Πνευματική προσωπικότητα με διεθνή ακτινοβολία και οικουμενικό εκτόπισμα, κορυφαία της Βυζαντινολογίας, γυναίκα δυναμική και πρωτοπόρα, με ισχυρή φωνή, που διεκδίκησε και κέρδισε επάξια εξέχουσες ακαδημαϊκές και διοικητικές θέσεις στο ιστορικό Πανεπιστήμιο της Σορβόνης και σε άλλα σημαντικά πανεπιστημιακά και πολιτιστικά ιδρύματα, πολίτης του κόσμου με σταθερή και αμείωτη δημόσια παρεμβατικότητα.
Η Ελένη Γλύκατζη–Αρβελέρ, που έφυγε χθες, πλήρης ημερών, έναν χρόνο πριν συμπληρώσει τα 100, σημάδεψε ανεξίτηλα, με το έργο, τη δράση, την παρουσία και τον λόγο της, τον 20ό αιώνα.
Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ έζησε δέκα ζωές σε μία. Μορφώθηκε, δίδαξε, διοίκησε, ερεύνησε, δημοσίευσε, δημιούργησε, ερωτεύθηκε, έγινε μητέρα, συνδιαλέχθηκε, επαγγελματικά και κοινωνικά, με μεγάλες, εγχώριες και διεθνείς προσωπικότητες, από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή μέχρι τον Φρανσουά Μιτεράν κι από τον Μάνο Χατζιδάκι μέχρι την Σιμόν ντε Μποβουάρ.
Το μικρό κορίτσι που μεγάλωσε σε ένα σπίτι στον Βύρωνα που δεν είχε θέρμανση, μαζί με τα πέντε αδέλφια της από τα οποία έμαθε να γράφει και να διαβάζει, και στο δημοτικό ζήλευε το πολύχρωμο μολύβι του διπλανού της, άνοιξε τα φτερά του και κατέκτησε τον κόσμο. «Το κοιτούσα, το κοιτούσα… πόσο το ζήλευα αυτό το μολύβι… μέχρι που ήθελα να το κλέψω. Βέβαια, δεν το έκλεψα ποτέ, αλλά ούτε και το απέκτησα τότε. Σήμερα, έχω πάνω από 600 μολύβια! Κουτιά, κουτιά γεμάτα! Και να μην πω πόσα βιβλία…» είχε εξομολογηθεί η ίδια στην δημοσιογράφο - συγγραφέα Άννα Γριμάνη, στο βιογραφικό βιβλίο «Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. 600 Μολύβια και 10 Ποιήματα» που κυκλοφόρησε το 2021 από τις Εκδόσεις Γκοβόστη και αποτελεί μια ενδιαφέρουσα καταγραφή της μυθιστορηματικής ζωής της μέσα από γλαφυρές προσωπικές της διηγήσεις. Τη δεκαετία του ’70 η φτασμένη πλέον Αρβελέρ λαμβάνει ένα ένα χειρόγραφο γράμμα: «Εσύ έγινες σπουδαία, κι εγώ ένας σοβαρός αρχιτέκτονας» γράφει. Ήταν ο συμμαθητής της με το πολύχρωμο μολύβι…!
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ: Πέθανε η σπουδαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ σε ηλικία 99 ετών
Η ζωή της παράλληλη με την ιστορία της Ελλάδας
H Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ θεωρούσε μεγάλη τύχη αλλά και σημαίνων παράγοντα στην προσωπική της εξέλιξη το γεγονός ότι η ζωή της εξελίχθηκε παράλληλα με κομβικές περιόδους της ελληνικής ιστορίας: «Πέτυχα από τύχη, από ιστορική συγκυρία» απάντησε κάποτε σε δημοσιογράφο γαλλικού περιοδικού και εξηγούσε στη βιογραφία της: «Όταν έχεις γεννηθεί σε μια οικογένεια που οι καταβολές της συνδέονται με την ιστορία της Ελλάδας, και μετά ζεις στην Κατοχή, και βλέπεις τον Διχασμό, και… κατόπιν, όλη αυτή την ταπείνωση του γένους… Όταν, από την άλλη μεριά, αγωνίζεσαι για να βγάλεις μια δραχμή, που λέει ο λόγος, για να πας πιο πέρα, και σε πιάνουν ή σε καταδίδουν φίλοι σου, τότε πρέπει να υπάρχει κάτι για να σε στηρίζει και να σε κάνει να βγεις απ’ όλα αυτά. Σας απαντώ, λοιπόν, ότι σε μένα μέτρησαν αυτά που μου έλεγαν η μάνα μου και ο πατέρας μου. ‘‘Το πρόσωπο είναι σπαθί’’ είναι η πρώτη μου αρχή, του πατέρα μου, και η δεύτερή μου αρχή είναι αυτή της μάνας μου: ‘‘Παιδί μου, να ξέρεις τη θέση σου’’. Λοιπόν, με αυτά τα δύο πράγματα έζησα και προχώρησα εγώ. Ξέρω τη θέση μου καλά».
