος διορίστηκε επικεφαλής των ερευνών σε συνεργασία με την Αστυνομία. Επιβεβαίωσε, δηλαδή, σύμφωνα με την ανακοίνωση, ότι τα όσα έλεγε ο ίδιος στο βίντεο αποτελούσαν «αερολογίες και φαφλατισμούς».
Σε αυτή την εκδοχή φαίνεται να στηρίζεται, μεταξύ άλλων, ο κ. Πασχαλίδης για να ενισχύσει τα ευρήματά του, κάτι που προκάλεσε ενδιαφέρον, ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι οποιαδήποτε διαφορετική τοποθέτηση θα μπορούσε ενδεχομένως να φέρει το συγκεκριμένο πρόσωπο -τον ένα εκ των τριών πρωταγωνιστών- σε δυσχερέστερη θέση.
Σε κάθε περίπτωση, δεν συνηθίζεται ένας ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής να χρησιμοποιεί τον ισχυρισμό ενός ποινικά ελεγχόμενου προσώπου ως επιβεβαίωση των ευρημάτων του, αντιθέτως η εκδοχή του αποτελεί μέρος της μαρτυρίας και όχι ανεξάρτητη επιβεβαίωση, η οποία αξιολογείται στο σύνολο της μαρτυρίας, ειδικότερα αν ληφθεί υπόψη πως η παραδοχή ότι επρόκειτο για υπερβολές ή «φαφλατισμούς» θα μπορούσε να λειτουργήσει υπέρ του ιδίου, περιορίζοντας την πιθανότητα να θεωρηθούν οι δηλώσεις του πραγματικές υποσχέσεις.
Ο ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής επέλεξε χθες να εκδώσει εκτενή ανακοίνωση για τα αποτελέσματα των ερευνών, με την επιλογή αυτή να είναι προς την ορθή κατεύθυνση, καθώς πρόκειται για υπόθεση που έλαβε μεγάλες διαστάσεις και ως εκ τούτου, για σκοπούς διαφάνειας, η κοινή γνώμη δικαιούται να ενημερωθεί για τα αποτελέσματα της διερεύνησης.
Ωστόσο, αυτό που προκάλεσε εντύπωση από την ανακοίνωση του κ. Πασχαλίδη -η οποία άγνωστο κατά πόσο συμφωνήθηκε ή συνδιαμορφώθηκε με την Αστυνομία- ήταν το ύφος και η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε, καθώς προέβη σε διατυπώσεις που δεν συνηθίζονται σε ανακοινώσεις ανεξάρτητων Αρχών, ειδικότερα όταν αυτές έχουν την σφραγίδα ενός πρώην Δικαστή.
Από την μια, είναι τα συμπεράσματα της έρευνας και από την άλλη ο τρόπος με τον οποίο επέλεξε να τα διατυπώσει αλλά και να τα υποστηρίξει μέσα από την ανακοίνωση, η οποία σε αρκετά σημεία δεν περιορίζεται στην αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού, αλλά προχωρεί σε αξιολόγηση των εμπλεκομένων, τα κίνητρά τους και σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμα για την ίδια την ουσία των λεχθέντων στο βίντεο, υπερβαίνοντας -σε ορισμένα σημεία- τον ρόλο του ως ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής.
Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί η αναφορά που κέντρισε το ενδιαφέρον, ως προς την γλώσσα που χρησιμοποίησε, ότι όσα καταγράφονται στο βίντεο συνιστούν «αερολογίες και φαφλατισμούς», ενώ γίνεται λόγος για ισχυρισμούς που «εκστομίζονται» με σκοπό «τον εντυπωσιασμό και την αποκόμιση οικονομικού οφέλους».
Οι συγκεκριμένες αναφορές δεν περιορίζονται στη διαπίστωση ότι οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν επιβεβαιώθηκαν από τη μαρτυρία ή ότι δεν στοιχειοθετείται ποινικό αδίκημα, εξηγώντας του λόγους στην βάση του μαρτυρικού υλικού. Αντιθέτως, επεκτείνονται στην απόδοση κινήτρων και στην αξιολόγηση της συμπεριφοράς των πρωταγωνιστών, κάτι που προϋποθέτει αυξημένη τεκμηρίωση, η οποία ωστόσο δεν εντοπίζεται στην ανακοίνωση.
