Σε υψηλά επίπεδα παραμένει ο υπερπληθυσμός στις Κεντρικές Φυλακές, χωρίς να λαμβάνονται επί της ουσίας δραστικά μέτρα για αποσυμφόρηση, όπως για παράδειγμα η απέλαση αλλοδαπών ή η απονομή προεδρικής χάρης σε όσους έχουν σχεδόν εκτίσει την ποινή τους και αποφυλακίζονται εντός των επόμενων μηνών, νοουμένου πως δεν έχουν καταδικαστεί για σοβαρά αδικήματα και επιδεικνύουν καλή διαγωγή, όπως με την περίπτωση του «Χάμπουργκερ» που έλαβε προεδρική χάρη, παρά το γεγονός πως καταδικάστηκε σε 35 χρόνια φυλάκιση για πέντε απόπειρες φόνου, βιασμό γυναίκας και κατοχή με σκοπό την προμήθεια ναρκωτικών.
Οι Κεντρικές Φυλακές είναι ασφυκτικά γεμάτες, με αποτέλεσμα μέχρι σήμερα κρατούμενοι να είναι «στοιβαγμένοι» σε κελιά και άλλοι να κοιμούνται στο πάτωμα, ενώ συνεχίζονται οι καταγγελίες για άθλιες συνθήκες, βία και εξευτελιστικές συμπεριφορές, όπως αυτές καταγράφηκαν και στην έκθεση της Επιτροπής Πρόληψης των Βασανιστηρίων (CPT) που επισκέφθηκε εκ νέου την Κύπρο, έπειτα από καταγγελίες που τέθηκαν ενώπιον της.
Μάλιστα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί στην CPT, όπως έγραψε και στην έκθεση της, το γεγονός ότι η... διοίκηση των φυλακών «πέρασε» στα χέρια ισοβιτών ή βαρυποινιτών, που επιβάλλουν διαφορετικούς νόμους και άτυπες ποινές, με τις ευλογίες μάλιστα ορισμένων μελών του προσωπικού, κάτι για το οποίο είναι ενήμερο και το Υπουργείο Δικαιοσύνης και όλοι οι αρμόδιοι, δεδομένου πως η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι για σκοπούς αξιολόγησης ευρημάτων και λήψης μέτρων.
Παρά το γεγονός πως η ανέγερση νέων φυλακών δεν αναμένεται να επιλύσει όλα τα προβλήματα, καθώς αρκετά είναι άμεσα συνυφασμένα με την έλλειψη σωφρονιστικής πολιτικής και σχετίζονται με συμπεριφορές άλλων δεκαετιών, εντούτοις αναμένεται να αντιμετωπιστεί το θέμα του υπερπληθυσμού.
Αυτή τη στιγμή στις Φυλακές κρατούνται περίπου 1200 πρόσωπα, ενώ οι νέες Φυλακές που θα ανεγερθούν στο Μαθιάτη, με το έργο να εκτιμάται ότι θα κοστίσει περίπου 300 εκατομμύρια ευρώ, θα έχει δυνατότητα φιλοξενίας έως και 1500 κρατούμενους.
Το νέο σωφρονιστικό ίδρυμα θα ανεγερθεί σε κρατική έκταση 500 τετραγωνικών μέτρων, με το master plan, όπως ανακοίνωσε ο υπουργός, να αναμένεται να ολοκληρωθεί το φθινόπωρο, με τις κατασκευαστικές εργασίες να τοποθετούνται για το 2027. Οι παλιές Κεντρικές Φυλακές στη Λευκωσία θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά ως χώροι κράτησης υποδίκων, σύμφωνα με τον υπουργό.
Οι υφιστάμενες Κεντρικές Φυλακές χτίστηκαν το 1894, με δυνατότητα χωρητικότητας έως και 620 κρατούμενους, ενώ σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία που είναι ανοιχτά προς το κοινό από το Κτηματολόγιο, έχουν εμβαδόν 248.852 τ.μ.
Συνεπώς, οι νέες φυλακές προβλέπεται να ανεγερθούν σε έκταση 500 τετραγωνικών μέτρων, δηλαδή σε χώρο περίπου διπλάσιο από το σημερινό συγκρότημα των Κεντρικών Φυλακών στη Λευκωσία, το οποίο καταλαμβάνει 248.852 τ.μ. Παράλληλα, η χωρητικότητα θα αυξηθεί από 650 σε 1.500 κρατούμενους, προσθέτοντας 850 νέες θέσεις και υπερδιπλασιάζοντας τη δυναμικότητα του σωφρονιστικού συστήματος. Οι σημερινές Κεντρικές Φυλακές αποτελούνται από 40 κτίρια, πολλά από τα οποία ανεγέρθηκαν τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, ενώ το παλαιότερο υφιστάμενο κτίριο χρονολογείται από το 1930.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του κτηματολογίου, οι υφιστάμενες Κεντρικές Φυλακές αποτελούνται από 40 κτίρια και συνδυάζει υποδομές διαφορετικών εποχών. Παρά τις σημαντικές ανακαινίσεις και τις νεότερες προσθήκες της τελευταίας δεκαπενταετίας, σημαντικό μέρος των πτερύγων κράτησης εξακολουθεί να στεγάζεται σε κτίρια που ανεγέρθηκαν τη δεκαετία του 1950 και του 1960, γεγονός που αναδεικνύει την ανομοιογένεια και την ηλικία του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος.
