«Δικαιολογείται η παρέμβαση μας για μείωση των επιβληθεισών ποινών, μόνο και μόνο για να μετριασθεί το αίσθημα αδικίας που προκάλεσε η άνιση μεταχείριση των δύο παραβατών λόγω της αναστολής ποινικής δίωξης εναντίον του ενός».
Το πιο πάνω ανέφερε στην απόφαση του το Ανώτατο, ημερομηνίας 2 Φεβρουαρίου 2023, το οποίο αναγκάστηκε να μειώσει την ποινή φυλάκισης σε πρόσωπο που καταδικάστηκε σε 23 χρόνια φυλάκιση για την μεγαλύτερη ποσότητα ναρκωτικών που εισήχθησαν ποτέ στην Κύπρο, αυτή των 628 κιλών μέσα σε φουκούδες.
Ο συγκατηγορούμενος του καταδικασθέντα είχε ενταχθεί στο σχέδιο προστασίας μαρτύρων της ΥΚΑΝ, με αποτέλεσμα -όπως καταγράφεται στην απόφαση του Ανωτάτου- να του ανασταλούν σε πρώτη φάση κατηγορίες που επισύρουν ποινή μέχρι και ισόβιας κάθειρξης και στη συνέχεια να του ανασταλεί η ποινή του από τη Νομική Υπηρεσία, κατόπιν συμφωνίας που προηγήθηκε με την ΥΚΑΝ.
«Ευθαρσώς και χωρίς περιστροφές, δήλωσε (σ.σ η Κατηγορούσα Αρχή) πως και οι δύο Κατηγορούμενοι είχαν την ίδια σημαντική εμπλοκή στην όλη παράνομη επιχείρηση κατοχής και εξαγωγής των ναρκωτικών», αναφέρει το Ανώτατο, το οποίο υπογράμμισε πως «επικροτεί την αντικειμενική στάση της δικηγόρου της Δημοκρατίας», καθώς «συνάδει και με τον ενδεδειγμένο τρόπο που ο Γενικός Εισαγγελέας θα πρέπει να αντιμετωπίζει τις υποθέσεις».
Αξίζει να σημειωθεί πως το εν λόγω πρόσωπο που εντάχθηκε στο πρόγραμμα μαρτύρων και στη συνέχεια ανεστάλη η ποινή του, σήμερα εξακολουθεί να καταζητείται για άλλη υπόθεση.
Από την πιο πάνω απόφαση του Ανωτάτου, είναι ξεκάθαρο πως όσοι εντάσσονται στο πρόγραμμα μαρτύρων, δεν σημαίνει πως θα πρέπει να τυγχάνουν ασυλίας για τα αδικήματα που διέπραξαν, καθώς εγείρεται θέμα ανισότητας των παραβατών έναντι του νόμου. Εξ'ου και το Ανώτατο, σε μια πρωτόγνωρη απόφαση, αναγκάστηκε -για σκοπούς ίσης μεταχείρισης- να μειώσει την ποινή του κατάδικου κατά πέντε έτη.
Στην περίπτωση του Χαράλαμπου Χρυσάνθου άλλως «Χάμπουργκερ», του οποίου η ποινή 35 ετών ανεστάλη, καθώς του απονεμήθηκε προεδρική χάρη με τον όρο να αποχωρήσει από την Κύπρο μέχρι το 2040, το Δικαστήριο -όπως και σε άλλες περιπτώσεις- δεν γνώριζε κατά τον ουσιώδη χρόνο πως θα λάμβανε ανταλλάγματα.
Σημειώνεται πως ο «Χάμπουργκερ» καταδικάστηκε για δύο απόπειρες φόνου, με συνολικά πέντε θύματα σε Λάρνακα και Αγία Νάπα, ενώ δύο μήνες προηγουμένως είχε καταδικαστεί σε ποινή φυλάκισης πέντε ετών για βιασμό και ξυλοδαρμό γυναίκας. Υπό κανονικές συνθήκες θα αποφυλακιζόταν το 2055, ωστόσο του δόθηκε αναστολή ποινής αφότου εξέτισε μόλις έξι χρόνια.