Για αυτό το λόγο η γλώσσα που χρησιμοποιείται σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι σημαντική, καθώς ο σκοπός της ανακοίνωσης είναι να απαντηθούν ερωτήματα και όχι να δημιουργηθούν περισσότερα. Ο κ. Πασχαλίδης, ως ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής και πρώην Δικαστής χρησιμοποίησε χαρακτηρισμούς όπως «αερολογίες» και «φαφλατισμοί», οι οποίοι δεν παραπέμπουν σε θεσμική ουδετερότητα, αντιθέτως έδωσε την εντύπωση πως επιθυμούσε να μετατοπιστεί το βάρος αποκλειστικά στους πρωταγωνιστές, οι οποίοι ενεργούσαν και έλεγαν ότι έλεγαν, εξυπηρετώντας δικά τους συμφέροντα.
Εξάλλου, ο ρόλος ενός ανεξάρτητου ποινικού ανακριτή είναι να εξηγεί γιατί δεν στοιχειοθετούνται ποινικά αδικήματα και όχι να πείθει γιατί οι πρωταγωνιστές μιας υπόθεσης ήταν απλώς... φαφλατάδες.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η επισήμανση ότι οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι -πέραν του ενός ο οποίος συμφώνησε στα περί αερολογιών- αρνήθηκαν να σχολιάσουν ή να τοποθετηθούν. Ωστόσο, ο κ. Πασχαλίδης, ως πρώην Δικαστής, θα έπρεπε να γνωρίζει πως η επιλογή ενός προσώπου να ασκήσει το δικαίωμα της σιωπής κατά τη διάρκεια μιας ποινικής διερεύνησης, δεν μπορεί να λειτουργεί ως στοιχείο που ενισχύει, είτε άμεσα είτε έμμεσα, τα συμπεράσματα της έρευνας. Συνεπώς, η αναφορά στην ανακοίνωση αφήνει την εντύπωση ότι η σιωπή των υπολοίπων λειτουργεί συμπληρωματικά προς την εκδοχή εκείνου που επέλεξε να μιλήσει, εξού και επισημαίνεται και πάλι με τρόπο ώστε να «περιοριστούν» οι ευθύνες για τα όσα ακούγονται στο βίντεο στους δύο.
Από την άλλη, διαβάζοντας την ανακοίνωση του κ. Πασχαλίδη, ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται το ίδιο το βίντεο, με το λεκτικό να είναι αντιφατικό. Και αυτό διότι, η ανακοίνωση αναφέρει ότι «το δημοσιοποιημένο βίντεο δεν είναι αυθεντικό, καθώς αποτελεί προϊόν επεξεργασίας». Η αιτιολόγηση αυτή, ωστόσο, δημιουργεί ερωτήματα, αφού η επεξεργασία του βίντεο, που είναι δεδομένη, δεν συνεπάγεται με το ότι το περιεχόμενο είναι μη αυθεντικό. Ένα οπτικοακουστικό υλικό μπορεί να έχει υποστεί μοντάζ ή να έχουν επιλεγεί συγκεκριμένα αποσπάσματα προς δημοσιοποίηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι συνομιλίες που περιλαμβάνει έχουν αλλοιωθεί. Εξάλλου, και η υπόθεση του Αλ Τζαζίρα συνοδεύτηκε με επεξεργασμένο βίντεο, με το αμοντάριστο υλικό να ήταν πολύ πιο μεγάλο.
Συνεπώς, το ζητούμενο δεν είναι αν υπήρξε επεξεργασία, αλλά εάν και με ποιον τρόπο αυτή επηρέασε το πραγματικό νόημα των συνομιλιών, χωρίς ωστόσο η ανακοίνωση να δίνει περαιτέρω εξηγήσεις ως προς τα ποια σημεία του υλικού θεωρούνται αλλοιωμένα, ούτε καταγράφει το πώς το μοντάζ οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το βίντεο είναι «μη αυθεντικό».