Ο κρυφός έρωτας του Χατζιδάκι
Κατά την περίοδο του Εμφυλίου, η 20χρονη Ελένη και ο κατά έναν χρόνο μεγαλύτερός της Μάνος Χατζιδάκις κάνουν στενή παρέα. Πηγαίνουν μαζί στις συγκεντρώσεις και στο θέατρο, κρύβονται για να μην τούς συλλάβουν, μιλούν για την πολιτική, την τέχνη, τη ζωή. Ο Χατζιδάκις θα γοητευτεί από τον δυναμισμό, τον χαρακτήρα της, τη σκέψη της, το πάθος της για ζωή και γνώση. Δεν θα τής ομολογήσει ποτέ όμως τα συναισθήματά του για τα οποία η ίδια θα μάθει είκοσι ολόκληρα χρόνια μετά: «Στη δεξίωση στο προεδρικό μέγαρο, ο Καραμανλής μου είπε ότι ο Μάνος ήταν ερωτευμένος μαζί μου. Αργότερα, ο Θεοδωράκης, σε μια τηλεοπτική συνέντευξή του, μιλώντας για τις σχέσεις του με τον Μάνο Χατζιδάκι, διηγήθηκε ότι μια φορά που τους είχα συναντήσει μαζί, εκείνος του είπε: ‘‘Ξέρεις ποια είναι αυτή; Συμβαίνει αυτό κι αυτό. Δεν είχα καταλάβει τίποτα· βγαίναμε μαζί, αλλά το ’πε στον Καραμανλή και τον Θεοδωράκη – εγώ το μόνο που πήρα από τον Μάνο ήταν μία κασέτα με το τραγούδι ‘‘Με ρωτούν για την Ελένη’’» θα διηγηθεί η ίδια στη βιογραφία της.
Η στενή σχέση με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή
Στενή σχέση αλληλοεκτίμησης και εμπιστοσύνης είχε καλλιεργήσει η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ και με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Οι δυο τους γνωρίστηκαν μέσω της κοινής τους φίλης Φώφης Λεβέντη κι από τότε διατηρούσαν σταθερή επικοινωνία. Άλλοτε συναντιούνταν σε φιλικά σπίτια στο Παρίσι κι άλλοτε πάλι συνέτρωγαν σε εστιατόρια της γαλλικής πρωτεύουσας όπου ζούσαν και οι δύο: «Έχω μια λέξη για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Δωρικός! Κι αυτό το καταλαβαίνει και ο ίδιος. Μου είχε, νομίζω, μεγάλη εμπιστοσύνη. Πόσες φορές μου τηλεφώνησε στο Παρίσι: ‘‘Tι λες γι’ αυτό;’’ – ζητούσε τη γνώμη μου. Πηγαίναμε να φάμε μαζί – ποτέ δεν συζητούσαμε πολιτικά, μόνο μια φορά μου είπε: ‘‘Δεν μου λες, τι έχουν πάθει όλοι αυτοί για τη Μακεδονία; Εγώ Μακεδόνας, πρόεδρος της Δημοκρατίας, μίλησα; Αυτοί γιατί μιλάνε;’’. Για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή έχω μία απόλυτη αναφορά σοβαρότητας, και την εικόνα του τελευταίου μεγάλου πολιτικού της Ελλάδας – μαζί με τον Αντρέα Παπανδρέου· αλλά εκείνος ήταν πιο μοντέρνος, είχε άλλο πνεύμα. Τον Καραμανλή θα τον συνέκρινα με τον Ντε Γκωλ· τον Αντρέα με τον Μιτεράν, που τον θεωρώ από τους μεγάλους πολιτικούς, και ανακαινιστή».
