Ιδιαίτερα πλούσιο σε δηλώσεις και προθέσεις είναι -μέχρι στιγμής τουλάχιστον- το ταξίδι του Ντόναλντ Τραμπ στην Τουρκία για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, θα είναι όμως και παραγωγικό για την Τουρκία;
Ο χρόνος θα δείξει αν η πρόθεση του Αμερικανού προέδρου να αποδεσμεύσει τα F-35 για την Τουρκία θα γίνει και πράξη – μεσολαβεί εξάλλου το Κογκρέσο που έχει αποφασιστικό λόγο για την άρση των κυρώσεων κατά της Άγκυρας.
Αν υπάρχει, όμως, κάτι που ήταν άμεσα ορατό ήταν το εξαιρετικά θερμό κλίμα ανάμεσα στον Αμερικανό και τον Τούρκο πρόεδρο και οικοδεσπότη της Συνόδου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Τραμπ έφτασε στην Άγκυρα με το «ενδιάμεσο» προεδρικό αεροσκάφος που είναι δώρο του Κατάρ μέχρι να ολοκληρωθεί η νέα γενιά των Air Force One.
Εκεί τον υποδέχτηκε ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η σύζυγός του, Εμινέ. Ο Τούρκος ηγέτης έπιασε αμέσως αγκαζέ τον Τραμπ, αν και οι δύο δεν φαίνονταν να περπατούν πολύ καλά.
«Merhaba asker» (γειά σου, στρατιώτη) είπε μάλιστα ο Αμερικανός πόρεδρος, απευθυνόμενος στο άγημα που τον υποδέχτηκε στο αεροδρόμιο της Άγκυρας.
Οι δύο ηγέτες δεν έκαναν οι δηλώσεις, αφήνοντας προφανώς τα σπουδαία για αργότερα.
Αν αυτό σημαίνει κάτι, χέρι-χέρι περπάτησαν ο Ερντογάν και με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.
Στις δηλώσεις του στο Προεδρικό Μέγαρο πλέον, ο Αμερικανός πρόεδρος άνοιξε τα χαρτιά του για τα F-35 και την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
«Αυτή είναι μια απόφαση που θα πάρουμε εμείς. Έχουμε πολύ καλές σχέσεις. Όλοι λένε: “Γιατί να μην το κάνουμε αυτό;” Η Τουρκία είναι πιο πιστή από τις περισσότερες χώρες. Είναι κάτι που εξετάζουμε. Το F-35 είναι το καλύτερο αεροσκάφος στον κόσμο, και θα το λάβουμε υπόψη», είπε.
Για τις κυρώσεις CAATSA είπε: «Θα άρουμε τις κυρώσεις, εντάξει; Δεν θέλω να χάνω χρόνο απαντώντας σε αυτό. Θα άρουμε αυτές τις κυρώσεις. Ήρθε η ώρα. Δεν θέλουμε να επιβάλλουμε κυρώσεις στους φίλους μας. Δεν θέλω να πνίξω τον φίλο μου με κυρώσεις».
Σε άλλο σημείο, ο Τραμπ, περνώντας από το ένα θέμα στο άλλο, είπε: «Όπως έχει αναφερθεί ευρέως στον Τύπο, είμαστε πολύ στενοί φίλοι (με τον Ερντογάν). Είναι υπέροχο να με καλωσορίζει το κτίριο όπου αναγράφεται το όνομά μου μόλις προσγειωθώ στο αεροδρόμιο. Το αεροδρόμιο είναι πανέμορφο, όλοι οι δρόμοι είναι καινούργιοι. Έχουμε καλές σχέσεις από την αρχή. Είναι μια πολύ ιδιαίτερη σχέση μεταξύ μας. Η Τουρκία έχει έναν πολύ ισχυρό ηγέτη. Διαθέτει ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις. Είναι μια πολύ ισχυρή χώρα. Χάρη σε αυτή τη σχέση, όλα πάνε καλά. Τρέφω μεγάλο σεβασμό για τον Πρόεδρο. Πιθανότατα θα συζητήσουμε και για το Ιράν. Έχουμε καταστρέψει σε μεγάλο βαθμό τον στρατό του. Δεν θα αποκτήσουν πυρηνικά όπλα. Είναι μεγάλη τιμή για μένα να βρίσκομαι ανάμεσά σας. Είχαμε μια πολύ καλή συνάντηση. Απολαύσαμε ένα ωραίο δείπνο και εργαστήκαμε πολύ».