Πέραν των πιο πάνω, στην ανακοίνωση χρησιμοποιούνται κατηγορηματικές εκφράσεις, όπως «συνιστά», «αποτελεί», «δεν είναι» ή «δεν συνιστούν τίποτε άλλο», παρά το γεγονός πως σε άλλα σημεία διατυπώνονται επιφυλάξεις και ζητήματα που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Δηλαδή, από την μια η επιλογή της γλώσσας παραπέμπει σε οριστικά συμπεράσματα και από την άλλη, στην ίδια ανακοίνωση, δείχνει ότι ορισμένα ερωτήματα παραμένουν ανοικτά.
Ενδεικτική είναι η αναφορά ότι από τη μέχρι σήμερα εξασφαλισθείσα μαρτυρία «δεν προκύπτει παραβίαση του Ποινικού Κώδικα», ενώ ακολούθως αναφέρει ότι σε σχέση με τη νομοθεσία για την ποινικοποίηση της διαφθοράς, έχουν εκφραστεί «αριθμός επιφυλάξεων».
Το γεγονός ότι δεν στοιχειοθετείται ποινικό αδίκημα δεν οδηγεί αυτομάτως στο συμπέρασμα ότι όσα ειπώθηκαν ήταν «φαφλατισμοί», καθώς πρόκειται για δύο διαφορετικά ερωτήματα, τα οποία απαιτούν διαφορετική αξιολόγηση αλλά και τεκμηρίωση.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο -ίσως- «άλμα» της ανακοίνωσης αφορά τη διαπίστωση ότι το βίντεο «συνιστά μορφή υβριδικής επίθεσης με στόχο να πληγεί το Κυπριακό Κράτος», ενώ την ίδια ώρα αναφέρει πως ακόμη δεν έχει εντοπιστεί ο πελάτης που ανέθεσε στην ξένη εταιρεία την παραγωγή του βίντεο.
Οι δύο αυτές αναφορές στην ίδια ανακοίνωση εγείρουν ερωτήματα. Και αυτό διότι, από τη στιγμή που ο εντολέας παραμένει άγνωστος, με ποια στοιχεία κατέληξαν με τόση βεβαιότητα οι έρευνες στο εν λόγω συμπέρασμα. Και λόγος περί βεβαιότητας είναι διότι ο κ. Πασχαλίδης, αν και πρώην Δικαστής, δεν επέλεξε διατύπωση που να παραπέμπει σε ενδεχόμενο υπό διερεύνηση, αλλά διατύπωση που παραπέμπει σε οριστικό συμπέρασμα.
Αναμφίβολα, η διερεύνηση της προέλευσης του βίντεο είναι αναγκαία, ωστόσο δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση του ίδιου του περιεχομένου του, καθώς πρόκειται για δύο διαφορετικά ζητήματα.
Όπως ήταν αναμενόμενο, η ανακοίνωση έφερε αντιδράσεις και η δημόσια συζήτηση δεν επικεντρώνεται μόνο στα συμπεράσματα της έρευνας, αλλά και στην γλώσσα που χρησιμοποίησε ο κ. Πασχαλίδης, ο οποίος έδειξε να λειτουργεί περισσότερο ως συνήγορος υπεράσπισης των θεσμών και αφήνοντας εκτεθειμένους τους πρωταγωνιστές, αλλά και στο ίδιο το πρόσωπο του.
Και αυτό διότι, εν μέσω έρευνας, ανανεώθηκε η θητεία του για τρίτη συνεχόμενη φορά, κάτι που από μόνο του είναι προβληματικό. Όχι μόνο λόγω της ηλικίας του, αφού θα βρίσκεται στην θέση του προέδρου της ΑΑΔΙΠΑ μέχρι τα 84 έτη, αλλά η ανανέωση της θητείας του πριν την δημοσιοποίηση του πορίσματος του, δίνει τροφή για παραφιλολογία, η οποία θα έπρεπε να αποφευχθεί, είτε με την αντικατάσταση του με την λήξη της θητείας του, είτε με τον μη διορισμό του ως ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής, εάν εξαρχής υπήρχε από πλευράς Προέδρου αυτή η πρόθεση.
