Η δημόσια συζήτηση στην Κύπρο φαίνεται να μετατοπίζεται με ταχύτητα από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπου η εικόνα, το σύντομο βίντεο και η προσωπική αφήγηση αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Η δυναμική των Social Media δεν περιορίζεται πλέον στη διάδοση απόψεων ή στην έκφραση διαμαρτυρίας, αλλά επηρεάζει άμεσα τη θεματολογία, τη διάρκεια και την ένταση με την οποία ένα ζήτημα κυριαρχεί στον δημόσιο λόγο. Ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων ή μία ανάρτηση μπορεί να καθορίσει την ημερήσια ατζέντα, να προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις και να μετατρέψει δευτερεύοντα ζητήματα σε κεντρικά θέματα συζήτησης.
Αποτέλεσμα όλου αυτού είναι η εμπιστοσύνη του κοινού αναδιαμορφώνεται. Οι πολίτες, ιδιαίτερα οι νεότερες ηλικίες, στρέφονται ολοένα και περισσότερο σε πρόσωπα και λογαριασμούς που θεωρούν «αυθεντικούς», ακόμα και αν αυτοί δεν συνδέονται με θεσμικούς φορείς ή αναγνωρισμένα μέσα. Τα Social Media λειτουργούν ως ένας σύγχρονος χώρος άτυπης συζήτησης, όπου αναπαράγονται σκέψεις, υποψίες και αφηγήσεις που άλλοτε διακινούνταν στον καφενέ ή σε κλειστούς κύκλους. Παράλληλα, η αποδυνάμωση της επιρροής των παραδοσιακών μέσων, σε συνδυασμό με τη μειωμένη τηλεθέαση και τη συρρίκνωση του έντυπου Τύπου, δημιουργεί ένα κενό το οποίο καλύπτεται από καθοδηγούμενο περιεχόμενο με βάση τον αλγόριθμο.
Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν στον δημόσιο λόγο εισέρχονται απρόσωπα προφίλ, ανώνυμοι δημιουργοί περιεχομένου και πλέον, εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία δυσκολεύουν τη διάκριση μεταξύ πραγματικότητας και κατασκευασμένης αφήγησης. Η πολιτική επικοινωνία αποκτά χαρακτηριστικά στιγμιαίας κατανάλωσης, με θέματα που αναδύονται και εξαφανίζονται γρήγορα, αφήνοντας πίσω τους θόρυβο και κόπωση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται επιτακτικά το ερώτημα αν η ενημέρωση μετατρέπεται σταδιακά σε επιβεβαίωση προϋπαρχουσών πεποιθήσεων και ποιος είναι πλέον ο ρόλος της δημοσιογραφίας σε μία δημόσια σφαίρα που καθορίζεται από την εικόνα, τον αλγόριθμο και τη viral λογική.
Μιλώντας στον REPORTER η Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Frederick, Δρ Ήβη Λάμπρου, εξηγώντας τους λόγους για τη δυναμική των Social Media στον δημόσιο διάλογο, ανέφερε πως «ένα βίντεο ή μία ανάρτηση μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την ημερήσια ατζέντα. Παλαιότερα οι δημοσιογράφοι ήξεραν τα θέματα τα οποία θα συζητηθούν στη δημόσια σφαίρα, πλέον τίθεται, στην Κύπρο ειδικά, ανάλογα με τις αναρτήσεις στο Facebook ή στο TikTok και οι λόγοι είναι πολλαπλοί. Ένας από τους λόγους που συμβαίνει αυτό είναι η μη εμπιστοσύνη στα παραδοσιακά ΜΜΕ, διότι αρκετά έχουν γίνει συστημικά. Η φθίνουσα πορεία των ΜΜΕ δεν έχει ξεκινήσει πρόσφατα και παρόλο που έχουν κύρος, αυτό εντοπίζεται σε συγκεκριμένες ηλικίες, αφού οι νεότεροι δεν εμπιστεύονται τα Μέσα, γιατί απλά δεν τα ξέρουν».