Εξάλλου το είπε καθαρά ο Αμερικανός ηγέτης: είναι στην Άγκυρα μόνο και μόνο γιατί είναι «σπουδαίοι φίλοι». Το φιλοσόφησε και λίγο: «Ποτέ δεν ξέρεις γιατί μια σχέση είναι ξεχωριστή· κάποιοι άνθρωποι πρέπει να βρίσκονται στη ζωή σου και άλλοι όχι. Είτε συνεργάζεσαι με πολύ σκληρούς τύπους είτε δεν μπορείς να τα βγάλεις πέρα με αδύναμους ανθρώπους. Είχαμε εκείνο το περιστατικό με τον πάστορα, ο οποίος καταδικάστηκε σε μακροχρόνια φυλάκιση. Τηλεφώνησα στον Πρόεδρο και τον απελευθέρωσε αμέσως. Η χριστιανική κοινότητα δεν θα τον ξεχάσει. Τότε κατάλαβα πόσο καλή ήταν η χημεία μεταξύ μας. Υπάρχουν επίσης εκείνοι με τους οποίους δεν έχω καλή χημεία, και τα βγάζουμε πέρα μαζί τους με κάποιον τρόπο».
Καλά λόγια είχε να πει και για την επικεφαλής της ιταλικής κυβέρνησης Τζόρτζια Μελόνι - οι σχέσεις τους δεν είναι και στο καλύτερο σημείο τους το τελευταίο διάστημα.
«Είναι καλός άνθρωπος, πραγματικά», απάντησε ο Αμερικανός πρόεδρος σε μία ερώτηση που του έθεσε δημοσιογράφος. Πρόσθεσε ότι «την αγαπώ πολύ, όμως πιστεύω πως έκανε ένα λάθος, απλά δεν ήταν εκεί για εμάς και αυτό δεν μου άρεσε», αναφερόμενος στην άρνηση της Μελόνι να συνδράμει την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν.
Ο Ερντογάν εξήγησε, από την πλευρά του, ότι «το F-35 δεν αποτελεί νέο ζήτημα για εμάς· το έχουμε συζητήσει με τις ΗΠΑ στο παρελθόν και μας δόθηκε η υπόσχεση για 5 αεροσκάφη. Ο κ. Τραμπ μας έδωσε επίσης τον λόγο του, και γνωρίζω ότι στις συζητήσεις αυτής της συνόδου κορυφής εξετάζουμε θετικά την υπόσχεση που λάβαμε από αυτούς σχετικά με το F-35. Ο κ. Τραμπ τηρεί πάντα τον λόγο του σε αυτό το θέμα. Πιστεύω ότι θα προκύψει μια θετική απόφαση σχετικά με το F-35».
Τι ζητούσε η Τουρκία
Η Άγκυρα είχε μια αρκετά μεγάλη λίστα με όσα ήθελε να εξασφαλίσει από τη Σύνοδο Κορυφής, σε μια προσπάθεια να κεφαλαιοποιήσει τη συγκυρία και με στόχο την πλήρη εξομάλυνση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων όπως και να διασφαλίσει την άνευ όρων συμμετοχή της στο μεγάλο εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Άμυνας.
Κορυφαίο ίσως αίτημα προς τις ΗΠΑ ήταν η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, με τον Τραμπ να στέλνει το μήνυμα ότι θέλει να βρεθεί τρόπος για να αρθούν οι κυρώσεις κατά της Άγκυρας βάσει της νομοθεσίας CAATSA και λόγω της αγοράς και κατοχής του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Ωστόσο η αμερικανική νομοθεσία και το Κογκρέσο αποτελούν εμπόδια που δεν μπορούν να παρακαμφθούν, οπότε η δήλωση Τραμπ έχει επικοινωνιακό μάλλον αντίκρυσμα παρά πρακτικό.