Ο «Χάμπουργκερ», που ήταν το πρόσωπο που πάτησε την σκανδάλη, χρησιμοποιήθηκε ως μάρτυρας κατηγορίας εναντίον άλλου προσώπου, για την ίδια υπόθεση και όχι άλλη, ο οποίος είχε ήδη καταδικαστεί χρόνια πριν σε πέντε φορές ισόβια, συνεπώς επί της ουσίας δεν διαφοροποιούσε την ποινή του η οποιαδήποτε επιπρόσθετη ποινή. Και αυτό διότι, επρόκειτο για ισοβίτη με διαδοχικές ποινές.
Η Κυβέρνηση και η Νομική Υπηρεσία επιβεβαίωσαν την προεδρική χάρη που του απονεμήθηκε, με τη σύμφωνη γνώμη του Γενικού και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, παραδεχόμενοι πως υπήρχε συμφωνία, όπως γίνεται και σε άλλες περιπτώσεις, με σκοπό να επέλθει η καταδίκη άλλων προσώπων. Σημειώνεται πως το πρόγραμμα μαρτύρων της ΥΚΑΝ υπάγεται στον Γενικό Εισαγγελέα και είναι στη διακριτική του ευχέρεια η οποιαδήποτε συμφωνία, καθώς δεν υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο ως προς το ύψος της ποινής που θα πρέπει να εκτίει ένα πρόσωπο πριν την αναστολή της ποινής του, αλλά και σε ότι αφορά τα κριτήρια ή τις εξαιρέσεις των αδικημάτων.
Η Κατηγορούσα Αρχή στις δικαστικές διαδικασίες όπου είχε τεθεί κατ΄ επανάληψη το ζήτημα των ανταλλαγμάτων στον «Χάμπουργκερ», απέρριπτε ότι θα τύχει οποιασδήποτε ευνοϊκής μεταχείρισης, κάτι που λήφθηκε υπόψη από το Δικαστήριο. Εξ'ού και στην καταδικαστική απόφαση του για το δεύτερο πρόσωπο, θέλησε να αναφέρει πως ο «Χάμπουργκερ» «παραδέχθηκε τον ίδιο αριθμό και ίδιες κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο κατηγορούμενος και του επιβλήθηκε διαδοχική συνολική ποινή 35 ετών».
Μάλιστα, στην απόφαση της συγκεκριμένης υπόθεσης, εντοπίζεται το ακόλουθο απόσπασμα:
«Έχουμε εξετάσει με πολλή προσοχή τη θέση και τον συλλογισμό του αυτό, όμως εκτός του ότι ο ίδιος ο Μ.Κ.6 ανέφερε ότι αποφάσισε να πει την αλήθεια όταν έμαθε ότι η συμβία του, Μ.Κ.29, ήταν έγκυος, δεν έχουμε εντοπίσει οποιαδήποτε μαρτυρία, είτε από κάποιο μάρτυρα που έδωσε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, είτε από τεκμήριο που κατατέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου που να φαίνεται ότι διεξήχθη μεταξύ του Μ.Κ.6 και της Αστυνομίας οποιαδήποτε διαπραγμάτευση μεταξύ τους με σκοπό να αποκόμιζε οποιοδήποτε όφελος μεταξύ των οποίων να αποφύγει τις συνέπειες των πράξεων του όσον αφορά την ποινή, με δεδομένο μάλιστα ότι παραδέχθηκε τις κατηγορίες και του επιβλήθηκε συνολική (διαδοχική) ποινή 35 ετών».
Από το πιο πάνω είναι ξεκάθαρο πως το Κακουργιοδικείο συνυπολόγισε στην απόφαση του, πως δεν θα λάμβανε οποιαδήποτε ανταλλάγματα ο «Χάμπουργκερ», εξ'ού και δεν εξέτασε το θέμα.