Επιπρόσθετα, σημείωσε πως «υπάρχει μία πολύ μεγάλη δυσπιστία ως προς τις επίσημες πηγές και τους πολιτικούς. Για παράδειγμα, είναι πολύ πιο εύκολο πλέον να πούμε ότι η Annie Alexui λέει την αλήθεια, γιατί κατά βάθος οργανώνει οτιδήποτε σκεφτόμαστε και δείχνει αυτόν που φταίει. Πρόκειται ουσιαστικά για υπόγειες κουβέντες, τις οποίες γνωρίζουν όλοι, αλλά κανείς δεν τις λέει». Επίσης, όπως επισήμανε, «εκείνο που παλαιότερα ήταν ο καφενές, πλέον είναι τα Social Media. Ακόμα και οι δημοσιογράφοι σήμερα στα ΜΚΔ βρίσκουν τη φωνή τους».
Επισημαίνοντας πως έχει ήδη αλλάξει ο τρόπος ενημέρωσης των πολιτών, αφού γίνεται μέσω Social Media, η Δρ Λάμπρου τόνισε πως «αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα παραδοσιακά Μέσα να έχουν μείνει πίσω. Πριν από αρκετά χρόνια υπήρξε έρευνα η οποία ανέφερε πως ο μέσος όρος τηλεθέασης των κεντρικών δελτίων ειδήσεων ήταν κάτω του 20%. Οι εφημερίδες δεν υπάρχουν, ενώ το ραδιόφωνο που μπορούσε να κρατηθεί, αλλά επειδή προσπαθούμε τώρα να κάνουμε μία έρευνα σχετική, δεν υπάρχουν ειδησεογραφικά ραδιόφωνα».
Σε ό,τι αφορά την εμπιστοσύνη στις πληροφορίες που δημοσιεύονται στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, σημείωσε πως «η εμπιστοσύνη έχει να κάνει με το echo chamber. Μπαίνεις στα Social Media και παρακολουθείς εκείνους που ήδη εμπιστεύεσαι. Οπότε ξανααναγνωρίζεται το δικό σου bio, η δική σου άποψη ως η σωστή. Άρα δεν μιλάμε πλέον για ενημέρωση, αλλά επιβεβαίωση αξιών, πεποιθήσεων και απόψεων, για αυτό υπάρχει πολύ μεγάλη αύξηση των συνομωσιών. Έρχεται να ακουμπήσει πάνω σε κάτι που ήδη πιστεύουμε, στην ημιμάθειά μας. Από τη στιγμή που ήδη τα παραδοσιακά Μέσα έκαναν την ενημέρωση και δεν μπορούν να καλύψουν αυτό τον χώρο, ερχόμαστε να καλύψουμε σε ένα πάρα πολύ μικρό πεδίο».
Εξήγησε πως «τώρα ασχολούμαστε με την Annie και όχι με το γεγονός ότι ανέβηκε ο δανεισμός της Κυβέρνησης. Γιατί επιτρέψαμε ξαφνικά στην Annie να γίνει θέμα, αφού όσα λέει δεν είναι πρόσφατα; Πλέον τα θέματα έχουν μικρή διάρκεια και αποτελούν έναν διαφορετικό τρόπο πολιτικής. Μέχρι να ηρεμίσουμε με το ένα θέμα, έρχεται το επόμενο και στο τέλος οι πολίτες σταματάνε να ακούνε οτιδήποτε. Επειδή εξακολουθούμε να λειτουργούμε σε ένα πλαίσιο όπου το κέρδος είναι πολύ σημαντικός παράγοντας και ο καθένας στα social θέλει να ζήσει από αυτά και τίποτε άλλο, είναι θεμιτό να δημιουργείται θόρυβος γύρω από κάτι, ακόμα και για 15 λεπτά να γίνει viral, να μπαίνουν ψηλά στον αλγόριθμο, ανεξάρτητα από τι γράφουν ή λένε».
Σχετικά με τα απρόσωπα προφίλ, όπως στην περίπτωση του βίντεο της Emily Tomson, για το οποίο ξέσπασε φουρτούνα σε πολιτικό επίπεδο, αφού σε αυτό πρωταγωνιστούσαν ο πρώην υπουργός Ενέργειας, Γιώργος Λακκοτρύπης και ο τέως πλέον Διευθυντής του Γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας, Χαράλαμπος Χαραλάμπους, η Δρ Λάμπρου ανέφερε πως «δεν ξέρουμε μέχρι σήμερα ποιος είναι πίσω από το συγκεκριμένο προφίλ και μπορεί μετά από έξι μήνες να ανακαλύψουμε ότι είναι μία υπηρεσία ή ότι ήταν τυχαίο».