Παράλληλα, η Τουρκία ήθελε να εξασφαλίσει ότι θα γίνει πράξη η πρόθεση της Γαλλίας να απελευθερώσει την πώληση των γαλλοϊταλικής κατασκευής πυραύλων SAMP/T. Εάν επιβεβαιωθεί η πώληση του συστήματος στην Τουρκία, τότε πιθανότατα θα εκλείψει η ανάγκη διατήρησης των S-400, άρα αμέσως θα ανοίξει ο δρόμος για την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35.
Για την Τουρκία, το άλλο μεγάλο στοίχημα είναι να ανοίξει το παράθυρο για τη θεσμική, αλλά χωρίς όρους και περιορισμούς, συμμετοχή της στο εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Άμυνας και του επανεξοπλισμού της Ευρώπης (πρόγραμμα SAFE). Η Άγκυρα ελπίζει ότι έτσι θα διαμορφωθεί το πλαίσιο για μια ειδική σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Τουρκία να λειτουργεί ως πάροχος ασφάλειας και αμυντικού εξοπλισμού.
Μπλόκο του Κογκρέσου στα F-35 της Τουρκίας-18 βουλευτές προειδοποιούν τον Τραμπ για τους S-400
Να μπλοκάρει οποιαδήποτε προσπάθεια επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 καλούν την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων 18 μέλη του Κογκρέσου, επικαλούμενα τους περιορισμούς που εξακολουθούν να ισχύουν λόγω της αγοράς του ρωσικού συστήματος S 400 από την 'Άγκυρα.
Με επιστολή που στάλθηκε στον επικεφαλής της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας Στιβ Σκαλίζ και στον επικεφαλής της δημοκρατικής μειοψηφίας Χακίμ Τζέφρις, οι Δημοκρατικοί βουλευτές ζητούν από την ηγεσία της Βουλής να είναι έτοιμη να ασκήσει τις εξουσίες που προβλέπει η νομοθεσία, εφόσον η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρήσει να προχωρήσει σε πώληση ή μεταβίβαση των αμερικανικών μαχητικών στην Τουρκία.
Την επιστολή υπογράφουν η Ντίνα Τάιτους, ο Κρις Πάπας, η Μάγκι Γκούντλαντερ, η Γκρέις Μενγκ, ο Φρανκ Παλόουν Τζούνιορ, ο Μπραντ Σνάιντερ, ο Τζος Γκότχαϊμερ, ο Τζάρεντ Μόσκοβιτς, ο Τεντ Λιου, ο Μπραντ Σέρμαν, ο Μάικ Κουίγκλι, ο Νταν Γκόλντμαν, ο Τζέιμς ΜακΓκόβερν, ο Στίβεν Λιντς, ο Τζιμ Κόστα, ο Τζορτζ Λάτιμερ, ο Γκέιμπ Άμο και ο Ρόμπερτ Μενέντεζ.
Η επιστολή που αποτελεί πρωτοβουλία της Ντίνα Τάιτους, έρχεται ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην 'Άγκυρα, στις 7 και 8 Ιουλίου, και στον απόηχο πληροφοριών ότι η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει τρόπους για την επαναφορά της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Οι βουλευτές αναφέρονται σε πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος άφησε να εννοηθεί ότι προτίθεται να μεταφέρει ένα «μεγάλο δώρο» στον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, καθώς και σε δήλωση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς ότι βρίσκεται σε εξέλιξη αξιολόγηση για το πώς θα μπορούσε να προχωρήσει νομικά μια τέτοια πώληση.
Στην επιστολή υπενθυμίζεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες απέκλεισαν την Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την αγορά των S-400 από τη Ρωσία, καθώς η Ουάσιγκτον είχε κρίνει ότι η συνύπαρξη του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος με το αμερικανικό μαχητικό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ευαίσθητες πληροφορίες για τις δυνατότητες του αεροσκάφους.