Από τα διαθέσιμα στοιχεία στην ανοιχτή πύλη του Κτηματολογίου, προκύπτει η εξής χαρτογράφηση των σημερινών Φυλακών:
- 40 καταγεγραμμένα κτίρια εντός του τεμαχίου.
- Εμβαδόν τεμαχίου: 248.852 τ.μ. (σ.σ 1,3 εκατομμυρίων τετραγωνικών μέτρων η έκταση των νέων φυλακών)
- Τα κτίρια ανεγέρθηκαν από το 1930 έως το 2019 και περιλαμβάνουν πτέρυγες κράτησης, διοικητικές υπηρεσίες, εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις, αθλητικούς χώρους, θρησκευτικούς χώρους, εργαστήρια, αποθήκες και βοηθητικές υποδομές
Τα 40 κτήρια περιλαμβάνονται από:
- Πτέρυγες 1+2
- Θέατρο
- Πτέρυγα εξωιδρυματικής απασχόλησης γυναικών
- Πτέρυγα 3 (Γυναικών)
- Πτέρυγα 3 (Γυναικών)
- Πτέρυγα 4Α
- Πτέρυγα 4
- Πτέρυγα 10 (Ανδρών)
- Πτέρυγα 10Α (Ανηλίκων)
- Αίθουσα αθλοπαιδιών Πτέρυγας 9
- Βοηθητικό διοικητικό κτίριο Πτέρυγας 9
- Χώρος κρατουμένων Πτέρυγας 9
- Σχολείο Πτερύγων 5 & 8
- Γυμναστήριο
- Πτέρυγα 8
- Πτέρυγα 5
- Κέντρο Βίας & Πρόληψης
- Υποσταθμός ΑΗΚ
- Γραφείο παραλαβών
- Επισκεπτήριο
- Κτίριο 30
- Κτίριο 29
- Ισλαμικό τέμενος
- Εκκλησία
- Ανοικτή Φυλακή
- Ακαδημία Σωφρονιστικών Υπαλλήλων
- Κατοικία 65 (Φυλάκιο 205)
- Παγκύπριος Σύνδεσμος Εφέδρων
- Κοιν. Συμβούλιο Ριζοκαρπάσου
- Σώμα Κυπρίων Οδηγών
- Κτίριο Δημοσίων Έργων
- Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας
- Αίθουσα αθλοπαιδιών ΠΤ1+2
- Κέντρο για Συμβούλιο Αποφυλάκισης
- Κτίριο 56
- Αρχείο / Γραφείο Διευθύντριας
- Κέντρο εξωιδρυματικής απασχόλησης
- Κέντρο εξωιδρυματικής απασχόλησης
- Κλιμάκιο ΣΚΥ/ΛΩΝ
- Γραφείο Κινήσεως
Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, η χαρτογράφηση των κτιρίων έχει ως ακολούθως:
Οι εγκαταστάσεις παρουσιάζουν μεγάλη χρονική διαφορά, ως ακολούθως:
- το παλαιότερο κτίριο χρονολογείται από το 1930,
- αρκετές πτέρυγες και κτίρια είναι ηλικίας 65-75 ετών (1950-1960),
- οι πτέρυγες 1 και 2 έχουν ηλικία περίπου 40 ετών,
- η Ανοικτή Φυλακή κατασκευάστηκε το 1997,
- ενώ η νεότερη πτέρυγα κράτησης είναι η νέα Πτέρυγα Γυναικών του 2014
Μετά το 2030 οι νέες Φυλακές
Σύμφωνα με τα όσα έγιναν γνωστά, η τοποθεσία που επιλέχθηκε για ανέγερση των νέων Φυλακών είναι βορείως της κοινότητας του Μαθιάτη, κοντά στα όρια με την κοινότητα του Καταλιόντα.
Σε πρόσφατες δηλώσεις του στην κρατική τηλεόραση ο υπουργός Δικαιοσύνης, Κώστας Φυτιρής παραδέχθηκε ότι οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις δεν μπορούν να μετατραπούν σε σύγχρονες φυλακές, προσθέτοντας ότι οι προσπάθειες επικεντρώνονται στη βελτίωση των συνθηκών, στην ενίσχυση του προσωπικού και στην αναβάθμιση των συστημάτων ασφαλείας.
Για τις νέες Φυλακές ο κ. Φυτιρής ανέφερε ότι προχωρούν οι σχεδιασμοί και οι επαφές για χρηματοδότηση του έργου, ενώ στόχος είναι να παρουσιαστεί το φθινόπωρο το master plan στην τοπική κοινότητα. «Κύριος στόχος και βασικός πρώτος στόχος είναι να μπουν μπουλντόζες και να ξεκινήσει το έργο πριν από το τέλος του 2027», δήλωσε.
