Αδυναμίες στον σχεδιασμό και την παρακολούθηση των μέτρων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών σε Κύπρο, Βέλγιο, Ιταλία και Λιθουανία που χρηματοδοτήθηκαν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, εντόπισε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ), σε ειδική έκθεση που δημοσιεύτηκε την Τρίτη στο Λουξεμβούργο. Τα ευρήματα που αφορούν την Κύπρο, καθιστούν τα όποια οφέλη εξοικονόμησης ενέργειας αμφίβολα, καθώς καταγράφονται μικρά ποσοστά εξοικονόμησης, μέσω ενεργειών που στην πράξη δεν μειώνουν την πραγματική κατανάλωση ενέργειας ενός κτιρίου.
Αναλυτικότερα για την Κύπρο, το ΕΕΣ σημειώνει ότι η χώρα ήταν το μόνο από τα τέσσερα κράτη μέλη του δείγματος που επέλεξε έργα βαθιάς ανακαίνισης (deep renovation) στο πλαίσιο συγκεκριμένου μέτρου, αντιπροσωπεύοντας το 20% των κονδυλίων που διατέθηκαν για ανακαινίσεις. Ωστόσο, οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι, βάσει δικών τους υπολογισμών με στοιχεία πραγματικών κτιρίων, η αναφερόμενη από την Κύπρο εξοικονόμηση ενέργειας δεν θα πληρούσε το ελάχιστο όριο του 30% που απαιτείται.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι το 88% της εξοικονόμησης ενέργειας που δηλώνει η Κύπρος προέρχεται από την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάνελ, εγκαταστάσεις που χρηματοδοτούνται κυρίως μέσω του μέτρου «Προώθηση ατομικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης», όπως σημειώνει το ΕΕΣ σε άλλο σημείο της έκθεσης. Όπως τονίζεται, τα φωτοβολταϊκά πάνελ μειώνουν τις κλιματικές επιπτώσεις χάρη στις χαμηλότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και καταγράφονται ως εξοικονόμηση στο πλαίσιο της Οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, ωστόσο τονίζεται ότι στην πράξη, δεν μειώνουν την πραγματική κατανάλωση ενέργειας ενός κτιρίου
Σύμφωνα με το ΕΕΣ, οι δικαιούχοι μπορούν να ενταχθούν στην Κύπρο στο Εθνικό Σχέδιο Συμψηφισμού Μετρήσεων (Net Metering), με περίοδο απόσβεσης του κόστους εγκατάστασης μεταξύ 3,5 και 5 ετών, ωστόσο κατά τους επιτόπιους ελέγχους διαπιστώθηκε ότι κάποιοι δικαιούχοι χρησιμοποίησαν την ενεργειακή πίστωση για να διατηρήσουν ή ακόμη και για να αυξήσουν την κατανάλωσή τους.
Επιπλέον, μέσω μελέτης για τη μεθοδολογία υπολογισμού ενεργειακής απόδοσης κτιρίων στην Κύπρο διαπιστώθηκαν μεγάλες στρεβλώσεις μεταξύ της εκτιμώμενης τελικής κατανάλωσης ενέργειας, με απόκλιση δύο έως τρεις φορές υψηλότερη από την πραγματική, ενώ άλλη μελέτη εντόπισε απόκλιση έως 377%.
Στο κεφάλαιο κόστους-αποτελεσματικότητας, το ΕΕΣ αναφέρει ότι η Κύπρος θα χρειαστεί, με βάση τους τρέχοντες ρυθμούς, περίπου 24 εκατ. ευρώ για να επιτύχει τον στόχο του μέτρου βαθιάς ανακαίνισης, 81% του διατεθέντος κονδυλίου, γεγονός που κατά τους ελεγκτές, υποδεικνύει ότι το κόστος είχε αρχικά υπερεκτιμηθεί.
Αντίθετα, για το απλούστερο μέτρο, το κόστος αναπροσαρμόστηκε προς τα πάνω σε αναθεώρηση του εθνικού σχεδίου, με το 96% του κονδυλίου των 74 εκατ. ευρώ να αναμένεται να απορροφηθεί. Το ΕΕΣ κατέταξε το μέτρο βαθιάς ανακαίνισης της Κύπρου ως «σε κίνδυνο καθυστέρησης», μετά την υποχώρηση του στόχου από 1.100 σε 800 ανακαινίσεις τον Νοέμβριο του 2025. Πρόκειται για μια αναθεώρηση που, όπως σημειώνει η έκθεση, δεν αντικατόπτριζε πλήρως την πραγματική πρόοδο, καθώς τον ίδιο μήνα οι κυπριακές αρχές είχαν ήδη ενημερώσει το Συνέδριο ότι 263 έργα είχαν ολοκληρωθεί και 1.465 είχαν υπογραφεί.