Οι βουλευτές σημειώνουν επίσης ότι τον Δεκέμβριο του 2020 η τότε κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών βάσει του νόμου CAATSA, λόγω της αγοράς των S-400. Όπως αναφέρουν, η απόφαση αυτή δεν έχει ανακληθεί και εξακολουθεί να έχει νομική ισχύ.
Στο νομικό σκέλος, οι υπογράφοντες επικαλούνται τόσο τον CAATSA όσο και τον νόμο περί Εθνικής Άμυνας για το οικονομικό έτος 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταβίβαση F-35 στην Τουρκία όσο η Άγκυρα εξακολουθεί να κατέχει το σύστημα S-400 και δεν παρέχει συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις ότι δεν θα επιδιώξει εκ νέου την απόκτησή του.
Σύμφωνα με την επιστολή, από τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν προκύπτει ότι η Τουρκία έχει απομακρύνει το ρωσικό σύστημα, το έχει αποσύρει από επιχειρησιακή χρήση ή έχει άρει με οποιονδήποτε άλλο τρόπο την αιτία που οδήγησε στην επιβολή των κυρώσεων.
Οι βουλευτές υποστηρίζουν ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 θα έφερνε την κυβέρνηση σε σύγκρουση με τις νόμιμες υποχρεώσεις της.
Επικαλούνται, μάλιστα, την κατάθεση του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ενώπιον της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, στις 3 Ιουνίου 2026, κατά την οποία, σύμφωνα με την επιστολή, αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από τον νόμο να διατηρήσει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και δεν μπορεί να επανεντάξει την 'Αγκυρα στο πρόγραμμα υπό τις παρούσες συνθήκες.
Πέρα από το νομικό πλαίσιο, οι υπογράφοντες προειδοποιούν ότι μια τέτοια απόφαση θα έστελνε λανθασμένο στρατηγικό μήνυμα στους εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην επιστολή γίνεται αναφορά στην τουρκική στάση έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου, στην υποστήριξη προς το Αζερμπαϊτζάν στις επιχειρήσεις κατά της Αρμενίας και στη στάση της 'Αγκυρας απέναντι στο Ισραήλ.
Κατά τους βουλευτές, η παροχή ενός από τα πλέον προηγμένα αμερικανικά οπλικά συστήματα στην Τουρκία, χωρίς να έχουν αρθεί οι λόγοι που οδήγησαν στον αποκλεισμό της, θα μπορούσε να ενθαρρύνει περαιτέρω αποσταθεροποιητική συμπεριφορά και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη συμμάχων που έχουν τηρήσει τους κανόνες.
Οι υπογράφοντες τονίζουν ότι ο CAATSA εγκρίθηκε με συντριπτικές διακομματικές πλειοψηφίες, ώστε το Κογκρέσο να διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο σε αποφάσεις που αφορούν την παροχή αμερικανικής στρατιωτικής τεχνολογίας σε χώρες που έχουν προχωρήσει σε σημαντικές συναλλαγές με αντιπάλους των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Η ακεραιότητα αυτού του πλαισίου, καθώς και το μήνυμα που στέλνει σε κάθε χώρα που σταθμίζει αν θα αγοράσει ρωσικά όπλα, εξαρτώνται από την προθυμία του Κογκρέσου να το εφαρμόσει», αναφέρουν χαρακτηριστικά στην επιστολή.
Η ατζέντα της Συνόδου
Ψηλά στην ατζέντα της Συνόδου ήταν η υλοποίηση της δέσμευσης για συνολικές αμυντικές δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ έως το 2035, εκ των οποίων το 3,5% αφορά αμιγώς στρατιωτικές δαπάνες και το υπόλοιπο επενδύσεις που ενισχύουν την άμυνα και την ανθεκτικότητα. (Η Ελλάδα, η Πολωνία, οι σκανδιναβικές και οι βαλτικές χώρες καλύπτουν τον στόχο).
Η συζήτηση για τις αμυντικές δαπάνες συνδέεται άμεσα με τον ευρύτερο μετασχηματισμό της Συμμαχίας και τη σταδιακή μεταφορά μεγαλύτερου μέρους της ευθύνης για τη συμβατική άμυνα της Ευρώπης στους Ευρωπαίους Συμμάχους και τον Καναδά, χωρίς να αμφισβητείται η αμερικανική δέσμευση στο άρθρο 5.