Ξεκαθάρισε, πάντως, ότι πρόκειται για ένα μεγάλο έργο που απαιτεί χρόνο, εκτιμώντας ότι οι νέες φυλακές δεν αναμένεται να είναι έτοιμες πριν από το 2030.
Επιστολή Ισότητας στον Πρόεδρο
Στο μεταξύ, σε ό,τι αφορά το μέτωπο των δεσμοφυλάκων της Ισότητας με τη Διεύθυνση των Φυλακών και το Υπουργείο Δικαιοσύνης, η Συντεχνία απέστειλε επιστολή στον Πρόεδρο, τον οποίο καλεί να παρέμβει, τονίζοντας τα ζητήματα που προκύπτουν και ελλοχεύουν σοβαρούς κινδύνους.
Μεταξύ άλλων η Ισότητα αναφέρει πως «η κατάσταση έχει φθάσει στο απροχώρητο», προσθέτοντας πως «αναγκαζόμαστε να ζητήσουμε τη δική σας παρέμβαση, διότι οι αλλεπάλληλες επιστολές μας προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, με αίτημα συνάντησης και παράθεσης των προβλημάτων, παραμένουν μέχρι και σήμερα αναπάντητες. Η πολιτική ηγεσία μάς αγνοεί επιδεικτικά, αρνούμενη τον διάλογο με μια Συντεχνία που διαθέτει την πολύτιμη, καθημερινή εμπειρία δεκαετιών μέσα στις πτέρυγες».
Η Ισότητα αναφέρει στον Πρόεδρο πως η ασφάλεια του προσωπικού κινδυνεύει άμεσα, ενώ «ο υπερπληθυσμός, σε συνδυασμό με την τραγική υποστελέχωση, έχει δημιουργήσει μια ωρολογιακή βόμβα. Ειδικά κατά τις νυχτερινές βάρδιες εφαρμόζεται η εξαιρετικά επικίνδυνη και απαράδεκτη πρακτική του εγκλεισμού ενός ή δύο δεσμοφυλάκων μέσα στην πτέρυγα, μαζί με 100 έως 120 κρατούμενους. Πρόκειται για μέτρο που εκθέτει σε σοβαρότατο κίνδυνο τη σωματική ακεραιότητα και τη ζωή συναδέλφων μας, οι οποίοι είναι κυριολεκτικά εξουθενωμένοι, έπρεπε να είχε τερματιστεί ήδη από χθες, διότι η κατάσταση δεν ελέγχεται πλέον».
Παράλληλα, σημειώνουν πως αντί να βλέπουν κινήσεις εκτόνωσης της κρίσης, βιώνουν καθημερινά «τη στάση μιας αυταρχικής Διεύθυνσης, η οποία επιχειρεί να επιβάλει ένα αποτυχημένο στρατιωτικό καθεστώς. Οι χειρισμοί αυτοί απέχουν πολύ από τα ευρωπαϊκά σωφρονιστικά πρότυπα, τα οποία επιτάσσουν ανθρωποκεντρικό μοντέλο και σύγχρονη σωφρονιστική πολιτική — κατεύθυνση με την οποία συντάσσεστε άλλωστε και εσείς, όπως προκύπτει από τις δημόσιες εξαγγελίες σας για την αποσυμφόρηση των Φυλακών. Η παρούσα κουλτούρα διοίκησης δεν αποδίδει κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα· αντιθέτως, καλλιεργεί τοξικό κλίμα έντασης και φόβου, τα πραγματικά προβλήματα κρύβονται κάτω από το χαλί και το προσωπικό στερείται της δυνατότητας να εκπαιδευτεί και να αφοσιωθεί στο πραγματικό του έργο: τον σωφρονισμό».
Επίσης, φέρουν ως χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της νοοτροπίας φίμωσης και εκφοβισμού -όπως αναφέρουν- την ενεργοποίηση πειθαρχικής διαδικασίας εναντίον του Εκπροσώπου Τύπου της Συντεχνίας, Γιώργου Μαλτέζου, στον απόηχο των δημόσιων τοποθετήσεών του για προβλήματα στις Φυλακές.
Η Ισότητα ζητά την άμεση λήψη μέτρων, τόσο για την αποσυμφόρηση των φυλακών με εναλλακτικές πρακτικές, όσο και πρόσληψη νέου προσωπικού, ενώ ζητά πέραν του διορισμού μόνιμου Διευθυντή, την τοποθέτηση τεσσάρων επιπλέον λειτουργών, με τεκμηριωμένη ακαδημαϊκή και πρακτική κατάρτιση στη διοίκηση προσωπικού, την εγκληματολογία και τη σωφρονιστική πολιτική. Επίσης, ζητά τον άμεσο τερματισμό της πρακτικής του εγκλεισμού δεσμοφυλάκων εντός των πτερύγων κατά τις νυχτερινές βάρδιες, καθώς και την καθιέρωση δικαιώματος εθελοντικής αφυπηρέτησης με τη συμπλήρωση 25 ετών υπηρεσίας, λόγω της ακραίας φθοράς που επιφέρει το επάγγελμα.
