Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα σε μια κρίσιμη φάση διαμόρφωσης του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, του γνωστού MFF, για την περίοδο 2028–2034. Πρόκειται για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, δηλαδή το εργαλείο που θα καθορίσει πού θα κατευθυνθούν οι ευρωπαϊκοί πόροι για τα επόμενα επτά χρόνια: στην κοινωνική συνοχή, την ανταγωνιστικότητα, την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την εκπαίδευση, τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την εξωτερική δράση και τη στήριξη των πολιτών.
Για την κοινωνία των πολιτών, αυτή η συζήτηση δεν είναι τεχνική ούτε απομακρυσμένη. Είναι βαθιά πολιτική και άμεσα συνδεδεμένη με το πώς θέλουμε να λειτουργεί η Ευρώπη τα επόμενα χρόνια. Διότι ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός δεν αποτυπώνει μόνο οικονομικές προτεραιότητες. Αποτυπώνει αξίες. Δείχνει τι επιλέγει η Ευρώπη να προστατεύσει, να ενισχύσει και να διατηρήσει στον πυρήνα της πολιτικής της δράσης.
Τα τελευταίο χρόνια, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε τοπικό επίπεδο, έχουν αναλάβει έναν καθοριστικό ρόλο στη στήριξη ευάλωτων ομάδων, στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και στη διατήρηση ζωντανού του δημοκρατικού διαλόγου. Την ίδια στιγμή, όμως, λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον που γίνεται ολοένα και πιο απαιτητικό: περιορισμένοι πόροι, αυξημένες διοικητικές απαιτήσεις, πιέσεις στον δημόσιο χώρο, κρίσεις που διαδέχονται η μία την άλλη και ανάγκη για άμεση ανταπόκριση σε κοινωνικές προκλήσεις.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για το MFF 2028–2034 κινητοποίησε ένα ευρύ φάσμα οργανώσεων και ευρωπαϊκών δικτύων. Δίκτυα όπως το CONCORD Europe, το Civil Society Europe, Solidar και πολλές άλλες ευρωπαϊκές πλατφόρμες ανέδειξαν με σαφήνεια ότι η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών δεν μπορεί να θεωρείται συμπληρωματική ή δευτερεύουσα. Αντίθετα, πρέπει να αναγνωρίζεται ως προϋπόθεση για μια ανθεκτική, δημοκρατική και κοινωνικά δίκαιη Ευρώπη.
Στην Κύπρο, η συζήτηση αυτή αναπτύχθηκε και μέσα από το πλαίσιο του προγράμματος EUPP5 – «Towards an open, fair and sustainable Europe in the world», με τον οργανισμό CARDET να συντονίζει δράσεις ενημέρωσης, διαλόγου και advocacy σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η κυπριακή κοινωνία των πολιτών συμμετείχε σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή προσπάθεια να ακουστεί η φωνή των οργανώσεων πριν οι αποφάσεις κλειδώσουν: για τη χρηματοδότηση, για τον τρόπο πρόσβασης των ΜΚΟ στα ευρωπαϊκά προγράμματα, για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για την ανάγκη συμμετοχής των οργανώσεων στον σχεδιασμό των πολιτικών που τις αφορούν.
Η κινητοποίηση αυτή είχε αποτελέσματα. Το νέο πρόγραμμα AgoraEU, το οποίο προτείνεται να ενώσει και να ενισχύσει το πεδίο του πολιτισμού, των media και της κοινωνίας των πολιτών, αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη. Η πρόβλεψη αυξημένης χρηματοδότησης για τις αξίες, τη δημοκρατία, την ισότητα, τα δικαιώματα και τη συμμετοχή των πολιτών δείχνει ότι η συστηματική πίεση της κοινωνίας των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο είχε αντίκτυπο. Η συζήτηση για το CERV+, στο πλαίσιο του AgoraEU, αναγνωρίζει ότι οι οργανώσεις που εργάζονται για τα δικαιώματα, τη δημοκρατική συμμετοχή και την ισότητα χρειάζονται πιο ισχυρά, πιο προσβάσιμα και πιο προβλέψιμα εργαλεία χρηματοδότησης.
Παράλληλα, η υιοθέτηση της νέας Στρατηγικής της ΕΕ για την Κοινωνία των Πολιτών αποτελεί ακόμη ένα θετικό βήμα. Η πρόβλεψη για μια νέα πλατφόρμα διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών, η δημιουργία εργαλείων για την παρακολούθηση και προστασία του civic space και η αναγνώριση της ανάγκης για βιώσιμη χρηματοδότηση δημιουργούν ένα πιο σαφές πολιτικό πλαίσιο. Για πρώτη φορά, η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών συνδέεται πιο άμεσα με την ανθεκτικότητα της δημοκρατίας στην Ευρώπη.