Ένα από τα κοινά τους στοιχεία, μάλιστα, ήταν πως και οι δύο κοιμούνταν νωρίς. Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που διηγείται η ίδια: «Ένα βράδυ ήμασταν στο σπίτι της Πομπιντού. Mαζί μας ο Γκυ Μπεάρ, η Μιρέιγ Ματιέ, o Ρεμόν Μπαρ, η Σιμόν Βέιλ και κάποιοι άλλοι. ‘‘Ελένη, πρέπει η ώρα 12 να φύγω’’, μου λέει. ‘‘Εντάξει, κύριε πρόεδρε, θα σας το πω’’. Στις 12 παρά πέντε είχε κιόλας σηκωθεί.»
Οι χιουμοριστικοί διάλογοι με τον Μιτεράν
Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ συνδέθηκε και με πολλούς σημαντικούς πολιτικούς της Γαλλίας οι οποίοι αναγνώριζαν και θαύμαζαν, σε προσωπικό και θεσμικό επίπεδο, τις γνώσεις, την προσφορά της και το σπινθηροβόλο πνεύμα της. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο πως είχε τιμηθεί με τις σημαντικότερες διακρίσεις της χώρας όπως ο Χρυσός Σταυρός της Λεγεώνος της Τιμής.
Ανάμεσά τους και ο Γάλλος Πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν με τον οποίο είχε συχνή επικοινωνία. Στο βιβλίο «Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. 600 Μολύβια και 10 Ποιήματα», μάλιστα, γίνεται αναφορά σε ένα απολαυστικούς, με έντονες δόσεις χιούμορ διαλόγους που είχαν επιστρέφοντας, με το προεδρικό αεροπλάνο, από ένα επίσημο ταξίδι στην Αθήνα: «Η Ντανιέλ Μιτεράν λύνει σταυρόλεξο, κι εκείνος διαβάζει τις εφημερίδες και τις πετά εκνευρισμένος. Είναι η εποχή που έχει μαλώσει ο Λιουέλ Ζοσπέν –γραμματέας του κόμματος, τότε– με τον Λωράν Φαμπιύς, τον πρωθυπουργό, για το ποιος θα ήταν υπεύθυνος της εκλογικής καμπάνιας. «Μετά, ανοίγουμε μία μεγάλη κουβέντα για τον Θεό, και μου λέει: ‘‘Κυρία Αρβελέρ, εσείς που είστε βυζαντινολόγος, θα μου πείτε τι είναι η Αγία Τριάς;”. Και του απαντώ σαρκαστικά: ‘‘Εσείς, ο Ζοσπέν και ο Φαμπιύς”. Συνεχίσαμε, όμως, τη συζήτηση, και εκείνος δήλωσε ότι δεν είναι άθεος, αλλά agnostique.»
Στο ίδιο εκείνο ταξίδι, ο Μιτεράν τής δίνει να διαβάσει ένα κείμενο που διόρθωνε με αφορμή τη Σύνοδο Κορυφής στο Μιλάνο: «Παίρνω το χαρτί, και αφού το κοιτώ: ‘‘Κύριε πρόεδρε, εγώ δεν μπορώ να σας πω τη γνώμη μου, γιατί το κείμενό σας δεν είναι μεταφράσιμο. Και, για να είναι ένα κείμενο καθαρό, πρέπει να είναι μεταφράσιμο – εάν αυτό δεν συμβαίνει, πρέπει να γραφεί κάποιο άλλο’’. Με κοιτάζει καλά-καλά. ‘‘Βλέπω’’, του λέω, ‘‘ότι έχετε κάνει μουτζούρες, κάποιες διορθώσεις. Γιατί δεν το γράφετε ξανά;’’ ‘‘Το έχουν συντάξει κάτι enarques’’. απαντά. ‘‘Και δεν το αλλάζετε;’’ ‘‘Ε, ας μείνει και κάτι σοσιαλιστικό μέσα!’’ Γελάσαμε».
Πηγή: protothema.gr