Για τους λόγους που ένα ουσιαστικά απρόσωπο προφίλ είχε τόση μεγάλη επιρροή στον δημόσιο λόγο, εξήγησε πως «είμαστε έτοιμοι να πιστέψουμε οτιδήποτε αρνητικό απευθύνεται στους Κυβερνώντες και στους έχοντες εξουσία. Ακόμα και σε μία απλή παρέα, όταν μας αναφερθεί ότι ένα συγκεκριμένο πρόσωπο είναι καλό, θα βρεθεί κάποιος ο οποίος θα πει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Είμαστε μία κοινωνία, ένα σύστημα “εκπαιδευτικών”, το οποίο προσπαθεί να βρει το λάθος, υπάρχει πάντα χώρος για αρνητική κριτική. Αντί να δώσουμε έμφαση σε κάτι που πήγε καλά, δίνουμε μόνο σε εκείνο που δεν πήγε καλά».
Σημείωσε πως «βρισκόμαστε στην παντοδυναμία της εικόνας, η οποία παρέχει την αίσθηση του “ξέρω, αφού το είδα με τα μάτια μου”. Ειδικά τώρα με την τεχνητή νοημοσύνη, που δεν ξέρουμε τι είναι αληθινό και τι όχι. Είμαστε σε μία πολύ τραγική κατάσταση, ωστόσο οι νέοι θα μπορούν να κρίνουν καλύτερα, δεν θα είναι τόσο ευκολόπιστοι ή φοβισμένοι, αφού η γενιά που τώρα μαθαίνει όλα αυτά, ωστόσο η πολιτική δεν θα είναι πολιτική συνόλου».
Σχολιάζοντας και τη δυναμική των παραδοσιακών κομμάτων, σημείωσε πως «έχασαν ακόμα και τα κόμματα τη δυναμική τους και ο κόσμος πλέον θέλει κάτι πιο προσιτό, πιο απλό και πιο απλοϊκό, κάτι το οποίο δεν είναι απαραίτητα καλό, αφού δεν υπάρχουν πλέον ταυτότητες και είμαστε όπου φυσάει ο άνεμος. Αυτό όμως είναι το σύμπτωμα μίας αρρωστημένης κοινωνίας, η οποία επί 70 χρόνια παλεύει να βρει θέματα και δεν βρίσκει, οπότε ασχολείται συνέχεια με το Κυπριακό και πολιτική ουσίας».
Καταλήγοντας, σημείωσε πως «θα πρέπει να επιτραπεί στους δημοσιογράφους να είναι δημοσιογράφοι και να μπορούν να χρησιμοποιούν τα social media ως εργαλεία. Επίσης, ο κόσμος πρέπει να μάθει να ξεχωρίζει τον αλφαβητισμό στα ΜΚΔ».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Annie Alexui σε ρόλο... ρυθμιστή των ερευνών και εξελίξεων για Φαίδωνα-Το άδειασμα σε Αστυνομία και η επιλεκτική διερεύνηση που πλήττει την αμεροληψία
- Για τους υπό διερεύνηση ισχυρισμούς για βιασμό ενημέρωσε η Αστυνομία για Φαίδωνος-Υπό αξιολόγηση η μακροσκελής κατάθεση του φερόμενου θύματος
- Άναψε νέες φωτιές η Annie με βίντεο από το Πρόγραμμα Μαρτύρων της ΥΚΑΝ-Ισχυρισμοί για συμφωνίες, αμοιβή μέχρι και 10 χιλιάδων και... μπότοξ
- Στους... αστερισμούς της Annies με χορηγό επικοινωνίας την Αστυνομία-Η καταζητούμενη που δρομολόγησε εξελίξεις για Φαίδωνα
- Γύρισε μπούμερανγκ η ετεροχρονισμένη δημοσιοποίηση της καταζητούμενης Annie-Η επικοινωνιακή αστοχία, τα περί συλλογής πληροφοριών και η... διαφήμιση