Όμως, παρά τα θετικά βήματα, η δουλειά δεν έχει τελειώσει. Η εμπειρία δείχνει ότι η αναγνώριση σε επίπεδο στρατηγικής δεν αρκεί, αν δεν συνοδευτεί από σαφείς μηχανισμούς εφαρμογής, επαρκείς πόρους και πραγματική συμμετοχή των οργανώσεων στη λήψη αποφάσεων. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν η ΕΕ αναγνωρίζει τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών. Είναι ποιος θα υλοποιήσει αυτή τη στρατηγική, με ποιον τρόπο, με ποιο χρονοδιάγραμμα, με ποιους δείκτες και με ποια λογοδοσία.
Αντίστοιχα, στο MFF παραμένουν ανοιχτά σημαντικά ζητήματα. Τα ποσά που θα κατανεμηθούν τελικά σε κάθε κατηγορία ευρωπαϊκών προγραμμάτων δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Οι διαπραγματεύσεις στο Συμβούλιο και με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνεχίζονται, ενώ τα χρηματοδοτικά και οριζόντια θέματα παραμένουν αντικείμενο πολιτικής διαπραγμάτευσης. Αυτό σημαίνει ότι οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να συνεχίσουν να παρακολουθούν στενά τη διαδικασία, να παρεμβαίνουν τεκμηριωμένα και να συνεργάζονται σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.
Ειδικά για την Κύπρο, η συζήτηση έχει και μια άλλη διάσταση. Οι προτεραιότητες που θα τεθούν στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων, ιδιαίτερα σε σχέση με τα διαρθρωτικά ταμεία και τις επενδύσεις κοινωνικής συνοχής, θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό αν οι ανάγκες της κοινωνίας των πολιτών θα ενσωματωθούν ουσιαστικά ή θα παραμείνουν στο περιθώριο. Οι ΜΚΟ στην Κύπρο χρειάζονται πρόσβαση σε πιο ευέλικτη χρηματοδότηση, στήριξη για οργανωτική ανάπτυξη, δυνατότητες συμμετοχής στον σχεδιασμό πολιτικών, ενίσχυση της διαφάνειας και αναγνώριση του ρόλου τους ως εταίρων του κράτους και όχι απλώς ως φορέων υλοποίησης μεμονωμένων έργων.
Η κοινωνία των πολιτών δεν μπορεί να καλείται μόνο όταν υπάρχει κρίση. Δεν μπορεί να αναγνωρίζεται μόνο όταν χρειάζεται να φτάσει εκεί όπου οι δημόσιες υπηρεσίες δεν φτάνουν. Χρειάζεται να έχει θέση στον σχεδιασμό, στη διαβούλευση, στην παρακολούθηση και στην αξιολόγηση των πολιτικών που επηρεάζουν τους πολίτες.
Το επόμενο διάστημα είναι κρίσιμο. Η συζήτηση για το MFF θα συνεχιστεί σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο, ενώ οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα επηρεάσουν άμεσα τις δυνατότητες δράσης των οργανώσεων από το 2028 και μετά. Η μέχρι σήμερα κινητοποίηση απέδειξε ότι όταν οι οργανώσεις συνεργάζονται, τεκμηριώνουν τις θέσεις τους και μιλούν με κοινή φωνή, μπορούν να επηρεάσουν την ευρωπαϊκή ατζέντα. Αλλά η επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από το τι γράφεται στα κείμενα. Θα κριθεί από το αν οι δεσμεύσεις μετατραπούν σε πραγματικούς πόρους, σε προσβάσιμα προγράμματα και σε ουσιαστική συμμετοχή.
Ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός πρέπει να διασφαλίσει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα, η δημοκρατία και η κοινωνία των πολιτών παραμένουν στον πυρήνα της ευρωπαϊκής δράσης. Όχι ως ρητορική αναφορά. Αλλά ως χρηματοδοτική, πολιτική και θεσμική προτεραιότητα.
Για την Κύπρο και για την Ευρώπη, αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα: μια Ένωση που επενδύει όχι μόνο στην ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια, αλλά και στους ανθρώπους, στις κοινότητες και στις οργανώσεις που κρατούν ζωντανή τη δημοκρατία στην πράξη.
Το έργο «Προς μια ανοιχτή, δίκαιη και βιώσιμη Ευρώπη στον κόσμο – Πρόγραμμα Προεδρίας της ΕΕ 2024–2026» συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιείται από τους Global Focus, Grupa Zagranica, CARDET και CONCORD, την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται σε θέματα βιώσιμης ανάπτυξης και διεθνούς συνεργασίας. Αριθμός έργου: 2024/459-484. Το περιεχόμενο αυτής της δημοσίευσης αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του CARDET και δεν αντικατοπτρίζει απαραίτητα τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Νάτια Καραγιάννη,
Head of Business Development, CARDET