Η συνέχιση της στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία είναι και αυτή βασικό αντικείμενο της Συνόδου.
Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί και στην ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης της Συμμαχίας.
«Λίστα αγορών» 40 δισ. δολαρίων από το ΝΑΤΟ
Με πρόθεση να πείσει τον Τραμπ ότι οι Ευρωπαίοι παίρνουν στα σοβαρά το θέμα της άμυνας και των εξοπλισμών, ο Γενικός Γραμματέας της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε συμβόλαια εξοπλισμών με αξία που θα ξεπεράσει τα 40 δισεκατομμύρια δολάρια την επόμενη πενταετία.
Η λίστα περιλαμβάνει:
- Πέντε drone επιτήρησης Grumman MQ-4C Triton της Northrop, με τη Νορβηγία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία και τη Δανία να υπογράφουν επιστολή προθέσεων για την αγορά. Τα Triton και τα RQ-4D Phoenix που εδρεύουν στη βάση της Σιγκονέλα στην Ιταλία, θα χρησιμοποιηθούν για το πρόγραμμα χερσαίας επιτήρησης του ΝΑΤΟ.
- Έως και δέκα αεροσκάφη επιτήρησης GlobalEye από τη Saab προκειμένου να αντικαταστήσουν τον γηρασμένο στόλο αεροσκαφών έγκαιρης προειδοποίησης AWACS. Μια επιλογή και με πολιτική σημασία αφού επιλέγεται μια σουηδική εταιρεία αντί της αμερικανικής Boeing.
- Ένα δεύτερο Airbus A330 MRTT θα προστεθεί στον πολυεθνικό στόλο εναέριου ανεφοδιασμού που θα έχει πλέον 12 αεροσκάφη.
Ακόμη, οι Σύμμαχοι δεσμεύονται να εργαστούν από κοινού για να αποκτήσουν, αποθηκεύσουν, μεταφέρουν και διαχειριστούν αποθέματα κρίσιμων αμυντικών υλικών. Η πρωτοβουλία περιλαμβάνει το Βέλγιο, τον Καναδά, τη Δανία, τη Φινλανδία, την Ελλάδα, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, τη Νορβηγία, την Ισπανία, τη Σουηδία και την Τουρκία.
Ρούτε: Το ΝΑΤΟ χρειάζεται «διατλαντική επανάσταση» στην αμυντική βιομηχανία
Σε «διατλαντική επανάσταση» στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας κάλεσε τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ ο Μαρκ Ρούτε, τονίζοντας ότι απαιτούνται μεγαλύτερες επενδύσεις και ταχύτερη αύξηση της παραγωγής, την ώρα που η Ρωσία συνεχίζει να ενισχύει τη στρατιωτική της μηχανή, επενδύοντας τεράστιους πόρους.
«Για να αντιμετωπίσουμε αυτή την πρόκληση, χρειαζόμαστε μία διατλαντική αμυντική βιομηχανική επανάσταση», δήλωσε και τόνισε χαρακτηριστικά ότι «ο ήχος των μηχανών πρέπει να γίνει βρυχηθμός».
Και αυτά γιατί «το ΝΑΤΟ είναι ομάδα που ξέρει να σκοράρει». Όπως εξήγησε, «καμία ομάδα δεν κερδίζει χάρη σε έναν μόνο εξαιρετικό παίκτη. Χρειάζεσαι τον τερματοφύλακα, τους αμυντικούς, τους μέσους, τους επιθετικούς. Όλοι όμως παρατηρούν τον παίκτη που πέτυχε το νικητήριο γκολ. Αλλά πίσω από κάθε επιτυχημένο παίκτη και κάθε ομάδα στο γήπεδο υπάρχουν πολλοί άλλοι στον πάγκο και πίσω από τις σκηνές: οι προπονητές, οι αναλυτές, οι άνθρωποι που φροντίζουν να λειτουργούν όλα σωστά. Κανείς δεν κερδίζει μόνος του».
Πηγή: Πρώτο Θέμα