Όσον αφορά τα άλλα τρία κράτη μέλη που εξετάζει η έκθεση, στο Βέλγιο οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι τα κριτήρια επιλεξιμότητας δεν απαιτούσαν χαμηλή ενεργειακή κατηγορία, με αποτέλεσμα να χρηματοδοτούνται κυρίως μέσης ή χαμηλής εμβέλειας παρεμβάσεις. Στην Ιταλία, το πρόγραμμα «Superbonus» που κάλυπτε έως 110% του κόστους των δικαιούχων χαρακτηρίστηκε από το ΕΕΣ ως το ακριβότερο και λιγότερο αποδοτικό μέτρο του δείγματος, με κόστος σχεδόν 10 ευρώ ανά κιλοβατώρα εξοικονομούμενης ενέργειας. Στη Λιθουανία, η αναθεώρηση του εθνικού σχεδίου οδήγησε σε μείωση του στόχου κατά 40%, με κίνδυνο επίτευξης μόλις του 77% του αναθεωρημένου στόχου.
Σε επίπεδο συνόλου της ΕΕ, το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι το ΤΑΑ δεν περιείχε καμία αναφορά σε «βαθιές ανακαινίσεις», με μόνο τη Ρουμανία, από τα 27 κράτη μέλη, να έχει συνδέσει μέτρο με ρητό στόχο βαθιάς ανακαίνισης. Το 83% του κόστους των μέτρων αφορούσε ανακαινίσεις μεσαίου βάθους, ενώ για το υπόλοιπο 17% δεν απαιτούνταν καθόλου ελάχιστη εξοικονόμηση ενέργειας.
Το ΕΕΣ διατύπωσε τρεις συστάσεις προς την Κομισιόν: βελτίωση της στόχευσης των μέτρων ανακαίνισης ενόψει του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ), διαφανέστερη αναφορά της εξοικονόμησης ενέργειας και αξιολόγηση των μέτρων (έως τέλη 2026 και 2028 αντίστοιχα), και βελτίωση της παρακολούθησης απόδοσης έως τον Δεκέμβριο 2027.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε από την μεριά της χαιρέτισε το συμπέρασμα της έκθεσης ότι το TΑΑ παρείχε ευρεία στήριξη για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κατοικιών, σημειώνοντας ότι ο μηχανισμός στηρίζει πάνω από 400 μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις για την ενεργειακή απόδοση, ύψους περίπου 80 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 44 δισ. ευρώ αφορούν ειδικά την ανακαίνιση κατοικιών.
Αναφορικά με την απουσία στόχευσης σε βαθιές ανακαινίσεις, η Κομισιόν υποστήριξε ότι ο Κανονισμός για το ΤΑΑ δεν υποχρέωνε τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν τέτοια μέτρα στα εθνικά τους σχέδια, ενώ επεσήμανε ότι, όπως αναγνωρίζει και η ίδια η έκθεση, τα κράτη μέλη επέλεξαν εν γένει σχήματα με στόχο να καλύψουν ευρύτερο φάσμα νοικοκυριών και κτιρίων, πετυχαίνοντας ανακαινίσεις ταχύτερα και σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Η Κομισιόν αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση για ενίσχυση του σχεδιασμού και της παρακολούθησης των μέτρων ανακαίνισης κατοικιών στο επόμενο ΠΔΠ, παραπέμποντας στον νέο Κανονισμό Επιδόσεων που έχει προτείνει για ενιαία παρακολούθηση δαπανών, με τους μελλοντικούς όρους να εξαρτώνται από την έκβαση των διοργανικών διαπραγματεύσεων για το επόμενο ΠΔΠ.
Σχετικά με την αξιοπιστία των στοιχείων ενεργειακής εξοικονόμησης και τα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης, η Κομισιόν σημείωσε ότι αυτά βασίζονται στη μεθοδολογία της Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων και αποτελούν αξιόπιστο εργαλείο αποτίμησης βελτιώσεων, υπογραμμίζοντας ότι η μέτρηση της πραγματικής εξοικονόμησης ενέργειας ούτε απαιτείται νομικά ούτε είναι τεχνικά εφικτή με απόλυτη ακρίβεια, καθώς οι εκτιμήσεις επηρεάζονται από παράγοντες όπως η πληρότητα κατοίκησης, η συμπεριφορά των χρηστών και οι καιρικές συνθήκες. Στο ίδιο πλαίσιο, αποδέχεται εν μέρει και τη σύσταση για βελτίωση της παρακολούθησης επιδόσεων.
Όσον αφορά τους κοινούς δείκτες παρακολούθησης, η Κομισιόν υπενθύμισε ότι αυτοί αποσκοπούν στην καταγραφή προόδου ως προς τους συνολικούς στόχους του ΤΑΑ και όχι στην αξιολόγηση μεμονωμένων μέτρων, ενώ την ευθύνη αναφοράς των υποκείμενων στοιχείων φέρουν τα κράτη μέλη, ενώ δεσμεύτηκε να παράσχει περαιτέρω πληροφόρηση για τη μεθοδολογία του κοινού δείκτη περί εξοικονόμησης ενέργειας.
Τέλος, η Κομισιόν αναγνώρισε τις καθυστερήσεις σε πιο σύνθετα μέτρα ανακαίνισης, τις οποίες απέδωσε στο ιδιαίτερα δύσκολο πλαίσιο υλοποίησης του ΤΑΑ εν μέσω πανδημίας COVID-19, του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση, τον υψηλό πληθωρισμό και τις διαταραχές εφοδιαστικής αλυσίδας, δηλώνοντας ότι παραμένει προσηλωμένη στην επίτευξη των στόχων του ΤΑΑ εντός του νομικού χρονοδιαγράμματος.
Πηγή: ΚΥΠΕ