Η ίδια ήταν και η στάση του Δικαστηρίου σε άλλη υπόθεση, όπου επίσης τέθηκε το θέμα των ανταλλαγμάτων σε υπό προστασία μάρτυρα, για υπόθεση 15 κιλών κοκαΐνης, για την οποία το εν λόγω πρόσωπο εντάχθηκε στο πρόγραμμα μαρτύρων με σκοπό να καταθέσει σε βάρος συγκατηγορούμενου του.
Όταν ενώπιον του Κακουργιοδικείου τέθηκε το θέμα, η πλευρά της Εισαγγελία απέρριπτε τις θέσεις, επικαλούμενη μάλιστα έφεση που άσκησε επί της ποινής του μάρτυρα, κρίνοντας την ως ανεπαρκή.
Το Κακουργιοδικείο στηρίχθηκε στις διαβεβαιώσεις της Νομικής Υπηρεσίας, λέγοντας στην απόφαση του:
«Δεν έχει αποδειχθεί ότι ο μάρτυρας είχε κάποιο ιδιαίτερο, επιπλέον όφελος από τη συμμετοχή του στο Σχέδιο Προστασίας Μαρτύρων. Σε σχέση γενικά με αντάλλαγμα είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι δεν υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου ίχνος μαρτυρίας που να καταδεικνύει ότι ο μάρτυρας έλαβε το όποιο αντάλλαγμα από τις εισαγγελικές αρχές. Επί τούτου, αρκεί να σημειώσουμε την αναφορά του επόπτη παραλαβής κρατουμένων στις κεντρικές φυλακές (MY6), ο οποίος υπέδειξε τα εξής: «Στο Πρόγραμμα Προστασίας των Μαρτύρων εντάχθηκε στις 25/08/20 με απόφαση του Βοηθού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας. Στο έντυπο καταγράφεται η απόφαση η οποία αναφέρει να γίνει ξεκάθαρο στον κύριο ΧΧ ότι εκτός της ένταξής του στο πρόγραμμα, δεν θα του παραχωρηθεί οτιδήποτε άλλο και θα εκτίσει την ποινή του κανονικά.»
Εν τέλει, μετά την καταδίκη του κατηγορούμενου, στον εν λόγω μάρτυρα που ήταν ενταγμένος στο πρόγραμμα, απονεμήθηκε προεδρική χάρη και η ποινή του ανεστάλη, υπό τον όρο να φύγει από την Κύπρο. Σημειώνεται πως καταδικάστηκε τον Ιούλιο του 2019 σε 16 χρόνια φυλάκιση για κατοχή ναρκωτικών με σκοπό την προμήθεια και αποφυλακίστηκε στα μέσα Φεβρουαρίου 2023, δηλαδή αφού εξέτισε μόλις τέσσερα χρόνια.
Οι υποθέσεις αυτές επαναφέρουν με έντονο τρόπο το ερώτημα κατά πόσο ένα τόσο σοβαρό ζήτημα μπορεί να εξακολουθεί να ρυθμίζεται αποκλειστικά μέσω της διακριτικής ευχέρειας του Γενικού και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, χωρίς σαφή νομοθετικά κριτήρια, διαδικαστικές εγγυήσεις και ουσιαστικό δικαστικό έλεγχο.
Όταν τα Δικαστήρια καλούνται να αποφασίσουν στη βάση διαβεβαιώσεων ότι δεν έχουν συμφωνηθεί ανταλλάγματα, τα οποία στη συνέχεια ανατρέπονται με αναστολές ποινών ή προεδρικές χάρες, δημιουργείται εύλογα η εντύπωση ότι η απονομή της Δικαιοσύνης επηρεάζεται εκ των υστέρων.
Σε ένα κράτος δικαίου, η Δικαιοσύνη δεν πρέπει μόνο να απονέμεται, αλλά και να προστατεύεται από πρακτικές που δημιουργούν την εντύπωση ότι οι δικαστικές αποφάσεις μπορούν να ανατρέπονται στην πράξη, χωρίς σαφείς κανόνες και χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
